01 February, 2026 10:59 AM IST | New Delhi | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રતીકાત્મક તસવીર
Budget 2026 Income Tax: ICAIએ પરિણીત યુગલો માટે વૈકલ્પિક સંયુક્ત કરવેરાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. આનાથી વ્યક્તિગત આવકવેરા પ્રણાલીમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થશે અને લાખો પરિવારોને ફાયદો થશે. હાલમાં, દરેક વ્યક્તિ અલગથી કર ચૂકવે છે, જ્યારે જીવનસાથી ઘણીવાર આવક અને ખર્ચ વહેંચે છે. બજેટ 2026 નજીક આવી રહ્યું છે તેમ, નિષ્ણાતો ચર્ચા કરી રહ્યા છે કે શું પરિણીત યુગલોને એક જ આર્થિક એકમ તરીકે ગણીને કરને સરળ બનાવવો જોઈએ.
ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ ઓફ ઈન્ડિયા (ICAI) એ પરિણીત યુગલો માટે વૈકલ્પિક સંયુક્ત કરવેરા લાગુ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. જો તેનો અમલ કરવામાં આવે તો, તે વ્યક્તિગત આવકવેરા પ્રણાલીમાં એક મોટો ફેરફાર હશે અને લાખો પરિવારોને ફાયદો થઈ શકે છે. હાલમાં, ભારતમાં આવકવેરા પ્રણાલી વ્યક્તિગત-આધારિત છે, જેનો અર્થ છે કે દરેક વ્યક્તિ પાસે પોતાની મૂળભૂત મુક્તિઓ અને કપાત છે. હાલમાં, પરિણીત યુગલોને તેમની આવક પર અલગથી કર ચૂકવવાની જરૂર છે, જ્યારે તેઓ ઘણીવાર કૌટુંબિક આવક અને ખર્ચ વહેંચે છે. જેમ જેમ કેન્દ્રીય બજેટ 2026 નજીક આવી રહ્યું છે, તેમ તેમ કર નિષ્ણાતો અને નીતિ નિર્માતાઓમાં ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે કે શું ભારતે પરિણીત યુગલોને તેમના કરના બોજ અને આયોજનને સરળ બનાવવા માટે એક જ આર્થિક એકમ તરીકે માન્યતા આપવી જોઈએ.
હાલમાં, ભારતમાં દરેક વ્યક્તિ, પરિણીત હોય કે ન હોય, અલગથી કર ચૂકવે છે. આનો અર્થ એ છે કે દરેક જીવનસાથીએ પોતાનું આવકવેરા રિટર્ન (ITR) અલગથી ફાઇલ કરવું પડશે, ભલે તેઓ આવક અને ખર્ચ શેર કરે. આ દરખાસ્ત મુજબ, પરિણીત યુગલોને તેમની આવક અને કપાત બંનેને જોડીને સંયુક્ત કરવેરા રિટર્ન ફાઇલ કરવાનો વિકલ્પ આપવામાં આવશે. દર વર્ષે, જીવનસાથીઓ તેમની નાણાકીય પરિસ્થિતિઓના આધારે અલગ અથવા સંયુક્ત રિટર્ન ફાઇલ કરવાનું નક્કી કરી શકે છે. આ દરખાસ્ત પરિવારને એક એકમ તરીકે ગણે છે અને વહેંચાયેલ ખર્ચ અને સંપત્તિઓને ધ્યાનમાં લે છે. આ કર પાલનને સરળ બનાવશે, ભારતનો અભિગમ વૈશ્વિક પ્રથાઓ સાથે સુસંગત બનાવશે અને કરચોરી ઘટાડી શકે છે.
જીવનસાથીઓ એક જ ITR ફાઇલ કરી શકે છે, જ્યાં તેમની આવક તેમના સંયુક્ત કર સ્લેબ અનુસાર કર લાદવામાં આવશે. ઉદાહરણ તરીકે: ₹6 લાખ સુધીનો કોઈ કર નહીં અને ₹6-14 લાખ પર 5 ટકા કર. આમાં કપાત, સરચાર્જ થ્રેશોલ્ડ અને સંભવતઃ પગાર સાથે દરેક જીવનસાથી માટે અલગ પ્રમાણભૂત કપાતનો સમાવેશ થશે. જો કોઈ દંપતી ઈચ્છે, તો તેઓ અલગ રિટર્ન ફાઇલ કરવાનું પણ પસંદ કરી શકે છે.
તે કર પાલન અને ફાઇલિંગને સરળ બનાવે છે. જીવનસાથીઓ માટે કર દસ્તાવેજીકરણ અને ફાઇલિંગ ઘટાડવામાં આવશે, જેનાથી પરિવારો તેમના કરવેરા બાબતોનું સંચાલન વધુ સરળતાથી કરી શકશે. આ મોડેલને એક સરળ, લવચીક અને પારદર્શક કર પ્રણાલી બનાવવા તરફ એક પગલું માનવામાં આવે છે જે પરિવારોની આર્થિક વાસ્તવિકતાઓને ધ્યાનમાં લે છે.
ઘણા પરિવારો, ખાસ કરીને એકલ-આવક ધરાવતા પરિવારો, કરવેરાનો બોજ ઓછો જોઈ શકે છે. સંયુક્ત કરવેરા હેઠળ કપાત મર્યાદા અને કર જવાબદારી વધુ અનુકૂળ હોઈ શકે છે. ભારતની સિસ્ટમ વૈશ્વિક પ્રથાઓ સાથે સુસંગત હશે, કારણ કે ઘણા દેશો પરિણીત યુગલોને સંયુક્ત રીતે ફાઇલ કરવાની અથવા સંયુક્ત મૂલ્યાંકન ફાઇલ કરવાની મંજૂરી આપે છે. ભારતમાં સંયુક્ત કરવેરા લાગુ કરવાનું સરળ નથી. વર્તમાન કર પ્રણાલી, TDS/TCS અને PAN-આધારિત ટ્રેકિંગ, બધા વ્યક્તિઓ માટે રચાયેલ છે. યુગલો માટે મુક્તિઓ અને કપાતને બમણી અથવા નોંધપાત્ર રીતે વધારવાથી આવકનું નુકસાન અથવા દુરુપયોગ થઈ શકે છે. કપાત અને મુક્તિઓ માટેના નિયમો જટિલ હોઈ શકે છે, જેના માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકાની જરૂર પડે છે. દ્વિ-આવક ધરાવતા યુગલો (જ્યાં બંને કામ કરે છે) ને થોડો ફાયદો થઈ શકે છે અથવા જો સંયુક્ત આવક તેમને ઉચ્ચ કર કૌંસમાં ધકેલે તો તેમના કરમાં વધારો થઈ શકે છે. તેથી, પ્રસ્તાવિત સિસ્ટમ વૈકલ્પિક છે, જે યુગલોને તેમની નાણાકીય પરિસ્થિતિના આધારે સૌથી ફાયદાકારક વિકલ્પ પસંદ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
એક-આવક ધરાવતા યુગલો: કર ઓછો હશે અને ITR ફાઇલ કરવાનું સરળ બનશે
બેવડી આવક ધરાવતા મધ્યમ-આવક ધરાવતા યુગલો: ઉચ્ચ મૂળભૂત મુક્તિ અને પ્રમાણભૂત કપાતનો લાભ મેળવી શકે છે. ઉચ્ચ આવક ધરાવતા દ્વિ-આવક ધરાવતા યુગલો: લાભ મર્યાદિત રહેશે, કારણ કે સંયુક્ત આવક તેમને ઉચ્ચ કર કૌંસમાં મૂકી શકે છે. બાળકો, ગૃહ લોન અને તબીબી ખર્ચ ધરાવતા પરિવારો: આ સિસ્ટમ મુખ્ય કપાત (માનક કપાત, 80C, 80D, હાઉસિંગ બેનિફિટ) નો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
