ઈરાન હોર્મુઝમાં તો આપણે કેમ નહિ? હિન્દ મહાસાગરમાં ભારત પણ વસૂલે ટોલ- બૅંકરની માગ

અજય બગ્ગાએ લખ્યું છે કે ભારતે પણ આંદામાનની દક્ષિણમાં પોતાની નૌકાદળ તૈનાત કરવી જોઈએ અને હિંદ મહાસાગરમાંથી પસાર થતા તમામ જહાજો પર ટોલ લાદવાનું શરૂ કરવું જોઈએ.

પ્રતીકાત્મક તસવીર

ભલે ઈરાન અને અમેરિકા 40 દિવસના યુદ્ધ પછી બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થયા હોય, પણ ઈરાન હવે આની આડમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા તમામ જહાજો પર ટોલ લાદવા માટે કટિબદ્ધ છે. ઈરાન આ માર્ગ પરથી પસાર થતા જહાજો પર ઓછામાં ઓછા એક ડોલર પ્રતિ બેરલના દરે ટોલ લાદવાની યોજના ધરાવે છે. ઈરાનનો દાવો છે કે યુદ્ધવિરામમાં પણ આ શરતનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આનો અર્થ એ થયો કે ટોલના બહાના હેઠળ, ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ મેળવવા માંગ કરી રહ્યું છે.

બીજી તરફ, ભારતમાં પણ આવી જ માંગણીઓ ઉભરી આવી છે. એક અગ્રણી બેંકર, બજાર નિષ્ણાત અને રોકાણકારે આ માંગણી ઉઠાવતા પૂછ્યું છે કે જો ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ટોલ લાદી શકે છે, તો ભારત કેમ આવું ન કરી શકે? પ્રખ્યાત બેંકર અને કોટક મહિન્દ્રા એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપનીના ભૂતપૂર્વ સીઈઓ અજય બગ્ગાએ કહ્યું છે કે ભારતે હિંદ મહાસાગરમાં દક્ષિણ આંદામાન સમુદ્ર નજીકથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી પણ ટોલ વસૂલવો જોઈએ. જોકે, તેમણે ઈરાનની ટોલ વસૂલાત યોજના પર નારાજગી વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે તે વિશ્વભરમાં ખતરનાક વલણ સ્થાપિત કરી શકે છે.

અજય બગ્ગાએ શું કહ્યું?

બગ્ગાએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર લખ્યું, "ઈરાનને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ટોલ વસૂલવાની મંજૂરી આપવાથી એક મિસાલ સ્થાપિત થઈ શકે છે જેના કારણે સિંગાપોર મલાક્કા સ્ટ્રેટમાં ટોલ વસૂલશે અથવા તુર્કી બોસ્ફોરસ સ્ટ્રેટમાં ટોલ વસૂલશે. ભારતે પણ આંદામાન સમુદ્રની દક્ષિણમાં તેની નૌકાદળ તૈનાત કરવી જોઈએ અને હિંદ મહાસાગરમાં પસાર થતા તમામ જહાજો પાસેથી ટોલ વસૂલવાનું શરૂ કરવું જોઈએ. નિયમો-આધારિત સિસ્ટમ એવી હતી કે ફક્ત માનવસર્જિત પનામા અને સુએઝ નહેરો પર જ ટોલ વસૂલવામાં આવશે, જ્યારે કુદરતી જળમાર્ગો આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના નિયમો દ્વારા સંચાલિત હતા, જે બધા માટે મફત પ્રવેશ અને અવરજવર સુનિશ્ચિત કરે છે. હવે આ સિસ્ટમને પડકારવામાં આવી રહી છે."

પાકિસ્તાનમાં લોકડાઉન જેવી સ્થિતિ

અત્યાર સુધી, વિશ્વભરના જહાજો કોઈપણ ફી ચૂકવ્યા વિના હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થઈ શકતા હતા, પરંતુ 40 દિવસના ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધે આ મહત્વપૂર્ણ વૈશ્વિક દરિયાઈ માર્ગ પર પરિસ્થિતિ બદલી નાખી છે. ફક્ત ઈરાન દ્વારા પરવાનગી આપવામાં આવેલા જહાજો જ પસાર થઈ શકે છે. આના કારણે વિશ્વભરમાં તેલ અને ગેસની તીવ્ર અછત સર્જાઈ છે, અને કિંમતોમાં તીવ્ર વધારો થયો છે. પાકિસ્તાન જેવા દેશો લોકડાઉન જેવી સ્થિતિનો અનુભવ કરી રહ્યા છે.

ગુસ્સે ભરાયેલા ઈરાને ફરીથી માઇન્સ પાથરવાનું શરૂ કર્યું

આ દરમિયાન, યુદ્ધવિરામ છતાં, લેબનોન પર ઈઝરાયલના હુમલાઓએ ઈરાનને ગુસ્સે કર્યું છે. ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડે ફરીથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ખાણો નાખવાની ચેતવણી આપી છે. ઈરાનની અર્ધ-સત્તાવાર સમાચાર એજન્સીઓએ ગુરુવારે એક ચાર્ટ પ્રકાશિત કર્યો હતો જે દર્શાવે છે કે યુદ્ધ દરમિયાન દેશની અર્ધલશ્કરી રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ખાણો નાખ્યા હતા. આને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પર દબાણ લાવવાના હેતુથી સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. આ ચાર્ટ એવા સમયે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈઝરાયલ વચ્ચેના બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ પર અનિશ્ચિતતા છે.

ઈરાને ચાર્ટ જાહેર કર્યો

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો આ ચાર્ટ ISNA અને તસ્નીમ ન્યૂઝ એજન્સીઓ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો, જે રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડની નજીક માનવામાં આવે છે. આ ચાર્ટમાં "ટ્રાફિક સેપરેશન સ્કીમ" પર ફારસી ભાષામાં "ડેન્જર ઝોન" ચિહ્નિત કરતું એક મોટું વર્તુળ બતાવવામાં આવ્યું છે, જે જહાજો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતો માર્ગ છે. રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડે આ વિસ્તારમાં લેન્ડમાઈન ગોઠવી હોવાના અહેવાલ છે. ચાર્ટ મુજબ, જહાજોને લારાક ટાપુ નજીક ઈરાની મુખ્ય ભૂમિની નજીક ઉત્તરીય માર્ગ અપનાવવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી, જે માર્ગ યુદ્ધ દરમિયાન કેટલાક જહાજોએ અનુસર્યો હતો.