10 January, 2026 03:51 PM IST | Mumbai | Dr. Rishita Bochia Joshi
તસવીર ડિઝાઇનઃ કિશોર સોસા
સુંદર અને ટકાઉ ઘર બનાવવા મજબૂત પાયો, સારી અને યોગ્ય સામગ્રી તેમજ કુશળ કામદારોની જરૂર પડે છે તેમ આપણા શરીરનું સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય જળવાય તે માટે ખોરાક, કસરત અને મનની સ્વસ્થતા જરૂરી છે. ખોરાક આપણા શરીરને ઊર્જા આપે છે. નિયમિત કસરત શરીરને મજબૂત બનાવે છે, સાથે સાથે મનને તેજ અને તણાવમુક્ત રાખે છે. આમ સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે તન અને મન બન્ને સ્વસ્થ હોવા ખૂબ જરુરી છે. સોશ્યલ મીડિયા જ્યારે આંગળીના ટેરવે છે ત્યારે સરળતાથી માહિતી મળી જાય કે, સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે શું ખાવું જોઈએ? ડાયટિંગમાં કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? કઈ કસરત કરવી જોઈએ? માનસિક શાંતિ માટે શું જરુરી છે? વગેરે વગેરે બધી જ માહિતી મળી જાય છે. પરંતુ વ્યક્તિ દીઠ દરેક બાબત જુદી-જુદી હોય છે. પણ સર્વાંગી સ્વાસ્થ્યને લગતી કેટલીક બાબતો બહુ કૉમન હોય છે. તમને મૂંઝવણ થતી હોય કે સુખાકારી અને સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે શું કરવું તો ગુજરાતી મિડ-ડે ડોટ કોમ તમારી માટે લઈને આવ્યું છે – ‘હેલ્થ ફંડા’ (Health Funda). જેમાં દર શનિવારે ‘હેલ્થ એન ફૂડવિલા’ (Health n Foodvilla)નાં ડાયટિશન અને ફૂડ ન્યુટ્રિશનિસ્ટ, હોલિસ્ટિક ફંક્શનલ હેલ્થ કૉચ ડૉ. રિશિતા બોચિયા જોષી (Dr. Rishita Bochia Joshi) ખોરાક, શારિરીક સ્વાસ્થ્ય અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતા વિષયો પર આપણી સાથે વાત કરશે.
આજના ‘હેલ્થ ફંડા’ના એપિસોડમાં ડૉ. રિશિતા બોચિયા જોષી વાત કરે છે કે, દવાઓ વગર પણ જાતે જ કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખીને આ કાયમી ઉધરસને ટાટા-બાયબાય કરી શકાય છે.
આમ તો અત્યારે શિયાળાની ઋતુ છે. પરંતુ ક્યારેક ઠંડક, ક્યારેક ગરમી તો ક્યારેય વાતાવરણમાં ધુમ્મસ હોય છે. આજકાલ આપણે ત્યાં લગભગ દરેક ઘરમાંથી લગભગ ઉધરસનું ખોં-ખો-ખોં જ સાંભળવા મળે છે. ભારતીય ઘરોમાં હાલમાં ગળાની તકલીફો, સૂકી ઉધરસ, બંધ નાક, બંધ થઈ ગયેલી નળીઓની તકલીફને કારણે વારંવાર લોકો ડૉક્ટરની મુલાકાત લઈ રહ્યાં છે લોકો. સામાન્ય લાગતી ઉધરસ તો હવે અઠવાડિયા સુધી ચાલે છે. બાળકથી માંડીને માતાપિતા અને દાદા-દાદી સુધી બધાને જ આ સમસ્યા છે. પણ આવું શા માટે થઈ રહ્યું છે?
દવાઓ, ઘરેલું ઉપચાર અને આરામ કર્યા પછી પણ, સતત આવતી ઉધરસમાં મળતી રાહત કામચલાઉ લાગે છે. ઘણા લોકો વિચારી રહ્યા છે કે આટલી સામાન્ય ઉધરસ જેવી બાબત અચાનક આટલી સતત કેમ બની ગઈ છે. તો, ખરેખર શું થઈ રહ્યું છે?
ઋતુ પરિવર્તન પહેલાથી જ આપણી રોગપ્રતિકારક શક્તિને પડકાર આપે છે. જ્યારે ગરમ બપોર અને ઠંડી રાત વચ્ચે તાપમાન બદલાય છે, ત્યારે આપણી શ્વાસ નળી શુષ્ક અને વધુ સંવેદનશીલ બની જાય છે. આ ઉપરાંત ઘણા ભારતીય શહેરોમાં ખરાબ હવા ગુણવત્તા સૂચકાંક (Air Quality Index), ધુમ્મસ, ધૂળ, બાંધકામના કણો, વાહનોનો ધુમાડો આ સમસ્યામાં ઉમેરો કરે છે અને આપણા ફેફસાં આ તકલીફ સામે લડી શકે તે પહેલાં સતત બળતરા સામે લડી રહ્યા છે.
બંધ બારીઓ, સૂર્યપ્રકાશનો અભાવ, નબળું વેન્ટિલેશન, સતત એર કન્ડીશનીંગ અથવા હીટરમાં રહેવું, પેકેટ્સ ફુડ્સ, ઓછું પાણીનું સેવન - આ બધું આપણા શરીરના કુદરતી સંરક્ષણને નબળું પાડે છે.
આ ઉધરસમાંથી છુટકારો મેળવવા માટે આપણામાંથી ઘણા લોકો ખૂબ જ ઝડપથી એન્ટિબાયોટિક્સ લે છે, જેનાથી આંતરડાનું સ્વાસ્થ્ય અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધુ જોખમાય છે. એન્ટિબાયોટિક્સ લેવા છતા આ ઉધરસ પીછો છોડવાનું નામ જ નથી લેતી!
પરંતુ આપણા ઘરમાં જ આપણા રસોડામાં જ આ ઉધરસથી છુટકારો મેળવવા માટે અનેક કુદરતી ઉપચારો ઉપલબ્ધ છે. બસ, આપણે ખાલી તેનો ઉપયોગ કરવાની જરરુ છે.
ખાંસીને કુદરતી રીતે નિયંત્રિત કરવા અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે અહીં પાંચ અસરકારક ઉપાય છે. જે તમે ઘરે ચોક્કસ અજમાવી શકો છો.
તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિને ટેકો આપવા બજારમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ કુદરતી ઘટકોથી બનેલ પદાર્થોનો તમે ઉપયોગ કરી શકો છો. આ પદાર્થોમાં ભારતીય સુપરફૂડ્સ - આમળા, આદુ અને તાજી હળદર (આંબા હળદર) શામેલ છે. આ ઘટકો રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારનારા અને હીલિંગ ગુણધર્મો માટે જાણીતા છે.
આમળા + આદુ + તાજી હળદરનો જ્યુસ બનાવીને ગાળી લો. પછી તેમાં કાળા મરીનો પાવડર ઉમેરો અને પીવો. દિવસમાં એકવાર આ પીવો. તે સૌમ્ય, અસરકારક અને તમામ ઉંમરના લોકો માટે યોગ્ય છે.
જો તમારું વહેતું નાક હોય અથવા નાક બંધ હોય તો સ્ટીમ ઇન્હેલેશન સારું કામ કરે છે.
સૂકી ઉધરસ, ગળામાં દુખાવો અને સતત ઉધરસ માટે ફિલ્ટર પાણી સાથેનું નેબ્યુલાઇઝર ઉત્તમ કામ કરે છે.
હા, ફરીથી માસ્ક પહેરવાનો સમય આવી ગયો છે. તમે બહાર આવતા-જતા હોવ ત્યારે અથવા જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હોવ ત્યારે ફેસ માસ્ક પહેરીને ચહેરો ઢાંકો. તમે જયારે એસીવાળા જાહેર પરવહનનો ઉપયોગ કરો છો ત્યારે ખાસ માસ્ક પહેરો. કારણકે એર કન્ડિશન્ડ વધુ શ્વસન ચેપ ફેલાવે છે.
સવારે સૂર્યપ્રકાશ શરીરને ગરમી આપવામાં મદદ કરે છે તેમજ હોર્મોનલ સંતુલન કરે છે અને ઊંઘવાના-જાગવાના ચક્રમાં મદદ કરે છે; જેને કારણે શરીરને સરખો આરામ મળે છે.
વધુમાં, વિટામિન ડી ઓછું હોવાને કારણે તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિ પર અસર પડે છે, તેથી સવારનો તડકો લેવાથી શરીર મજબુત બને છે.
એ દરમિયાન, સ્પષ્ટ શ્વાસ માટે ધીમા ઊંડા શ્વાસ લો અને અનુલોમ વિલોમ પ્રાણાયામ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.
આપણી રોગપ્રતિકારક શક્તિનો સિત્તેર ટકા આધાર આંતરડા પર હોય છે. ઘરે જમાવેલું દહીં, જીરા સાથે છાશ, તાજા રાંધેલા શાકભાજી, ફળો, પલાળેલી બદામ અને મોસમી અનાજ તમારા આહારમાં ઉમેરો. ઘરે બનાવેલા અથાણાં પ્રોબાયોટિક્સ માટે પણ ઉત્તમ છે. પેકેજ્ડ નાસ્તા, શુદ્ધ ખાંડ અને તળેલા ખોરાકનો ઉપયોગ ઓછો કરો - તે ફક્ત શરીરમાં બળતરા વધારે છે.
આ ઋતુ આપણને એક મહત્વપૂર્ણ સત્યની યાદ અપાવે છે - સારું સ્વાસ્થ્ય ફક્ત દવાઓથી જ બનતું નથી. તે દરરોજ આપણે શ્વાસમાં લઈએ છીએ તે હવા, આપણે જે ખોરાક ખાઈએ છીએ અને આપણે જે પસંદગીઓ કરીએ છીએ તેના દ્વારા આકાર પામે છે.
ચાલો આપણે આપણા ઘરમાં વધુ સૂર્યપ્રકાશ લાવીએ, આપણા રસોડામાં હીલિંગ ખોરાકનો સમાવેશ કરીએ અને આપણા રોજિંદા જીવનમાં નાની નિવારક આદતો અપનાવીએ. યાદ રાખજો, શરીરની હીલિંગ કરવાની પોતાની કુદરતી ક્ષમતા છે - તેને ફક્ત યોગ્ય પોષણની જરૂર છે.
(શબ્દાંકનઃ રચના જોષી)
