02 November, 2026 01:14 PM IST | United States Of America | Bespoke Stories Studio
સરદાર પટેલ યુનિવર્સિટી દ્વારા અપાયેલા સન્માનની સાથે અમેરિકાના અગ્રણી નેતાઓએ પણ ગુજરાતના પુત્ર નિરંજન એસ. શાહની એન્જિનિયરિંગ ક્ષેત્રે શ્રેષ્ઠતા, નાગરિક નેતૃત્વ અને જાહેર સેવા ક્ષેત્રે પાંચ દાયકાથી વધુની પ્રેરણાદાયી યાત્રાને બિરદાવી
વલ્લભ વિદ્યાનગર: ભારત આજે લોહપુરુષ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની 151મી જન્મજયંતીની ઉજવણી કરી રહ્યું છે ત્યારે સરદાર પટેલ યુનિવર્સિટીના પૂર્વ વિદ્યાર્થીઓના સમુદાય દ્વારા નિરંજન એસ. શાહને ‘ડિસ્ટિંગ્વિશ્ડ એલ્યુમ્નસ’ (વિશિષ્ટ પૂર્વ વિદ્યાર્થી) તરીકે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે. ગ્રામ્ય ગુજરાતમાંથી શરૂ થયેલી તેમની સફર અમેરિકામાં એન્જિનિયરિંગ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, નાગરિક નેતૃત્વ અને જાહેર સેવા ક્ષેત્રે પાંચ દાયકાથી વધુ સમય સુધી નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ સુધી પહોંચી છે, તેની માન્યતા સ્વરૂપે આ સન્માન આપવામાં આવ્યું છે.
આ પ્રસંગને અમેરિકામાં પણ વિશેષ માન્યતા મળી છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ જો બાઇડને નિરંજન શાહનું સન્માન કરતા તથા સરદાર પટેલની અવિનાશી વિરાસતને યાદ કરતા વિશેષ પત્ર પાઠવ્યો છે. ઇલિનોઇસના સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ એલેક્સી જિયાનૂલિયાસે સરદાર પટેલની 151મી જન્મજયંતી તેમજ નિરંજન શાહની વિરાસતને માન્યતા આપતું સત્તાવાર જાહેરનામું બહાર પાડ્યું છે, જ્યારે શિકાગોના મેયર બ્રાન્ડન જૉનસને નિરંજન શાહના શિકાગો શહેર માટેના યોગદાન અને ભારત તથા શિકાગો વચ્ચેના મજબૂત સંબંધોની પ્રશંસા કરતું જાહેરનામું જાહેર કર્યું છે.
આ તમામ સન્માનો શિક્ષણની પરિવર્તનકારી શક્તિ તેમજ વ્યક્તિગત સિદ્ધિઓ કેવી રીતે નાગરિક ભાગીદારી, જાહેર સેવા અને સમાજ પર સકારાત્મક અસર સર્જવાનું માધ્યમ બની શકે છે તે દર્શાવે છે.
શિક્ષણ અને રાષ્ટ્રનિર્માણ પ્રત્યે સરદાર પટેલની પ્રતિબદ્ધતાએ ગુજરાતમાં એવી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્થાપનાને પ્રેરણા આપી, જેણે ખાસ કરીને ગ્રામ્ય વિસ્તારોના યુવાનો માટે નવી તકોનું સર્જન કર્યું.
નિરંજન શાહ પણ આવા જ શૈક્ષણિક આંદોલનથી ઘડાયેલા વિદ્યાર્થીઓમાંના એક હતા. તેમનો ઉછેર ગુજરાતના નર્મદા જિલ્લાના પ્રતાપનગર ગામમાં સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં થયો હતો. તેમણે 1967માં બિરલા વિશ્વકર્મા મહાવિદ્યાલય (BVM)માંથી એન્જિનિયરિંગની પદવી મેળવી હતી. તેમના પરિવાર અને સમાજે તેમને ઉચ્ચ શિક્ષણ અપાવવા માટે નોંધપાત્ર ત્યાગ કર્યો હતો.
વલ્લભ વિદ્યાનગરમાં શિક્ષણ માત્ર વર્ગખંડ પૂરતું મર્યાદિત નહોતું. નિરંજન શાહે અનેક પ્રસંગોએ એચ. એમ. પટેલ જેવા દ્રષ્ટા નેતાઓના પ્રભાવને યાદ કર્યો છે, જેમણે યુવાનોને જાહેર સેવા, રાષ્ટ્ર વિકાસ અને શિક્ષણ દ્વારા ઊભી થતી અસીમ તકોનો પરિચય કરાવ્યો હતો.
અમેરિકા પહોંચ્યા બાદ નિરંજન શાહે શિકાગોને પોતાનું કાર્યક્ષેત્ર બનાવ્યું અને વર્ષ 1974માં ગ્લોબટ્રોટર્સ એન્જિનિયરિંગ કોર્પોરેશનની સહ-સ્થાપના કરી. પાંચ દાયકાથી વધુ સમય દરમિયાન કંપનીએ શિકાગોના અનેક મહત્વપૂર્ણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ અને જાહેર સ્મારકોના વિકાસમાં યોગદાન આપ્યું છે. તેમાં ડીપ ટનલ પ્રોજેક્ટ, નેવી પિયર, મેકકોર્મિક પ્લેસ, જૉન એચ. સ્ટ્રોગર જુનિયર હોસ્પિટલ અને ઓ’હેર ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ જેવા પ્રોજેક્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે. કંપનીના ડીપ ટનલ પ્રોજેક્ટને અમેરિકન સોસાયટી ઓફ સિવિલ એન્જિનિયર્સ તરફથી ’આઉટસ્ટેન્ડિંગ સિવિલ એન્જિનિયરિંગ એચીવમેન્ટ એવોર્ડ’થી પણ સન્માનિત કરવામાં આવ્યો હતો.
પરંતુ નિરંજન શાહની સફર માત્ર વ્યાવસાયિક સફળતાની કથા નથી. તેમની વ્યવસાયિક સિદ્ધિઓ નાગરિક નેતૃત્વ અને જાહેર સેવા માટેનું એક મજબૂત મંચ બની. તેમણે સરકારના ઉચ્ચ સ્તરના નીતિનિર્માતાઓ અને નેતાઓ સાથે સંવાદ સ્થાપિત કર્યો તેમજ સમાજ અને સંસ્થાઓના વિકાસમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું.
ક્લિન્ટન પ્રશાસન દરમિયાન નિરંજન શાહને અમેરિકાની સેનેટ દ્વારા મંજૂર કરાયેલી રાષ્ટ્રપતિની નિમણૂક હેઠળ બેરી ગોલ્ડવોટર સ્કોલરશિપ એન્ડ એક્સેલન્સ ઇન એજ્યુકેશન ફાઉન્ડેશનના બોર્ડ ઓફ ટ્રસ્ટીઝમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. ઉપરાંત તેમને નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ બિલ્ડિંગ સાયન્સિસમાં પણ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમને મળેલા સન્માનોમાં એલિસ આઇલેન્ડ મેડલ ઓફ ઓનર તેમજ ભારતના રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામના હસ્તે પ્રાપ્ત થયેલો `પ્રવાસી ભારતીય સન્માન પુરસ્કાર (સમુદાય નેતૃત્વ માટે)`નો સમાવેશ થાય છે.
આ વર્ષે સરદાર પટેલની જન્મજયંતી નિમિત્તે અમેરિકામાં મળેલી માન્યતાઓ તેમની આ સમગ્ર યાત્રાને નવી ઊંચાઈ આપે છે. ઇલિનોઇસના સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ એલેક્સી જિયાનૂલિયાસના જાહેરનામામાં નિરંજન શાહની સફરને શિક્ષણ અને તકની વ્યાપક ગાથા સાથે જોડવામાં આવી છે, જ્યારે શિકાગોના મેયર બ્રાન્ડન જૉનસને તેમના “અવિસ્મરણીય યોગદાન” અને મજબૂત સંસ્થાઓના નિર્માણ તેમજ અન્ય લોકો માટે નવી તકો ઊભી કરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાની પ્રશંસા કરી છે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાની શાહ પરિવારની પરંપરા તેમની પુત્રી સ્મિતા શાહ દ્વારા પણ આગળ વધી રહી છે. તેઓ શિકાગો સિસ્ટર સિટીઝ ઇન્ટરનેશનલની દિલ્હી કમિટીના અધ્યક્ષ તરીકે સાંસ્કૃતિક સમજણ અને લોકો વચ્ચેના સંબંધોને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છે.
નિરંજન શાહ માટે સરદાર પટેલની જન્મજયંતીના દિવસે ‘ડિસ્ટિંગ્વિશ્ડ એલ્યુમ્નસ’ તરીકે મળેલું સન્માન તેમને તેમના જીવનને ઘડનાર લોકો, સંસ્થાઓ અને મૂલ્યો સુધી ફરીથી લઈ જાય છે.
“મારો ઉછેર આર્થિક રીતે સામાન્ય પરંતુ લાગણી, કરુણા અને સામૂહિક ભાવનાથી સમૃદ્ધ એવા ગામમાં થયો હતો,” નિરંજન શાહ કહે છે. “જ્યારે હું પ્રતાપનગર છોડીને આગળના અભ્યાસ માટે નીકળ્યો ત્યારે ગામના 200થી વધુ લોકો ધૂળિયા બસ સ્ટેન્ડ પર મને વિદાય આપવા આવ્યા હતા. કોઈએ એક રૂપિયા આપ્યા, કોઈએ બે કે પાંચ રૂપિયા—જેની જેટલી ક્ષમતા હતી એટલું યોગદાન આપ્યું અને ગામના દીકરાને આશીર્વાદરૂપે કપાળે તિલક કર્યું. મને ઘડનાર લોકો અને આ માટીને હું ક્યારેય ભૂલી શક્યો નથી. મારી કહાની માત્ર સફળતાની નથી; તે શિક્ષણ, પરસ્પર સહકાર, સમાજને પાછું આપવાની ભાવના અને આગામી પેઢી માટે નવી તકો ઊભી કરવાની કહાની છે. જો મારી સફર દસ યુવાનોને પણ પોતાના સપનાઓ પર વિશ્વાસ કરવાની પ્રેરણા આપે તો તે સરદાર પટેલને સાચી શ્રદ્ધાંજલિ ગણાશે.”
નિરંજન શાહ ઘણીવાર કહે છે કે લોકો વૃક્ષ અને તેના ફળને તો જુએ છે, પરંતુ તે ઉગાડનાર બીજને નથી જોતા. આ બીજ એવા શિક્ષકો, સંસ્થા નિર્માતાઓ, પરિવારો અને સમાજે વાવ્યાં હતાં, જેઓ માનતા હતા કે શિક્ષણ કોઈપણ યુવાનના જન્મસંજોગોથી આગળ વધવાની તક ઊભી કરી શકે છે.
તેમની યાત્રા દર્શાવે છે કે આવી તકો શું સર્જી શકે છે, પરંતુ સાથે જ તે પણ સમજાવે છે કે સિદ્ધિ સાથે જવાબદારી પણ આવે છે—સંસ્થાઓને મજબૂત બનાવવાની, સમાજને પાછું આપવાની અને અન્ય લોકો માટે નવી તકો ઊભી કરવાની.
સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની 151મી જન્મજયંતી નિમિત્તે નિરંજન શાહની સફર આગામી પેઢી માટે એક શક્તિશાળી સંદેશ આપે છે: તમે ક્યાંથી શરૂઆત કરો છો તે નક્કી કરતું નથી કે તમે કેટલી દૂર પહોંચી શકો છો, અને તમારી સિદ્ધિ ત્યારે વધુ અર્થપૂર્ણ બને છે જ્યારે તે અન્ય લોકો માટે નવી તકોના દ્વાર ખોલે છે.
નિરંજન એસ. શાહ, P.E., FASCE, એન્જિનિયર, ઉદ્યોગસાહસિક અને નાગરિક નેતા છે. તેમણે વર્ષ 1974માં શિકાગોમાં ગ્લોબટ્રોટર્સ એન્જિનિયરિંગ કોર્પોરેશનની સહ-સ્થાપના કરી હતી. પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દી દરમિયાન તેમણે શિકાગો સહિત અનેક મહત્વપૂર્ણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને જાહેર પ્રોજેક્ટ્સમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે. જાહેર જીવનમાં તેમના યોગદાનમાં બેરી ગોલ્ડવોટર સ્કોલરશિપ એન્ડ એક્સેલન્સ ઇન એજ્યુકેશન ફાઉન્ડેશનમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સેનેટની મંજૂરી સાથે થયેલી નિમણૂક તેમજ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ બિલ્ડિંગ સાયન્સિસમાં નિમણૂકનો સમાવેશ થાય છે. તેમને એલિસ આઇલેન્ડ મેડલ ઓફ ઓનર અને સમુદાય નેતૃત્વ માટે ભારત સરકારનો પ્રવાસી ભારતીય સન્માન પુરસ્કાર પણ પ્રાપ્ત થયો છે.
