09 September, 2026 08:04 PM IST | New Delhi | Gujarati Mid-day Online Correspondent
સુપ્રીમ કોર્ટ (ફાઈલ તસવીર)
કેન્દ્ર સરકારે આજે સુપ્રીમ કોર્ટમાં જણાવ્યું હતું કે વૈવાહિક બળાત્કારને ગુનાહિત ઠેરવવાની જવાબદારી સુપ્રીમ કોર્ટની નહીં, કારોબારી અને વિધાનસભાની છે. સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી દરમિયાન શું બન્યું તે જાણો. કેન્દ્ર સરકારે બુધવારે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે વૈવાહિક બળાત્કારને ગુનાહિત ઠેરવવાની જવાબદારી સુપ્રીમ કોર્ટની નહીં, વિધાનસભા અને કારોબારીની છે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે તે ત્રણ અઠવાડિયામાં વૈવાહિક બળાત્કારને ગુનાહિત ઠેરવવાની માંગ કરતી અરજીઓની સુનાવણી શરૂ કરશે. ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચી અને ન્યાયાધીશ વી. મોહનાની બનેલી બેન્ચે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે આ મામલો ત્રણ અઠવાડિયા પછી બુધવાર અને ગુરુવારે અંતિમ સુનાવણી માટે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવે.
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર રહેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ જણાવ્યું હતું કે વૈવાહિક બળાત્કારને ગુનાહિત ઠેરવવાની જવાબદારી સુપ્રીમ કોર્ટની નહીં, પરંતુ સંસદની છે.
પડકાર ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ની કલમ 63 ના અપવાદ 2 પર કેન્દ્રિત છે, જે જૂના ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ની કલમ 375 માંથી વૈવાહિક બળાત્કારના અપવાદને વિસ્તૃત કરે છે.
આ જોગવાઈ મુજબ, જો કોઈ પુરુષ તેની પત્ની સાથે જાતીય સંભોગ કરે છે અથવા જાતીય પ્રવૃત્તિમાં જોડાય છે, તો તેને બળાત્કાર ગણવામાં આવશે નહીં, જો પત્ની 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની ન હોય. સ્ત્રીઓની સલામતી અને શારીરિક સુખાકારી એ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ છે તે સ્વીકારીને, ન્યાયાધીશ બાગચીએ પૂછ્યું કે શું રાજ્ય આને બળાત્કાર માને છે.
ન્યાયાધીશ બાગચીએ પૂછ્યું, "લગ્નમાં તેની સંમતિ વિના જાતીય સંભોગ માટે દબાણ કરાયેલી સ્ત્રી ચોક્કસપણે પીડિત છે. અમે પીડિતાનું રક્ષણ કરીશું. એકમાત્ર પ્રશ્ન એ છે કે શું રાજ્ય તેને બળાત્કાર માને છે."
ન્યાયાધીશ બાગચીએ એમ પણ કહ્યું કે લગ્નનો અર્થ "સ્ત્રીની સ્વતંત્રતાનો અંત" હોઈ શકે નહીં.
પ્રથમ, શું વૈવાહિક બળાત્કાર મુક્તિ હોવા છતાં કેસ ચલાવી શકાય છે, અને બીજું, શું આ મુક્તિ બંધારણીય રીતે માન્ય છે? અરજદારોમાંથી એકનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વરિષ્ઠ વકીલ કરુણા નંદીએ દલીલ કરી હતી કે જો કોઈ પતિ તેની પત્નીને ગંભીર ઈજા પહોંચાડે છે, તો તે ફક્ત વૈવાહિક સંબંધના આધારે કાનૂની પ્રતિરક્ષાનો દાવો કરી શકતો નથી. નંદીએ જણાવ્યું હતું કે વૈવાહિક સંબંધ પુરુષને તેની પત્નીની સંમતિ વિના જાતીય સંબંધો બાંધવાનો અથવા તેણીને ગંભીર શારીરિક નુકસાન પહોંચાડવાનો અધિકાર આપતો નથી.
કેન્દ્ર સરકારે અગાઉ તેના સોગંદનામામાં જણાવ્યું હતું કે તે વૈવાહિક બળાત્કારને અલગ ફોજદારી ગુનો બનાવવાના પક્ષમાં નથી. સરકારે જણાવ્યું હતું કે વૈવાહિક બળાત્કારને ગુનાહિત બનાવવાથી લગ્ન સંસ્થા પર ગંભીર અસર પડી શકે છે અને વૈવાહિક સંબંધોની સ્થિરતા સાથે ચેડા થઈ શકે છે.
કેન્દ્ર સરકારે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે લગ્નજીવનમાં જાતીય સંબંધોને લગતા કેસોને બળાત્કારના ગુના સમાન ગણવાને બદલે હાલના કાનૂની જોગવાઈઓ હેઠળ ઉકેલવા જોઈએ. 2022 માં, દિલ્હી હાઈકોર્ટે વૈવાહિક બળાત્કારને ફોજદારી ગુનો ગણવો જોઈએ કે નહીં તે અંગે વિભાજિત ચુકાદો આપ્યો. ત્યારબાદ આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો.
