30 August, 2026 05:34 PM IST | New York | Gujarati Mid-day Online Correspondent
મોહન ભાગવત
રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના વડા મોહન ભાગવતે શનિવારે ન્યૂ યૉર્કમાં આયોજિત ફેથ લીડર્સ કોન્ફરન્સમાં હિન્દુત્વ, વિવિધતા અને સામાજિક એકતા વિશે વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે જે હિન્દુ માને છે કે મુસ્લિમોને ભારતમાંથી હાંકી કાઢવા જોઈએ તે હિન્દુ રહેતો નથી. આ કાર્યક્રમનું આયોજન અહેડ ફોરમ અને અમેરિકન હિન્દુઝ ફોર એંગેજમેન્ટ એન્ડ ડાયલોગ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
મોહન ભાગવતે કહ્યું, “એકવાર, વાતચીત દરમિયાન, મુસ્લિમોએ મને RSS ના હિન્દુ રાષ્ટ્રના ખ્યાલ વિશે પૂછ્યું. તેમણે પૂછ્યું કે શું, આ ખ્યાલ હેઠળ, મુસ્લિમોને દેશમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવશે. મેં જવાબ આપ્યો, ‘ના, તે હિન્દુત્વ નથી.’ જો કોઈ હિન્દુ એવું વિચારે છે કે ભારતમાં કોઈ મુસ્લિમ ન હોવા જોઈએ, તો તે વ્યક્તિ હિન્દુ રહેતો નથી.” તેમણે ઉમેર્યું, “જ્યારે આપણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકાની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે એક શબ્દ વારંવાર ચર્ચામાં આવે છે: બહુલવાદ. અને જ્યારે આપણે ભારતની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે બીજો શબ્દ આવે છે: વિવિધતામાં એકતા. એકતા અને વિવિધતા બંને ભારતના DNA માં જડાયેલા છે.” ભાગવતે કહ્યું, “જો તમે પોતાને હિન્દુ કહેવા માગતા હો, તો તમારે સ્વીકારવું જોઈએ કે બધા માર્ગો એક જ ભગવાન તરફ દોરી જાય છે, અને દરેક માનવી આદર અને ગૌરવ ધરાવે છે. મનુષ્યોમાં કોઈ ભેદભાવ નથી.”
તેમણે નોંધ્યું કે ભારતે ઐતિહાસિક રીતે વિવિધ ધર્મોના લોકોને આશ્રય આપ્યો છે જેમને બીજે ક્યાંય સલામતી મળી નથી. જો કે, તેમણે સ્વીકાર્યું કે ભૂતકાળના ‘વારસા’એ સમુદાયો વચ્ચેના તણાવમાં ભૂમિકા ભજવી છે. `વિવિધતા છતાં મૂળભૂત એકતા આવશ્યક` ભાગવતે જણાવ્યું હતું કે સમાજને એ વિચાર પહોંચાડવાની જવાબદારી આરએસએસની છે કે વિવિધતા છતાં, બધા લોકોમાં મૂળભૂત એકતા અસ્તિત્વમાં છે. તેમણે કહ્યું, "જેમ હું મારી પોતાની વિશિષ્ટ ઓળખનું રક્ષણ કરું છું, તેમ મારે અન્ય લોકોની ઓળખનું પણ રક્ષણ કરવું જોઈએ. વિવિધતા એ પ્રકૃતિનો નિયમ છે; એકતા એ પ્રકૃતિનું સત્ય છે." રાજકારણ અંગે, તેમણે ટિપ્પણી કરી, "આપણે નીતિઓને પ્રભાવિત કરવા અને સંઘર્ષોને રોકવા માગીએ છીએ; તેથી જ આપણે રાજકારણને પ્રભાવિત કરવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ. જોકે, આપણે ત્યાંથી શરૂઆત કરી શકતા નથી. રાજકારણ સ્વાર્થનો ખેલ બની ગયું છે. જ્યાં માનસિકતા `હું અને મારું` હોય છે, ત્યાં કોઈ ઉકેલ નથી; `આપણે અને આપણું` એકમાત્ર ઉકેલ છે."
ભાગવતે 1996 માં હરિયાણા ઉપર સાઉદી ઍરલાઇન્સ અને કઝાકિસ્તાન ઍરલાઇન્સ વિમાનો વચ્ચેની મધ્ય-હવાઈ અથડામણને પણ યાદ કરી. તેમણે નોંધ્યું કે RSS સ્વયંસેવકો ક્રૅશ સ્થળ પર પહોંચનારા સૌપ્રથમ હતા, જ્યાં તેઓએ ઘાયલોને મદદ કરી અને મૃતકો માટે અંતિમ સંસ્કાર ગોઠવવામાં મદદ કરી. તેમણે કહ્યું, "અમે એ હકીકત પર વિચાર કર્યો ન હતો કે તેઓ મુસ્લિમ હતા. જો આપણે રાજકારણમાં સામેલ હોત, તો કદાચ આપણે આ કરી શક્યા ન હોત." ભાગવતે ઉમેર્યું કે RSS આવા કૃત્યોનો પ્રચાર કરતું નથી. તેમણે કહ્યું, "ખોટા વર્ણનોથી ગેરસમજો ઉદ્ભવે છે. જો કે, જો તમે અમારી વચ્ચે આવો અને અમને નજીકથી અવલોકન કરો, તો આવી બધી ગેરસમજો એક દિવસમાં દૂર થઈ જશે."
