પરસેવો સરળતાથી સુકાતો નથી, જેને કારણે શરીરની કુદરતી કૂલિંગ સિસ્ટમ યોગ્ય રીતે કામ કરી શકતી નથી અને બેચેની, અશક્તિ તેમ જ હીટ સ્ટ્રોક જેવી સ્વાસ્થ્ય-સમસ્યાઓનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે.
ડૉ. સુશીલ શાહ
મુંબઈ જેવાં દરિયાકાંઠાનાં શહેરોમાં જ્યારે આકરી ગરમી સાથે હ્યુમિડિટી એટલે કે ભેજનું પ્રમાણ ખૂબ વધી જાય છે ત્યારે વાતાવરણ ભારે અને ઉકળાટવાળું બની જાય છે. પરસેવો સરળતાથી સુકાતો નથી, જેને કારણે શરીરની કુદરતી કૂલિંગ સિસ્ટમ યોગ્ય રીતે કામ કરી શકતી નથી અને બેચેની, અશક્તિ તેમ જ હીટ સ્ટ્રોક જેવી સ્વાસ્થ્ય-સમસ્યાઓનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. આ મુશ્કેલ મોસમી પરિસ્થિતિમાં આપણા સ્વાસ્થ્યનું વિશેષ ધ્યાન રાખવું અત્યંત અનિવાર્ય છે.
શરીરમાં પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સની કમી ન થાય એ માટે હાઇડ્રેશન પર સૌથી વધુ ભાર મૂકવો જોઈએ. દિવસભર પૂરતા પ્રમાણમાં સાદું પાણી, નારિયેળપાણી, છાશ, લીંબુનું શરબત કે તાજાં ફળોના જૂસનું સેવન કરવું ખૂબ જરૂરી છે. આનાથી શરીરમાં પ્રવાહીનું સંતુલન જળવાઈ રહે છે અને ઉકળાટ સામે લડવાની શક્તિ મળે છે. આહારમાં ભારે, તળેલા કે મસાલેદાર ખોરાકને બદલે હળવા અને પાચનમાં સરળ ખોરાકને પ્રાધાન્ય આપવું જોઈએ. મોસમી ફળો જેવાં કે તરબૂચ, ટેટી, કાકડી અને સંતરાં ખાવાથી શરીરને ઠંડક મળે છે અને પાણીની પૂર્તિ થાય છે. ચા અને કૉફી જેવાં કૅફીનયુક્ત પીણાંનું સેવન મર્યાદિત કરવું જોઈએ, કારણ કે એ શરીરને વધુ ડીહાઇડ્રેટ કરી શકે છે.
તમે કેવાં કપડાં પહેરો છો અને રોજિંદી ટેવો પણ આ દિવસોમાં ખૂબ મહત્ત્વની બની જાય છે. હંમેશાં હળવા રંગનાં, છૂટાં અને સુતરાઉ કપડાં પહેરવાં જોઈએ જેથી ત્વચા શ્વાસ લઈ શકે અને પરસેવો સરળતાથી શોષાઈ શકે. બફારાવાળા વાતાવરણમાં બૅક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન કે ચામડીની સમસ્યાઓ થવાની સંભાવના રહે છે એટલે નિયમિત સ્નાન કરવું અને શરીરને સ્વચ્છ તથા સૂકું રાખવું જરૂરી છે. બપોરના સમયે જ્યારે સૂર્યનાં કિરણો સૌથી તીવ્ર હોય ત્યારે ખુલ્લામાં અથવા બહાર જવાનું ટાળવું જોઈએ. જો અગત્યના કામસર બહાર જવાનું થાય તો છત્રી, સનગ્લાસિસ અને માથા પર ટોપી કે રૂમાલનો ઉપયોગ અવશ્ય કરવો.
ઘરની અંદર પણ હવા-ઉજાસ રહે એવી વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ. ભારે ઉકળાટથી બચવા માટે પંખા, AC કે કૂલરનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો, પરંતુ અચાનક ખૂબ ઠંડા વાતાવરણમાંથી તીવ્ર ગરમીમાં જવાનું ટાળવું જેથી શરીર તાપમાનના બદલાવ સાથે તાલમેલ સાધી શકે. વ્યાયામ કે શારીરિક શ્રમ કરતી વખતે ખાસ સાવધાની રાખવી અને ભારે કસરતને બદલે હળવા યોગ કે વૉકિંગને પ્રાધાન્ય આપવું. જો અશક્તિ લાગે, ખૂબ માથાનો દુખાવો થાય, ચક્કર આવે કે ઊબકા આવે જેવાં લક્ષણો જણાય તો તરત આરામ કરવો અને જરૂર પડ્યે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી. જાગૃતિ, સમયસરની કાળજી અને યોગ્ય આહાર દ્વારા જ આપણે આ આકરી ગરમી અને હ્યુમિડિટીના વાતાવરણમાં સ્વસ્થ અને ઊર્જાવાન રહી શકીએ છીએ.
