ઈંધણ કોઈપણ અર્થતંત્ર માટે મહત્ત્વપૂર્ણ સંસાધન છે. ક્રૂડ ઓઇલ અને ગૅસ આયાત પર નિર્ભર દેશો પુરવઠા વિક્ષેપોની સીધી અસરનો સામનો કરી શકે છે. નિકાસ પ્રતિબંધો, યુદ્ધો અથવા દરિયાઈ માર્ગોમાં અવરોધો ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગૅસના ભાવમાં વધારો કરી શકે છે.
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ શનિવારે લાલ કિલ્લા પરથી સ્વતંત્રતા દિવસના ભાષણ દરમિયાન સંસાધનો (Resource)નો વધુને વધુ ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે તે અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેમણે નોંધ્યું કે ઇંધણ, ખાતરો, દવાઓ, ટૅકનોલૉજી ચિપ્સ, જમીન અને વ્યૂહાત્મક માર્ગોનો ઉપયોગ હવે ભૂ-રાજકીય દબાણ લાવવા માટે થઈ રહ્યો છે. પ્રધાનમંત્રીએ આને ‘સંસાધનોનું શસ્ત્રીકરણ’ ગણાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે રાષ્ટ્રોએ આવશ્યક સંસાધનો માટે અન્ય દેશો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી જોઈએ. આમ કરવાથી અચાનક પુરવઠા વિક્ષેપો અને ભાવ વધારાનો પ્રભાવ ઓછો થઈ શકે છે.
ઈંધણ અને વ્યૂહાત્મક માર્ગો સાથે સંકળાયેલા જોખમો
ADVERTISEMENT
ઈંધણ કોઈપણ અર્થતંત્ર માટે મહત્ત્વપૂર્ણ સંસાધન છે. ક્રૂડ ઓઇલ અને ગૅસ આયાત પર નિર્ભર દેશો પુરવઠા વિક્ષેપોની સીધી અસરનો સામનો કરી શકે છે. નિકાસ પ્રતિબંધો, યુદ્ધો અથવા દરિયાઈ માર્ગોમાં અવરોધો ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગૅસના ભાવમાં વધારો કરી શકે છે. આ પરિવહન અને ઉત્પાદન ખર્ચને અસર કરે છે અને ફુગાવાને પણ વેગ આપી શકે છે. પ્રધાનમંત્રીએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા દરિયાઈ માર્ગો પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો, જ્યાં કોઈપણ વિક્ષેપ વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠાને અસર કરી શકે છે.
ખાતરો અને દવાઓ પર દબાણ
વડા પ્રધાન મોદીએ ખાતરને ખાદ્ય સુરક્ષા સાથે જોડ્યું. તેમણે સમજાવ્યું કે યુરિયા ઉત્પાદન કુદરતી ગૅસ પર આધાર રાખે છે, જ્યારે ફોસ્ફેટ અને પોટાશનો પુરવઠો મર્યાદિત સંખ્યામાં દેશોમાં કેન્દ્રિત છે. પરિણામે, ઉત્પાદન અથવા નિકાસમાં વિક્ષેપોથી ભાવમાં તીવ્ર વધારો થઈ શકે છે. પીએમ મોદીએ નોંધ્યું હતું કે જ્યારે યુરિયાનો વૈશ્વિક બજાર ભાવ પ્રતિ બૅગ ₹3,000 ની આસપાસ છે, ત્યારે ભારતીય ખેડૂતો તેને ₹300 માં મેળવે છે. તેવી જ રીતે, DAP નો વૈશ્વિક ભાવ આશરે ₹5,000 સુધી પહોંચી ગયો છે, જ્યારે ભારતમાં ખેડૂતો તેને પ્રતિ બૅગ ₹1,350 માં મેળવે છે. આ ભાવ તફાવતનો નોંધપાત્ર ભાગ સરકારી સબસિડી દ્વારા આવરી લેવામાં આવે છે. દવાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ ઘટકોનો પુરવઠો પણ મર્યાદિત સંખ્યામાં સ્ત્રોત પર આધાર રાખે છે. COVID-19 રોગચાળાએ આવી વૈશ્વિક પુરવઠા ચેઇનમાં રહેલી નબળાઈઓને ઉજાગર કરી. કટોકટી દરમિયાન, નિકાસ પ્રતિબંધો અથવા ઉત્પાદનમાં વિક્ષેપો દવાની અછત અને ભાવમાં વધારો તરફ દોરી શકે છે.
ચિપ્સ અને ટૅકનોલૉજી પણ મહત્ત્વપૂર્ણ
વડા પ્રધાને વ્યૂહાત્મક સંસાધનોમાં સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ અને ટૅકનોલૉજીનો પણ સમાવેશ કર્યો. સ્માર્ટફોન, વાહનો, સંરક્ષણ સિસ્ટમઓ અને AI જેવા ક્ષેત્રોમાં ચિપ્સ આવશ્યક છે. ચોક્કસ સ્થળોએ ઉત્પાદન અને સપ્લાય ચેઇન કેન્દ્રીકરણ ભૂ-રાજકીય તણાવ દરમિયાન જોખમો વધારી શકે છે.
`આત્મનિર્ભર ભારત` પર ભાર
પીએમ મોદીએ તેમના નિવેદનને `આત્મનિર્ભર ભારત` પહેલ સાથે જોડ્યું. તેમણે નોંધ્યું કે છેલ્લા દાયકામાં કરવામાં આવેલી તૈયારીઓએ ભારતને વૈશ્વિક કટોકટીનો સામનો કરવા અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની ઉપલબ્ધતા જાળવવા સક્ષમ બનાવ્યું છે. આ વ્યૂહરચનામાં આયાત સ્ત્રોતોને વૈવિધ્યીકરણ, સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવા, ઉર્જા ઉત્પાદનને મજબૂત બનાવવા અને વ્યૂહાત્મક અનામત બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે સ્થાનિક સંસાધનોની શોધ અને `સમુદ્ર મંથન` ઓફશોર એક્સપ્લોરેશન પ્રોગ્રામ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો.
