07 February, 2026 11:57 AM IST | Mumbai | Dr. Rishita Bochia Joshi
તસવીર ડિઝાઇનઃ કિશોર સોસા
સુંદર અને ટકાઉ ઘર બનાવવા મજબૂત પાયો, સારી અને યોગ્ય સામગ્રી તેમજ કુશળ કામદારોની જરૂર પડે છે તેમ આપણા શરીરનું સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય જળવાય તે માટે ખોરાક, કસરત અને મનની સ્વસ્થતા જરૂરી છે. ખોરાક આપણા શરીરને ઊર્જા આપે છે. નિયમિત કસરત શરીરને મજબૂત બનાવે છે, સાથે સાથે મનને તેજ અને તણાવમુક્ત રાખે છે. આમ સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે તન અને મન બન્ને સ્વસ્થ હોવા ખૂબ જરુરી છે. સોશ્યલ મીડિયા જ્યારે આંગળીના ટેરવે છે ત્યારે સરળતાથી માહિતી મળી જાય કે, સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે શું ખાવું જોઈએ? ડાયટિંગમાં કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? કઈ કસરત કરવી જોઈએ? માનસિક શાંતિ માટે શું જરુરી છે? વગેરે વગેરે બધી જ માહિતી મળી જાય છે. પરંતુ વ્યક્તિ દીઠ દરેક બાબત જુદી-જુદી હોય છે. પણ સર્વાંગી સ્વાસ્થ્યને લગતી કેટલીક બાબતો બહુ કૉમન હોય છે. તમને મૂંઝવણ થતી હોય કે સુખાકારી અને સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે શું કરવું તો ગુજરાતી મિડ-ડે ડોટ કોમ તમારી માટે લઈને આવ્યું છે – ‘હેલ્થ ફંડા’ (Health Funda). જેમાં દર શનિવારે ‘હેલ્થ એન ફૂડવિલા’ (Health n Foodvilla)નાં ડાયટિશન અને ફૂડ ન્યુટ્રિશનિસ્ટ, હોલિસ્ટિક ફંક્શનલ હેલ્થ કૉચ ડૉ. રિશિતા બોચિયા જોષી (Dr. Rishita Bochia Joshi) ખોરાક, શારિરીક સ્વાસ્થ્ય અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતા વિષયો પર આપણી સાથે વાત કરશે.
આજના ‘હેલ્થ ફંડા’ના એપિસોડમાં ડૉ. રિશિતા બોચિયા જોષી વાત કરે છે, ગટ હેલ્થ (Gut Health) એટલે શું? તમારા આહારમાં પ્રીબાયોટિક્સ અને પ્રોબાયોટિક્સ શા માટે સામેલ કરવા જોઈએ?
‘પેટ સાફ નથી આવતું’.. ‘ગેસ બહુ થઈ ગયો છે’.. આજકાલ આપણે લોકોના મોઢામાંથી આવી તકલીફો વિશે વારંવાર સાંભળીએ છીએ.
પછી, મોટેભાગે મોટાભાગે આપણે જે ખોરાક ખાઈએ છીએ; ખાસ કરીને કેલરીને દોષ આપીએ છીએ. પરંતુ એક મહત્વપૂર્ણ બાબત છે જેને આપણે અવગણીએ છીએ - આપણા આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને. એક પોષણશાસ્ત્રી તરીકે હું કહીશ કે, વાસ્તવિક સમસ્યા સામાન્ય રીતે આપણા આંતરડાના "આંતરિક બગીચા"ની અવગણના કરવામાં આવે છે.
તમારા આંતરડામાં અબજો બેક્ટેરિયા રહે છે, અને આ નાના જીવો તમારા એકંદર સ્વાસ્થ્યમાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે તણાવ, એન્ટિબાયોટિક્સનો વારંવાર ઉપયોગ, ખરાબ આહાર અથવા અનિયમિત ખાવાની આદતોને કારણે આ બેક્ટેરિયાનું સંતુલન ખોરવાઈ જાય છે ત્યારે તમને પાચન સમસ્યાઓ, ઓછી રોગપ્રતિકારક શક્તિ, ત્વચાને લગતી સમસ્યાઓ અને થાકનો અનુભવ થાય છે.
તમારા આંતરડાને સ્વસ્થ રાખવા માટે એટલે કે, ગટ હેલ્થનું ધ્યાન રાખવા માટે તમારે મોંઘા સપ્લિમેન્ટ્સની જરૂર નથી. તમારે ખરેખર બે મુખ્ય બાબતો સમજવાની જરૂર છે: પ્રીબાયોટિક્સ અને પ્રોબાયોટિક્સ. તમારી દિનચર્યામાં આ સરળ ઉમેરાઓ આંતરડાનું સંતુલન પુનઃસ્થાપિત કરવામાં અને તમારા આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે.
તમારા આંતરડા એક બગીચો છે તેવું માની લો.
પ્રોબાયોટિક્સ બીજ જેવા છે. તે "સારા" બેક્ટેરિયા છે જે હાનિકારક બેક્ટેરિયાને નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ કરે છે.
પ્રીબાયોટિક્સ ખાતર જેવા છે. તે ખાસ છોડના તંતુઓ છે જે તમારા આંતરડામાં સારા બેક્ટેરિયા (તમારા પ્રોબાયોટિક્સ)ને ખવડાવે છે, તેમને વધવા અને વધુ સારી રીતે કાર્ય કરવામાં મદદ કરે છે.
આ જ કારણ છે કે આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને હવે ફક્ત પાચન સમસ્યા તરીકે જોવામાં આવતું નથી; તે આખા શરીરને અસર કરે છે.
ઘણા પ્રીબાયોટિક્સ અને પ્રોબાયોટિક્સ ખોરાક પહેલાથી જ પરંપરાગત ગુજરાતી રસોડાનો ભાગ છે.
પ્રીબાયોટિક્સ અને પ્રોબાયોટિક્સ એકસાથે ખાવાથી આંતરડાનું સ્વાસ્થ્ય શ્રેષ્ઠ રીતે સુધરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે - શાકભાજી અને છાસ સાથે બાજરીનો રોટલો.કેળા સાથે દહીંનું સાદું ભોજન એક કુદરતી સંતુલન બનાવે છે જે આંતરડાને ખૂબ ગમે છે.
પ્રીબાયોટિક્સ અને પ્રોબાયોટિક્સ સ્વસ્થ છે તેનો અર્થ એ નથી કે આપણે તેને વધુ પડતું ખાવું જોઈએ. પોષણમાં, વધુ હંમેશા સારું કે યોગ્ય હોતું નથી.
જો તમે એકસાથે ઘણા બધા આથાવાળા ખોરાક અથવા ઉચ્ચ ફાઇબરવાળા પ્રીબાયોટિક્સ ઉમેરો છો, તો તે પેટનું ફૂલવું, ગેસ અથવા બ્રેઈન ફોગ જેવી સમસ્યા પણ પેદા કરી શકે છે. ખાસ કરીને જો, તમારા આંતરડા તેના માટે તૈયાર ન હોય. જો તમને આંતરડાની ગંભીર સમસ્યાઓ હોય, તો પ્રોફેશનલ પાસેથી સલાહ લેવી મહત્વપૂર્ણ છે. તે તમને તમારા શરીરને કયા ચોક્કસ તંતુઓની જરૂર છે તે ઓળખવામાં મદદ કરી શકે છે, ખાતરી કરી શકે છે કે તમે ફક્ત એવી સિસ્ટમમાં "સારી સામગ્રી" ઉમેરી રહ્યા નથી જેને પહેલા અલગ પ્રકારના ઉપચારની જરૂર પડી શકે છે.
હું હંમેશા કહું છું - સાચી સંપત્તિ ફક્ત તમે તમારા શરીરમાં શું નાખો છો તે વિશે નથી; તે યોગ્ય આહાર, યોગ્ય માત્રામાં, યોગ્ય સમયે ઉમેરવા વિશે છે.
ગટ હેલ્થ અથવા અન્ય કોઈપણ મુદ્દે તમારા સવાલ હોય તો તમે મેઇલ અથવા ઇન્સ્ટાગ્રામ પર અમારો સંપર્ક કરી શકો છો.
(શબ્દાંકનઃ રચના જોષી)
