11 September, 2026 12:56 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રતીકાત્મક તસવીર (તસવીર સૌજન્યઃ એઆઇ)
શહેરભરમાં કચરા વ્યવસ્થાપનની કથળતી સ્થિતિ અંગે બોમ્બે હાઇકોર્ટ (Bombay High Court)એ બૃહનમુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (Brihanmumbai Municipal Corporation)ની સખત ઝાટકણી કાઢી હતી અને ટિપ્પણી કરી હતી કે દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈ (Mumbai) ‘ગંદકીથી ભરેલી’ બની ગઈ છે. ડિવિઝન બેંચે નાગરિક સંસ્થાના ઉચ્ચ અધિકારીઓને તાત્કાલિક સુધારાત્મક પગલાં ભરવા અથવા સખત ન્યાયિક કાર્યવાહીનો સામનો કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો, તેમજ આઇલેન્ડ સિટી અને ઉપનગરીય વિસ્તારોમાં એકઠા થયેલા કચરાના કારણે જાહેર આરોગ્ય પર ઉભા થયેલા ગંભીર જોખમ તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું.
નાગરિક નિષ્ક્રિયતા અંગેની એક સુઓ મોટુ જાહેર હિતની અરજી (PIL) અને નાગરિકોની વિવિધ અરજીઓ પર સુનાવણી કરતી વખતે બોમ્બે હાઇકોર્ટના (Bombay High Court slams BMC) મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દેવેન્દ્ર કુમાર ઉપાધ્યાય અને ન્યાયમૂર્તિ અમિત બોરકરની ડિવિઝન બેંચે બીએમસીની ઓપરેશનલ નિષ્ફળતાઓ અંગે ભારે અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. અદાલતે નોંધ્યું હતું કે નાગરિક સંસ્થા વિશાળ બજેટનું સંચાલન કરતી હોવા છતાં, મુખ્ય માર્ગો, રેલવે સ્ટેશનોની આસપાસના વિસ્તારો અને રહેણાંક ગલીઓમાં કચરાના ઢગલા, છલકાતી ડસ્ટબીનો અને બિનવારસી પ્લાસ્ટિક કચરો સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે.
અદાલતી કાર્યવાહી દરમિયાન બેંચે અવલોકન કર્યું હતું કે, "આખું શહેર ગંદકીથી ભરેલું છે. પ્રાઇમ કોમર્શિયલ ઝોનથી લઈને રહેણાંક ઉપનગરો સુધી, કચરો દિવસો સુધી પડ્યો રહે છે." ન્યાયાધીશોએ નોંધ્યું હતું કે પદ્ધતિસરના કચરા સંગ્રહના અભાવને કારણે નાગરિક માળખાકીય સુવિધાઓને ગંભીર નુકસાન પહોંચે છે અને ચોમાસા તથા ચોમાસા પછીના મહિનાઓમાં મચ્છરજન્ય અને પાણીજન્ય રોગચાળો ફેલાય છે.
સખત વલણ અપનાવતા, હાઇકોર્ટે મુંબઈના તમામ ૨૪ મ્યુનિસિપલ વોર્ડના વોર્ડ ઓફિસરોને વ્યક્તિગત રીતે ગ્રાઉન્ડ ઇન્સ્પેક્શન કરવા અને તેમના પોતપોતાના અધિકારક્ષેત્રમાં દૈનિક ઘન કચરા વ્યવસ્થાપનની દેખરેખ રાખવા નિર્દેશ આપ્યો છે. અદાલતે ચેતવણી આપી હતી કે તેમના ઝોનમાં સતત સેનિટેશનની નિષ્ફળતા અથવા કચરો ઉપાડવામાં વિલંબ માટે વોર્ડ ઓફિસરોને સીધા જવાબદાર ગણવામાં આવશે.
બેંચે બીએમસી કમિશનરને દરરોજ કચરો એકત્ર કરવા, ડમ્પિંગ ગ્રાઉન્ડ સુધી કાર્યક્ષમ પરિવહન કરવા અને ડોર-ટુ-ડોર કચરાના વર્ગીકરણ (સેગ્રિગેશન) ના નિયમોનું કડક પાલન કરાવવા માટે એક વ્યાપક અને સમયબદ્ધ એક્શન પ્લાન તૈયાર કરવા સૂચના આપી હતી. અદાલતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોન્ટ્રાક્ટરનો વિલંબ કે મશીનરીની અછત જેવા વહીવટી બહાના હવે ચલાવી લેવામાં આવશે નહીં.
ઘન કચરા વ્યવસ્થાપન નિયમો, ૨૦૧૬ હેઠળની વૈધાનિક જવાબદારીઓ પર ભાર મૂકતા, હાઇકોર્ટે મહારાષ્ટ્ર પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (MPCB) ને નાગરિક સંસ્થાના પ્રયાસોનું મોનિટરિંગ કરવા અને એક સ્વતંત્ર આકારણી અહેવાલ દાખલ કરવા સૂચના આપી હતી.
અદાલતે મ્યુનિસિપલ પ્રોશાસનને જમીન પર દ્રશ્યમાન સુધારાઓ દર્શાવવા માટે બે સપ્તાહનો સમય આપ્યો છે અને સિનિયર અધિકારીઓને આગામી સુનાવણી પહેલાં વિગતવાર પાલન સોગંદનામું (કોમ્પ્લાયન્સ એફિડેવિટ) દાખલ કરવા આદેશ આપ્યો છે. બેંચે દોહરાવ્યું હતું કે જાહેર સ્થળોને સ્વચ્છ રાખવા એ નાગરિક સંસ્થાની મૂળભૂત ફરજ છે અને સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં નિષ્ફળતા જશે તો અદાલત કસૂરવાર અધિકારીઓ સામે અદાલતી અવમાનના (કંટેમ્પ્ટ) ની કાર્યવાહી શરૂ કરવા મજબૂર બનશે.
