24 June, 2026 08:14 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રહલાદ જોશી આ ટૅકનોલૉજીના પ્રદર્શનમાં પહોંચ્યા હતા
ભારત સરકાર સ્વદેશી ક્લીન એનર્જી ટૅકનોલોજી (સ્વચ્છ ઉર્જા)ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કામ કરી રહી છે. આ સંદર્ભમાં, ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રી, પ્રહલાદ જોશીએ મંગળવારે ‘પિનાકિન હાઇડ્રોજન-ઉત્પાદક ફ્યુઅલ સેલ’ (HPFC) સિસ્ટમ પર પ્રકાશ પાડ્યો. તેમણે તેને ભારતની ઉર્જા જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરવા માટે અપાર ક્ષમતા ધરાવતી ઉપયોગી ટૅકનોલૉજી તરીકે વર્ણવી. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર વિગતો શેર કરતા, પ્રહલાદ જોશીએ જણાવ્યું કે તેમણે આ ટૅકનોલૉજીનું પ્રદર્શન જોયું છે. ત્યારબાદ, તેમણે નવી અને નવીનીકરણીય (Renewable) ઉર્જા મંત્રાલય (MNRE) ના અધિકારીઓને તેની ક્ષમતા, મોટા પાયે ઉપયોગ માટેની સંભાવના અને વ્યાપારી વ્યવહારિકતાનું મૂલ્યાંકન કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો.
પિનાકિન HPFC એક સ્વદેશી હાઇડ્રોજન-આધારિત વીજ ઉત્પાદન કરતું સિસ્ટમ છે. તે હાઇડ્રોજનને વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરે છે. આ ટૅકનોલૉજી ડેટા સેન્ટર્સ, ટેલિકોમ બૅકઅપ અને ઇલેક્ટ્રિક વાહન (EV) ચાર્જિંગ સ્ટેશન જેવા કાર્યક્રમો માટે વિકસાવવામાં આવી છે. ડીઝલ જનરેટરથી વિપરીત, આ સિસ્ટમ સીધા પ્રદૂષણ વિના વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે; પ્રક્રિયા દરમિયાન એકમાત્ર ઉત્સર્જન પાણીની વરાળ છે. પરિણામે, તેને પર્યાવરણ માટે શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ માનવામાં આવે છે.
આ સિસ્ટમ હાલમાં 33 kW અને 1 MW ની ક્ષમતામાં ઉપલબ્ધ છે. 33 kW મોડેલ ટેલિકોમ બૅકઅપ અને નાના પાયે ઔદ્યોગિક ઉપયોગ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે 1 MW મોડેલ ડેટા સેન્ટર્સ, ફૅક્ટરીઓ અને EV ચાર્જિંગ સ્ટેશન જેવી મોટી જરૂરિયાતો માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. જો જરૂર પડે તો વધુ પાવર આઉટપુટ ઉત્પન્ન કરવા માટે બહુવિધ એકમોને પણ એકબીજા સાથે જોડી શકાય છે.
પ્રહલાદ જોશીએ ટિપ્પણી કરી કે આ ટૅકનોલૉજી `મેક ઇન ઇન્ડિયા` પહેલનું ઉદાહરણ આપે છે. તેમના મતે, આવી નવીનતાઓ દેશના સ્વચ્છ ઉર્જા ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવી શકે છે અને સ્થાનિક સ્તરે નવી ટૅકનોલૉજીના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે MNRE ટૅકનોલૉજીની કાર્યકારી કાર્યક્ષમતા, મોટા પાયે ડિપ્લોયમેન્ટ માટેની સંભાવના અને આર્થિક સદ્ધરતાનો અભ્યાસ કરશે, જેના પછી ભવિષ્યની કાર્યવાહી નક્કી કરવામાં આવશે.
પિનાકિન HPFC સિસ્ટમને રોડ દ્વારા એક સ્થાનથી બીજા સ્થાને સરળતાથી પરિવહન કરી શકાય છે. 33-કિલોવૉટ યુનિટ થોડા દિવસોમાં ઇન્સ્ટોલ કરી શકાય છે, જ્યારે 1-મેગાવૉટ ક્ષમતાવાળા યુનિટની સ્થાપનામાં થોડા અઠવાડિયા લાગી શકે છે. આ સમયમર્યાદા સ્થળની તૈયારી અને પાવર ગ્રીડ સાથે જોડાવાની પ્રક્રિયા પર આધાર રાખશે. સરકારી સમીક્ષામાં સ્પષ્ટ થશે કે ભવિષ્યમાં ભારતના સ્વચ્છ ઉર્જા ક્ષેત્રમાં આ ટૅકનોલૉજી કેટલી ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
