‘જે પાણી ઢોર પીવે છે એ જ અમે...’, મુંબઈ નજીકના આદિવાસી ગામોમાં પાણીની કટોકટી

Palghar Water Crisis: મહારાષ્ટ્રના પાલઘર જિલ્લામાં પાણીની ગંભીર કટોકટીએ આદિવાસી વિસ્તારોના લોકોનું જીવન મુશ્કેલ બનાવી દીધું છે.

પ્રતીકાત્મક તસવીર (સૌજન્ય: મિડ-ડે)

મહારાષ્ટ્રના પાલઘર જિલ્લામાં પાણીની ગંભીર કટોકટીએ આદિવાસી વિસ્તારોના લોકોનું જીવન મુશ્કેલ બનાવી દીધું છે. મુંબઈને અડીને આવેલા આ જિલ્લામાં બુલેટ ટ્રેન, વાધવન બંદર અને મુંબઈ-અમદાવાદ રાષ્ટ્રીય માર્ગ જેવા મોટા પ્રોજેક્ટ્સ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છે, ત્યારે આદિવાસી પરિવારો પીવાના પાણીના દરેક ટીપા માટે સંઘર્ષ કરવા મજબૂર છે.

મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ પાલઘરને "ચોથું મુંબઈ" બનાવવાની વાત કરે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે દહાણુ તાલુકાના વિવલવેદે ગામના કાટકારી પેડ્સમાં રહેતા સેંકડો પરિવારોને પીવાના શુદ્ધ પાણીની સુવિધાનો પણ અભાવ છે. કાળઝાળ ગરમીમાં, અહીં મહિલાઓ અને બાળકોને પાણી લાવવા માટે દરરોજ લગભગ એક કિલોમીટર મુસાફરી કરવી પડે છે.

ગામના કુવાઓ અને બોરવેલ સંપૂર્ણપણે સુકાઈ ગયા છે. પરિણામે, ગામલોકો હવે જંગલમાં નાના ખાડાઓ અને કાદવવાળા તળાવો પર આધાર રાખી રહ્યા છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે તેઓ ખાડાઓમાંથી એ જ દૂષિત પાણી પીવા માટે મજબૂર છે જે ઢોર પીવે છે. સ્થાનિક મહિલાઓ કહે છે કે જ્યારે તેઓ કામ પરથી પાછા ફરે છે, ત્યારે બળદ અને અન્ય પ્રાણીઓ દ્વારા પાણી વધુ પ્રદૂષિત થઈ ગયું હોય છે. તેઓ એ જ કાદવવાળું પાણી પીવા માટે મજબૂર છે.

વિસ્તારમાં પાણીની સમસ્યા હજુ પણ ઉકેલાયેલી નથી

ગ્રામજનોના મતે, જલ જીવન મિશન હેઠળ ગામડાઓમાં પાઇપલાઇન અને નળ નાખવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ આજ સુધી તેમના સુધી પાણી પહોંચ્યું નથી. કરોડો રૂપિયા ખર્ચવાના દાવાઓ છતાં, વિસ્તારમાં પાણીની સમસ્યા હજુ પણ ઉકેલાયેલી નથી. સ્થાનિક રહેવાસી વિલાસ ભોયેએ જણાવ્યું હતું કે સરકાર ઘણી યોજનાઓ અમલમાં મૂકી રહી છે, પરંતુ લોકોને સ્વચ્છ પાણી મળી શકતું નથી.

તેમણે સમજાવ્યું કે તેમને પાણી લાવવા માટે પોતાનું રોજિંદું કામ છોડી દેવું પડે છે, જેના કારણે તેમના પરિવારની આવક પર પણ અસર પડે છે. દૂષિત પાણીને કારણે ગામમાં રોગનું જોખમ સતત વધી રહ્યું છે. વિવલ્વેડે વિસ્તારના આશરે આઠ ગામોમાં પણ આવી જ સ્થિતિ છે. ગ્રામજનોનો આરોપ છે કે યોજનાઓ ફક્ત કાગળ પર પૂર્ણ બતાવવામાં આવી હતી, પરંતુ તેના લાભો જમીન પરના લોકો સુધી પહોંચ્યા નથી. સ્થાનિક રહેવાસી કેતન સાવરાએ જણાવ્યું હતું કે ગામના નળ ક્યારેય ચાલતા નથી.

તેમણે માગ કરી હતી કે વહીવટીતંત્ર દર બે થી ત્રણ દિવસે એક વાર પાણી છોડે અને વિસ્તારમાં કાયમી પાણીની ટાંકી બનાવે. જળ જીવન મિશન હેઠળ પાલઘર જિલ્લામાં 500 થી વધુ પાણી પુરવઠા યોજનાઓ કાર્યરત હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે, પરંતુ ઘણી અધૂરી રહી છે. આનાથી ગ્રામીણ અને આદિવાસી વિસ્તારો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે. વિકાસના મોટા દાવાઓ કરવામાં આવી રહ્યા છે, છતાં આદિવાસી પરિવારો હજુ પણ મૂળભૂત જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. આનાથી પ્રશ્ન ઉભો થાય છે કે આ વિકાસનો લાભ કોને મળી રહ્યો છે.