06 April, 2026 05:27 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
સર આદમજી પીરભૉયના જીવન પર આધારિત નવા પુસ્તકનું અનાવરણ
સર આદમજી પીરભૉયના જીવન પર આધારિત નવા પુસ્તકનું અનાવરણ મુંબઈમાં કરવામાં આવ્યું હતું. ‘Sir Adamji Peerbhoy The Forgotten Philanthropist of the 19th Century’ નામના આ પુસ્તક તેમના પરપૌત્ર હુસૈન આદમજી પીરભૉય દ્વારા લખવામાં આવી છે. આ કાર્યક્રમ બાંદ્રાના સેન્ટ એન્ડ્રૂઝ ઑડિટોરિયમમાં યોજાયો હતો.
આ પ્રસંગે સોહેલ ખંડવાણી (માહિમ દરગાહ અને હાજી અલી દરગાહના મેનેજિંગ ટ્રસ્ટી), ડૉ. રામ પુનિયાની (લેખક અને શાંતિ કાર્યકર), ઇરફાન એન્જિનિયર (દાઉદી બોહરા સમુદાયના સેન્ટ્રલ બોર્ડના જનરલ સેક્રેટરી), હુસેન એ. પીરભૉય (લેખક), રજની બક્ષી (લેખિકા અને શાંતિ કાર્યકર) અને ગીતા સેશુ (લેખિકા) હાજર રહ્યાં હતાં. આ કાર્યક્રમનો હેતુ સર આદમજી પીરભૉયના યોગદાનને ફરી લોકો સુધી પહોંચાડવાનો હતો.
સર આદમજી પીરભૉયનો જન્મ 1846માં ગુજરાતના ધોરાજીમાં થયો હતો. તેઓ કિશોર વયમાં માત્ર પાંચ રૂપિયા લઈને બૉમ્બે આવ્યા હતા. થોડા સમયમાં જ તેઓ સફળ વેપારી બન્યા હતા અને માલાબાર હિલ વિસ્તારમાં પીરભૉય પેલેસ બનાવ્યું હતું, જે આજે પણ મહત્વપૂર્ણ સ્થળ માનવામાં આવે છે.
તેમની ઓળખ માત્ર વેપારી તરીકે નહીં પરંતુ સમાજસેવી તરીકે પણ હતી. તેમણે ઘણા લોકો માટે કામ કર્યું હતું. તેમણે 26થી વધુ શાળાઓ સ્થાપી હતી, જેમાં 4000થી વધુ બાળકોને શિક્ષણ મળ્યું હતું. તેમણે હોસ્પિટલ અને દવાખાનાઓ શરૂ કર્યા અને મહિલાઓના આરોગ્ય માટે ખાસ સેવા આપી હતી.
સર આદમજી પીરભૉયએ ભારત અને વિદેશમાં પણ મદદ કરી હતી. તેમણે મક્કા, મદીના અને કર્બલામાં મુસાફરો માટે રહેવાની વ્યવસ્થા બનાવી હતી. યમન અને અન્ય અરબ દેશોમાં મુશ્કેલીમાં રહેલા લોકોને મદદ કરી હતી. તેમણે ગુજરાતમાં દુષ્કાળ દરમિયાન રાહત કાર્ય માટે સહાય આપી હતી અને 1877ના કાઠિયાવાડના અકાળ દરમિયાન અનાજનું વિતરણ કર્યું હતું.
તેમણે મુંબઈના ચર્ની રોડ પર સેનિટોરિયમ અને હોસ્પિટલ બનાવ્યું હતું અને ધોબી તળાવ વિસ્તારમાં મ્યુનિસિપલ માર્કેટના વિકાસમાં યોગદાન આપ્યું હતું. મહિલાઓ અને બાળકો માટે મફત સારવાર કેન્દ્રો પણ શરૂ કર્યા હતા.
માથેરાન લાઇટ રેલવેના વિકાસમાં પણ તેમનું મહત્વનું યોગદાન હતું. 1897માં તેમને બૉમ્બેના પ્રથમ ભારતીય શેરીફ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. 1907માં બ્રિટિશ સરકારે તેમને નાઇટહુડનો સન્માન આપ્યો હતો. આટલું બધું યોગદાન હોવા છતાં તેમનું નામ લોકોમાં ઓછું જાણીતું રહ્યું હતું. આ નવી પુસ્તક દ્વારા તેમના જીવન અને કામ વિશે વિગતવાર માહિતી આપવામાં આવી છે.
લેખક હુસેન પીરભૉયએ જણાવ્યું કે આ પુસ્તક તેમના માટે માત્ર શ્રદ્ધાંજલિ નથી, પરંતુ પરિવારની જવાબદારી પૂરી કરવાની એક કોશિશ છે. તેમના પિતાએ વર્ષો પહેલા પરિવારના ઇતિહાસને એકત્ર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જેને હવે આગળ વધારવામાં આવ્યો છે. આ પુસ્તકમાં ઐતિહાસિક માહિતી સાથે વ્યક્તિગત દસ્તાવેજોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં ક્યુઆર કોડ દ્વારા ઓડિયો અને વિઝ્યુઅલ સામગ્રી પણ આપવામાં આવી છે, જેથી વાચકોને વધુ સારી રીતે સમજ મળે.
શોધ દરમિયાન લેખકે તેમના પરદાદાના કેટલાક ઓછા જાણીતા પાસાઓ પણ બહાર લાવ્યા છે, જેમ કે પ્રાણીઓ માટે હોસ્પિટલ બનાવવાની તેમની ઈચ્છા. આ વિચારને આગળ વધારતા હુસેન પીરભૉય અને તેમના પરિવારએ માથેરાન નજીક મફત અંગ્રેજી માધ્યમની શાળા શરૂ કરી છે, જેથી ગ્રામ્ય વિસ્તારના બાળકોને શિક્ષણ મળી શકે.
આ પુસ્તક આજે પરોપકારનો અર્થ શું છે તે પ્રશ્ન પણ ઉઠાવે છે. હુસેન પીરભૉયએ કહ્યું કે સર આદમજીની મદદ કોઈ ધર્મ, જાતિ અથવા સમુદાય સુધી સીમિત નહોતી. તેમણે દરેક જરૂરિયાતમંદને મદદ કરી હતી, અને આજના સમયમાં તેમની વિચારધારા વધુ મહત્વપૂર્ણ લાગે છે.
