22 August, 2026 12:40 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પનીર (પ્રતીકાત્મક તસવીર)
મહારાષ્ટ્રમાં પ્રતિબંધિત "એનાલૉગ પનીર" સામે FDAના પગલાને બૉમ્બે હાઈકોર્ટ તરફથી નોંધપાત્ર સમર્થન મળ્યું છે. થાણેના એક રેસ્ટોરન્ટે FDAના લાઇસન્સ સસ્પેન્શનના આદેશને પડકાર્યો હતો, પરંતુ કોર્ટે વચગાળાની રાહત આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન, કોર્ટે કડક ટિપ્પણી કરી હતી, જેમાં જણાવ્યું હતું કે ગ્રાહકોને આવા ખોરાક પીરસીને હેરાન કરનારા રેસ્ટોરન્ટ્સને થોડા સમય માટે નુકસાન સહન કરવું પડશે. મહારાષ્ટ્ર સરકારે ખાદ્ય સુરક્ષા અને જાહેર આરોગ્યની ચિંતાઓને ટાંકીને એનાલૉગ પનીરના ઉત્પાદન અને વેચાણ પર એક વર્ષનો પ્રતિબંધ લાદ્યો છે.
મહારાષ્ટ્રમાં FDAના પગલાથી ખળભળાટ મચી ગયો છે. FDAના વડા તુકારામ મુંઢેના પગલાંનો પડઘો સમગ્ર દેશમાં પડી રહ્યો છે. શરૂઆતમાં, તેમને મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે છૂટ આપી હતી. હવે, FDAના પગલાને બૉમ્બે હાઈકોર્ટ તરફથી સમર્થન મળ્યું છે. શુક્રવારે, બૉમ્બે હાઈકોર્ટે પ્રતિબંધિત "એનાલૉગ પનીર" પીરસવા બદલ મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) દ્વારા કાર્યવાહીનો સામનો કરી રહેલા થાણેના એક રેસ્ટોરન્ટને કોઈપણ વચગાળાની રાહત આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. હાઈકોર્ટે કડક ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, "સડેલું ભોજન" પીરસી ગ્રાહકોને હેરાન કરતા રેસ્ટોરાંએ પણ થોડા સમય માટે ભોગવવું પડશે.
હકીકતમાં, એનાલૉગ પનીર એ દૂધની ચરબીને બદલે વનસ્પતિ તેલ, સ્ટાર્ચ, ઇમલ્સિફાયર અને અન્ય ઉમેરણોનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવતો બિન-ડેરી વિકલ્પ છે. તે વાસ્તવિક પનીર કરતાં ઉત્પાદન કરવા માટે ઘણું સસ્તું છે અને તેમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ ઘણું ઓછું છે. નોંધપાત્ર રીતે, આ મહિનાની શરૂઆતમાં, જાહેર આરોગ્યની ચિંતાઓ અને ખાદ્ય સલામતીના નિયમોના વ્યાપક ઉલ્લંઘનને ટાંકીને, મહારાષ્ટ્ર સરકારે "એનાલૉગ" અથવા નકલી બિન-ડેરી પનીરના ઉત્પાદન અને વેચાણ પર એક વર્ષ માટે પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. અન્ય ઘણા રાજ્યોએ પણ સમાન પ્રતિબંધ લાગુ કર્યો છે.
બૉમ્બે હાઈકોર્ટના કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશ રવિન્દ્ર ઘુગે અને ન્યાયાધીશ ગૌતમ અંકડની બેન્ચે કાવ્યાત્મક ન્યાયનો ઉલ્લેખ કરીને કડક ટિપ્પણી કરી. બૅન્ચે "જેમ તમે વાવો છો, તેમ તમે લણશો" સિદ્ધાંતનો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું કે "ઉડુપી સ્વાદ" રેસ્ટોરન્ટને પણ તેના કાર્યોના પરિણામો ભોગવવા પડશે. સરકારી આદેશ મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ અસુરક્ષિત ખોરાક ખાવાથી મૃત્યુ પામે છે, તો દોષિતોને આજીવન કેદ અને ઓછામાં ઓછા ₹10 લાખના દંડની સજા થઈ શકે છે.
રેસ્ટોરન્ટે પ્રતિબંધિત "એનાલૉગ" પનીર પીરસવા બદલ તેના લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કરવાના FDAના 11 ઓગસ્ટના આદેશને પડકારતી અરજી હાઇકોર્ટમાં દાખલ કરી હતી. અરજીમાં, રેસ્ટોરન્ટે દલીલ કરી હતી કે FDA એ તેને સસ્પેન્ડ કરતા પહેલા સુધારણા નોટિસ જારી કરવી જોઈતી હતી.
હોટલ સામે FDAના અતિશય કડક પગલાં પર વારંવાર સવાલ ઉઠાવતી કોર્ટે શુક્રવારે કડક વલણ અપનાવ્યું. બેન્ચે કહ્યું, "તમને પહેલા દુઃખ સહન કરવું પડશે કારણ કે તમે આ (એનાલૉગ પનીર) પીરસીને લોકોને દુઃખ પહોંચાડ્યું છે. આ કાવ્યાત્મક ન્યાય છે. અમે આ વખતે એક અલગ અને કડક અભિગમ અપનાવીશું." તમારે પણ થોડું દુઃખ સહન કરવું જોઈએ.` કોર્ટે FDA ને તેનું સોગંદનામું દાખલ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો અને કેસની આગામી સુનાવણી 7 સપ્ટેમ્બરના રોજ નક્કી કરી.
