23 June, 2026 04:26 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
તસવીરઃ અતુલ કાંબલે
મુંબઈ (Mumbai)માં આખરે મંગળવારે નૈઋત્યના ચોમાસા (Southwest Monsoon)નું સત્તાવાર રીતે આગમન થઈ ગયું છે. સામાન્ય રીતે મુંબઈમાં ચોમાસાના (Mumbai Rains) આગમનની તારીખ ૧૧ જૂન હોય છે, જેના કરતાં આ વખતે આશરે બે અઠવાડિયા જેટલો વિલંબ થયો છે. ચોમાસાની પ્રગતિને લઈને છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલી અટકળોનો હવે અંત આવ્યો છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (India Meteorological Department)એ પુષ્ટિ કરી છે કે ચોમાસું હવે દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈ અને બાકીના સમગ્ર મહારાષ્ટ્રમાં આગળ વધી ચૂક્યું છે.
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD)ના વૈજ્ઞાનિક સુષ્મા નાયરે જણાવ્યું કે, "નૈઋત્યના ચોમાસાએ ૨૩ જૂનના રોજ મુંબઈમાં દસ્તક આપી દીધી છે." મુંબઈમાં ચોમાસાના આગમનની સામાન્ય તારીખ ૧૧ જૂન છે. ૨૫ જૂન, ૨૦૨૩ પછી આ શહેરનું આ સૌથી મોડું ચોમાસું છે.
વર્ષ ૨૦૨૫માં નૈઋત્યનું ચોમાસું સત્તાવાર રીતે ૨૦૨૬ મેના રોજ મુંબઈ પહોંચી ગયું હતું, જે છેલ્લા ૭૫ વર્ષમાં શહેરમાં ચોમાસાનું સૌથી વહેલું આગમન હતું. અરબી સમુદ્રમાં લો-પ્રેશર સિસ્ટમ (હળવા દબાણના પટ્ટા) ના ઝડપી વિકાસને કારણે આ રેકોર્ડબ્રેક ચોમાસું તેની સામાન્ય તારીખ ૧૧ જૂન કરતાં ૧૬ દિવસ વહેલું આવ્યું હતું.
હવામાન વિભાગે જણાવ્યું છે કે નૈઋત્યનું ચોમાસું આજે, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ના રોજ મધ્ય અરબી સમુદ્રના બાકીના ભાગો, મુંબઈ સહિત મહારાષ્ટ્રના કેટલાક વધુ ભાગો, તેલંગાણા અને ઓડિશાના બાકીના ભાગો તેમજ છત્તીસગઢ, ઝારખંડ અને બિહારના કેટલાક વધુ વિસ્તારોમાં આગળ વધી ગયું છે. ૨૩ જૂન, ૨૦૨૬ના રોજ ચોમાસાની ઉત્તરીય સીમા (NLM) ૨૦°N/૬૦°E, ૨૦°N/૬૬°E, ૨૦°N/૭૦°E, દહાણુ, વર્ધા, રાયપુર, ડાલ્ટનગંજ, મોતિહારી અને ૨૮.૩°N/૮૩°E માંથી પસાર થઈ રહી છે.
આગામી ૨ થી ૩ દિવસ દરમિયાન ઉત્તર અરબી સમુદ્ર અને ગુજરાતના કેટલાક ભાગો, મહારાષ્ટ્ર અને છત્તીસગઢના કેટલાક વધુ ભાગો તથા મધ્ય પ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં નૈઋત્યનું ચોમાસું આગળ વધવા માટે પરિસ્થિતિઓ સાનુકૂળ છે. ત્યારબાદના ૩ થી ૪ દિવસ દરમિયાન ઝારખંડ અને બિહારના બાકીના ભાગો તથા ઉત્તર પ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં ચોમાસું આગળ વધશે.
૧૯૫૦ થી ૨૦૨૫ સુધીના હવામાન વિભાગના આંકડા મુંબઈમાં ચોમાસાની શરૂઆતની તારીખોમાં મોટો તફાવત દર્શાવે છે. ભલે ૧૧ જૂનને સામાન્ય તારીખ માનવામાં આવે છે, પરંતુ ચોમાસું ૨૬ મે જેટલું વહેલું અને ૨input ૨૫ જૂન જેટલું મોડું પણ આવ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે દર વર્ષે વરસાદની ઋતુમાં મોટા ઉતાર-ચઢાવ આવે છે.
આંકડા અનુસાર, સૌથી વહેલું ચોમાસું ૨૬ મે ૨૦૨૫ના રોજ નોંધાયું હતું, જે ૧૯૫૦માં રેકોર્ડ રાખવાની શરૂઆત થઈ ત્યારથી મુંબઈમાં સૌથી વહેલું આગમન હતું. આ પહેલાં ૧૯૫૬, ૧૯૬૨ અને ૧૯૭૧માં ૨૯ મેના રોજ ચોમાસાનું આગમન થયું હતું. બીજી તરફ, સૌથી મોડું ચોમાસું ૧૯૫૯, ૨૦૧૯ અને ૨૦૨૩માં ૨૫ જૂનના રોજ નોંધાયું હતું, જ્યારે અન્ય કેટલાક વર્ષોમાં ચોમાસું જૂનના ત્રીજા કે ચોથા સપ્તાહમાં જ શહેર સુધી પહોંચ્યું હતું.
આ આંકડા એ પણ દર્શાવે છે કે પાછલા દાયકાઓમાં ચોમાસાના આગમનની કોઈ નિશ્ચિત પેટર્ન રહી નથી. ૧૯૫૦ના દાયકામાં આગમનની તારીખો ૨૯ મે થી ૨૧ જૂન વચ્ચેની હતી. ૧૯૭૦ના દાયકામાં ૨ જૂન અને ૩ જૂન જેવા વહેલા આગમનની સાથે ૨૪ જૂન જેવો વિલંબ પણ જોવા મળ્યો હતો. આવા જ ઉતાર-ચઢાવ ૧૯૮૦, ૧૯૯૦ અને ૨૦૦૦ના દાયકામાં પણ ચાલુ રહ્યા હતા, જેમાં ચોમાસું મેના અંતથી જૂનના અંત વચ્ચે ગમે ત્યારે આવ્યું હતું.
માત્ર છેલ્લા એક દાયકાની વાત કરીએ તો મુંબઈમાં આગમનની તારીખોમાં ભારે વિવિધતા જોવા મળી છે—જેમ કે ૨૦૧૬માં ૨૦ જૂન અને ૨૦૧૯માં ૨૫ જૂનથી લઈને ૨૦૨૫માં ૨૬ મેના રોજ રેકોર્ડબ્રેક વહેલું આગમન થયું હતું. આ આંકડા નૈઋત્યના ચોમાસાના અત્યંત ગતિશીલ સ્વભાવ અને ભારતના પશ્ચિમ કિનારે તેની પ્રગતિ પર વિવિધ વાતાવરણીય તેમજ સમુદ્રી પરિબળોની અસરને રેખાંકિત કરે છે.
૨૦૧૫: ૮ જૂન
૨૦૧૬: ૨૦ જૂન
૨૦૧૭: ૧૦ જૂન
૨૦૧૮: ૯ જૂન
૨૦૧૯: ૨૫ જૂન
૨૦૨૦: ૧૪ જૂન
૨૦૨૧: ૯ જૂન
૨૦૨૨: ૧૧ જૂન
૨૦૨૩: ૨૫ જૂન
૨૦૨૪: ૬ જૂન
૨૦૨૫: ૨૬ મે
વર્ષ ૨૦૨૬નું આ આગમન પાછલા દાયકાના સૌથી વધુ વિલંબિત આગમનોમાંનું એક ગણાશે, જો કે તે ૨૦૧૯ અને ૨૦૨૩માં નોંધાયેલી ૨૦૨૫ જૂનની તારીખ કરતાં થોડું વહેલું છે, જે તાજેતરના વર્ષોમાં સૌથી મોડું આગમન રહ્યું છે.
