માતા-પિતા સંતાનોને મિલકતમાંથી બહાર કાઢી શકે: સુપ્રીમ કોર્ટે આપ્યો મહત્ત્વનો ચુકાદો

આ ચુકાદો ન્યાયાધીશ પી. એસ. નરસિંહા અને ન્યાયાધીશ આલોક આરાધેની બનેલી બૅન્ચ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે અલ્હાબાદ હાઈ કોર્ટના નિર્ણયને રદ કર્યો હતો. HCએ અગાઉ પુત્ર અને પુત્રવધૂને ઘરમાંથી બહાર કાઢવાના ટ્રિબ્યુનલના આદેશને રદ કર્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટની ફાઇલ તસવીર

ભારતમાં, માતા-પિતા ઘણીવાર તેમની મિલકત તેમના બાળકોના નામે ટ્રાન્સફર અથવા તેમને વારસદાર બનાવે છે. જોકે તે બાદ મોટેભાગે સંતાનો દ્વારા માતા-પિતાને ત્યજી દેવાની ઘટના જોવા મળી છે. આ મામલે હવે સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે, જેમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે વરિષ્ઠ નાગરિકો તેમની પોતાની સલામતી અને ગૌરવ સુનિશ્ચિત કરવા માટે જો જરૂરી હોય તો તેમના બાળકોને તેમના ઘર અથવા મિલકતમાંથી બહાર કાઢી શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે "વરિષ્ઠ નાગરિકો તેમના બાળકોને તેમની મિલકતમાંથી બહાર કાઢી શકે છે." કોર્ટે વધુમાં ટિપ્પણી કરી હતી કે વધતી ઉંમર અસુરક્ષા અથવા અપમાન સમાન ન હોવી જોઈએ; દરેક વ્યક્તિને તેમના જીવનભર સન્માન સાથે જીવવાનો અધિકાર છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈ કોર્ટના ચુકાદાને બદલ્યો

ADVERTISEMENT

આ ચુકાદો ન્યાયાધીશ પી. એસ. નરસિંહા અને ન્યાયાધીશ આલોક આરાધેની બનેલી બૅન્ચ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે અલ્હાબાદ હાઈ કોર્ટના નિર્ણયને રદ કર્યો હતો. HCએ અગાઉ પુત્ર અને પુત્રવધૂને ઘરમાંથી બહાર કાઢવાના ટ્રિબ્યુનલના આદેશને રદ કર્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે ભાર મૂક્યો હતો કે વરિષ્ઠ નાગરિકોની સંભાળ, ગૌરવ અને સલામતી સુનિશ્ચિત કરવી એ કાયદાનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય છે. કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે એક સભ્ય સમાજ તેના વરિષ્ઠ નાગરિકોને આપેલા આદર, ગૌરવ અને સુરક્ષાના સ્તર દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે.

લખનઉમાં ઘર સાથે જોડાયેલો મામલો

આ મામલો લખનઉના વિકાસ નગરના રહેવાસી રવિકાંત ગુપ્તા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાંથી ઉદ્ભવ્યો હતો. 5 જૂન, 2022 ના રોજ, ગુપ્તાએ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટને અરજી રજૂ કરીને તેમના પુત્રને ઘરમાંથી કાઢી મૂકવાની માગ કરી હતી. તેમણે આ ઘર પોતાની કમાણીથી ખરીદ્યું હતું. ગુપ્તાની 81 વર્ષીય માતાને ઘર છોડીને વૃદ્ધાશ્રમમાં રહેવાની ફરજ પાડવામાં આવી હતી, ગુપ્તાએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેમના પુત્રએ તેની દાદીને ઘરમાં રહેવાની મંજૂરી આપી ન હતી અને ત્રાસ આપ્યો હતો. ત્યારબાદ, 15 નવેમ્બર, 2022 ના રોજ, સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) એ પુત્રને બહાર કાઢવાનો આદેશ આપ્યો. જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે 9 ઑગસ્ટ, 2023 ના રોજ આ આદેશને માન્ય રાખ્યો, પુત્ર અને પુત્રવધૂને જગ્યા ખાલી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. પુત્ર અને પુત્રવધૂએ આ આદેશોને અલ્હાબાદ હાઈ કોર્ટમાં પડકાર્યા. હાઈ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો કે 2007 ના કાયદા હેઠળ, વરિષ્ઠ નાગરિકોને તેમના બાળકોને તેમની મિલકતમાંથી બહાર કાઢવાનો અધિકાર નથી, અને પરિણામે, તેણે SDM અને જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા પસાર કરાયેલા આદેશોને રદ કર્યા. 

ટ્રિબ્યુનલના અધિકાર પર સુપ્રીમ કોર્ટનું અવલોકન

હાઈ કોર્ટના ચુકાદાને બદલીને, સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ટ્રિબ્યુનલના આદેશમાં દખલ કરવી અયોગ્ય છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જો વરિષ્ઠ નાગરિકોની સંભાળ અને રક્ષણ માટે જરૂરી લાગે તો ટ્રિબ્યુનલ ઘર અથવા મિલકતમાંથી બાળકોને બહાર કાઢવાનો આદેશ આપી શકે છે. કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે ટ્રિબ્યુનલની રચના 2007ના કાયદાની કલમ 7 હેઠળ કરવામાં આવી હતી. જ્યારે કલમ 8 તેને સિવિલ કોર્ટ જેવી ચોક્કસ સત્તાઓ આપે છે, ત્યારે કલમ 27 સિવિલ કોર્ટના અધિકારક્ષેત્ર પર મર્યાદાઓ મૂકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે પુષ્ટિ આપી હતી કે ટ્રિબ્યુનલ કાયદાના ઉદ્દેશ્યોને પૂર્ણ કરવા માટે જરૂરી પગલાં લઈ શકે છે.