૨,૦૦૦થી વધુના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર વચગાળાનો સ્ટે આપવાનો SCનો ઇનકાર, કેન્દ્ર સરકાર પાસે માંગ્યો જવાબ

UPI MDR Charges: રુપિયા ૨,૦૦૦થી વધુના વ્યાવસાયિક UPI વ્યવહારો પર શુલ્ક લાદવા અંગેના જાહેરનામાને પડકારતી અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર, RBI અને NPCIને નોટિસ જારી કરી છે; કેન્દ્રએ જણાવ્યું હતું કે ૯૬ ટકા વપરાશકર્તાઓ MDRમાંથી મુક્ત છે

ફાઇલ તસવીર

સુપ્રીમ કોર્ટ (Supreme Court)એ સોમવારે રુપિયા ૨,૦૦૦થી વધુના ચોક્કસ યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (Unified Payments Interface) પર્સન-ટુ-મર્ચન્ટ (P2M) ટ્રાન્ઝેક્શન્સ પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) વસૂલવાના કેન્દ્ર સરકારના નિર્ણય પર વચગાળાનો સ્ટે (રોક) આપવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતના આ નિર્ણયથી પ્રસ્તાવિત MDR માળખું ૧૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬થી અમલમાં આવવાનો માર્ગ યથાવત રહ્યો છે.

જસ્ટિસઓની ખંડપીઠે એડવોકેટ અંજન દત્ત દ્વારા નવી યુપીઆઈ (UPI) ફી સિસ્ટમને પડકારતી જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર સુનાવણી કરી (UPI MDR Charges) હતી. અમલીકરણ પર રોક લગાવવાનો ઇનકાર કરતી વખતે, સર્વોચ્ચ અદાલતે કેન્દ્ર સરકાર, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (Reserve Bank of India - RBI) અને નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (National Payments Corporation of India- NPCI)ને નોટિસ પાઠવીને ચાર અઠવાડિયામાં તેમના જવાબ (એફિડેવિટ) રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે.

સર્વોચ્ચ અદાલતે આ મુદ્દાને કાનૂની કરતાં વધુ "ટેકનિકલ" ગણાવ્યો

નિર્ણય પર વચગાળાનો સ્ટે આપવાની અરજદારની વિનંતીને ફગાવતા સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે આ મામલો કાનૂની કરતાં વધુ "ટેકનિકલ" સ્વરૂપનો જણાશે. કેન્દ્ર સરકાર વતી હજાર રહેલા એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ એન. વેંકટરામણે કોર્ટને માહિતી આપી હતી કે આ નવા નિયમનકારી માળખાથી ડિજિટલ પેમેન્ટ યુઝર્સનો મોટો વર્ગ અછૂતો રહેશે.

કેન્દ્ર સરકારે ખંડપીઠ સમક્ષ રજૂઆત કરી હતી કે પેમેન્ટ ગેટવેનો ઉપયોગ કરતા અંદાજે ૯૬ ટકા યુઝર્સને કોઈપણ ચાર્જમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. સરકારી વકીલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે MDR માળખું પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમની અંદર એક આંતરિક વ્યવસ્થા તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે અને તે સામાન્ય ગ્રાહકો પર સીધો નાણાકીય બોજ નહીં નાખે.

નવા નિયમો ઉચ્ચ મૂલ્યના મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન્સને લક્ષ્ય બનાવે છે

આ મહીનાની શરૂઆતમાં જાહેર કરાયેલા સરકારના આગામી માળખા હેઠળ, ૧૫ ઓક્ટોબરથી રુપિયા ૨,૦૦૦થી વધુના ચોક્કસ P2M UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર ૦.૪ ટકા MDR લાગુ થશે. રુપિયા ૭૫,૦૦૦ અને તેથી વધુના ઉચ્ચ મૂલ્યના પેમેન્ટ્સ માટે કુલ MDR ફી મહત્તમ રુપિયા ૩૦૦ નક્કી (કેપ) કરવામાં આવી છે.

ઓછા માર્જિન અને આવશ્યક સેવા ક્ષેત્રો — જેમાં ભારતીય રેલ્વે, ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ, વીમો, બળતણ (ફ્યુઅલ) અને કૃષિ ઇનપુટ્સનો સમાવેશ થાય છે — તેમને રુપિયા ૨,૦૦૦થી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર માત્ર રુપિયા ૫ નો ફ્લેટ ચાર્જ લાગશે. દરમિયાન, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, સ્ટોક બ્રોકર્સ અને સિક્યોરિટીઝ સંબંધિત ટ્રાન્ઝેક્શન્સ પર ૦.૦૨ ટકા જેવો ઓછો ચાર્જ લાગશે, જેના માટે પણ મહત્તમ મર્યાદા રુપિયા ૩૦૦ રહેશે. પર્સન-ટુ-પર્સન (P2P) ટ્રાન્સફર રકમ ગમે તેટલી હોય તો પણ સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે.

અરજદારે એન્ટિ-પાસ-થ્રુ સેફગાર્ડ્સ અંગે ચિંતાઓ દર્શાવી

જાહેર હિતની અરજીમાં આ નિર્ણય પર પ્રહાર કરતા દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે આશરે છ વર્ષથી ચાલી આવતા ઝીરો-MDR UPI પેમેન્ટ્સનો અંત લાવવાથી અંતર્ગત ખર્ચના અભ્યાસો જાહેર કર્યા વિના નાણાકીય બોજ ઊભો થાય છે. અરજદારે દલીલ કરી હતી કે વેપારીઓ આ ટ્રાન્ઝેક્શન ખર્ચ ગ્રાહકો પર નહીં નાખી શકે તેવા સરકારના દાવા છતાં, વ્યવસાયો અનિવાર્યપણે આ લેવીને સામાન્ય કિંમતોમાં ઉમેરી દેશે અથવા UPI પેમેન્ટ્સ સ્વીકારવાનો સંપૂર્ણ ઇનકાર કરશે.

અરજીમાં વધુમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે રુપિયા ૨,૦૦૦ જેવી મનસ્વી ટ્રાન્ઝેક્શન મર્યાદા નાણાકીય વિસંગતતાઓ ઊભી કરે છે જે સામાન્ય બજારના વર્તનને વિકૃત કરે છે અને સમાન સ્થિતિ ધરાવતા વેપારીઓ વચ્ચે ભેદભાવ ઊભો કરે છે.

ગ્રાહકો પર કોઈ સીધો ચાર્જ નહીં લાગે તેવો સરકારનો આદેશ

પોતાનું વલણ જાળવી રાખતા, કેન્દ્રીય નાણા મંત્રાલયે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે MDR એ એક્વાયરિંગ બેંકો, પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ અને થર્ડ-પાર્ટી એપ્લિકેશન્સ વચ્ચે મર્ચન્ટ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમની અંદર શેર કરવામાં આવતો ચાર્જ છે. સરકારે પુષ્ટિ કરી છે કે બેંકોને સખત સૂચના આપવામાં આવી છે કે વેપારીઓ ગ્રાહકો પર MDR ચાર્જ ન નાખે તે સુનિશ્ચિત કરે. આ ઉપરાંત, UPI એપ્લિકેશન પ્રોવાઇડર્સ પર પણ અંતિમ યુઝર્સ પાસેથી કોઈ છુપા ચાર્જ કે પ્લેટફોર્મ ફી વસૂલવા પર સ્પષ્ટ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.