મહારાષ્ટ્ર ધર્મ સ્વતંત્રતા અધિનિયમ ૨૦૨૬ રક્ષાબંધનથી અમલમાં: ૭ વર્ષની સજા, જામીન નહીં, જાણો વધુ

Maharashtra Freedom of Religion Act 2026: મહારાષ્ટ્ર સરકારે બહુચર્ચિત `મહારાષ્ટ્ર ધર્મ સ્વતંત્રતા અધિનિયમ`ના અમલીકરણની તારીખની સત્તાવાર જાહેરાત કરી; સત્તાવાર ગેઝેટ સૂચના અનુસાર, આ કાયદો રક્ષાબંધન, ૨૮ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ ના રોજ રાજ્યભરમાં અમલમાં આવશે

ફાઇલ તસવીર

મહારાષ્ટ્ર સરકાર (Maharashtra Government) એ સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે કે `મહારાષ્ટ્ર ધર્મ સ્વાતંત્ર્ય કાયદો, ૨૦૨૬` (Maharashtra Freedom of Religion Act, 2026) રાજ્યભરમાં ૨૮ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ થી અમલમાં આવશે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા સત્તાવાર ગેઝેટ નોટિફિકેશન અનુસાર, આ નવા ધર્મપરિવર્તન વિરોધી કાયદાનો મુખ્ય હેતુ બળજબરી, છેતરપિંડી, ખોટી રજૂઆત, દબાણ, લાલચ અથવા લગ્ન દ્વારા કરાવવામાં આવતા ધર્માંતરણને રોકવાનો અને શિક્ષાત્મક કાર્યવાહી કરવાનો છે.

સખત નિયમો અને ૬૦ દિવસ અગાઉ નોટિસ આપવી ફરજિયાત

વિધાનસભા બિલ નંબર ૨૦ ઓફ ૨૦૨૬ (ધર્મ સ્વાતંત્ર્ય અધિનિયમ, ૨૦૨૬) તરીકે રજૂ કરાયેલા આ કાયદા હેઠળ પોતાનો ધર્મ બદલવા ઇચ્છુક વ્યક્તિઓ માટે કડક પ્રક્રિયાગત નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. કાયદા અનુસાર, ધર્મપરિવર્તન કરવાનો ઈરાદો ધરાવતી કોઈપણ વ્યક્તિએ ઓછામાં ઓછા ૬૦ દિવસ અગાઉ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (કલેક્ટર) ને સત્તાવાર જાહેરનામું/અરજી સુપ્રત કરવાની રહેશે.

ધર્મપરિવર્તન વિધિ કરાવનાર ધાર્મિક વડા કે ધર્મગુરુએ પણ સ્થાનિક વહીવટી તંત્રને અગાઉથી જાણ કરવાની રહેશે. વિધિ પૂર્ણ થયા બાદ ધર્મપરિવર્તન પછીની જાહેરાત દાખલ કરવી પડશે, જેથી રાજ્ય સત્તાવાળાઓ ધર્માંતરણ પાછળના સંજોગોની તપાસ કરી શકે.

બિનજામીનપાત્ર ગુનો અને ભારે દંડની જોગવાઈ

આ કાયદા હેઠળ થતા તમામ ઉલ્લંઘનોને કોગ્નિઝેબલ અને બિનજામીનપાત્ર ગુના તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે, જે પોલીસ અધિકારીઓને વોરંટ વિના અટકાયત કે ધરપકડ કરવાની સત્તા આપે છે. શિક્ષાત્મક જોગવાઈઓ હેઠળ, સામાન્ય ગેરકાયદેસર ધર્માંતરણ માટે ૭ વર્ષ સુધીની કેદ અને રુપિયા ૧ લાખ સુધીના દંડની જોગવાઈ છે.

સગીરો, મહિલાઓ, અસ્થિર મગજના વ્યક્તિઓ અથવા અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ના સભ્યો સાથે સંકળાયેલા ગંભીર કિસ્સાઓમાં કાયદામાં વધુ સખત સજા નક્કી કરવામાં આવી છે, જેમાં ૭ વર્ષ સુધીની જેલ અને રુપિયા ૫ લાખ સુધીના દંડનો સમાવેશ થાય છે. સમૂહ ધર્માંતરણ (Mass Conversion) માટે પણ આવી જ સખત સજા છે, જ્યારે વારંવાર ગુનો કરનારાઓને ૧૦ વર્ષ સુધીની કેદ અને રુપિયા ૭ લાખ સુધીના દંડની જોગવાઈ કરાઈ છે.

ફરિયાદોનો વ્યાપ વધારાયો અને લગ્ન અંગેના કાયદાકીય નિયમો

આ કાયદાએ ગેરકાયદેસર ધર્માંતરણ અંગે એફઆઈઆર (FIR) કોણ નોંધાવી શકે તેનો વ્યાપ નોંધપાત્ર રીતે વધાર્યો છે. ધર્મપરિવર્તન કરનાર વ્યક્તિ, તેમના માતા-પિતા, ભાઈ-બહેન અથવા લોહીના સંબંધ ધરાવતા, લગ્નથી જોડાયેલા કે દત્તક લીધેલા કોઈપણ સંબંધી દ્વારા ફરિયાદ નોંધાવી શકાશે, અને પોલીસે આવી ફરિયાદો નોંધવી ફરજિયાત રહેશે.

આ ઉપરાંત, માત્ર ગેરકાયદેસર ધર્માંતરણના હેતુથી કરાવવામાં આવેલા લગ્નને સક્ષમ અદાલત દ્વારા રદબાતલ (Null and Void) જાહેર કરી શકાશે. આવા સંબંધોથી જન્મેલા બાળકોને માતાના મૂળ ધર્મના માનવામાં આવશે, જ્યારે બાળકને માતા-પિતા બંને તરફથી વારસાહક મળશે અને કોર્ટનો અન્ય કોઈ આદેશ ન હોય ત્યાં સુધી બાળકની કસ્ટડી (સંભાળ) માતા પાસે રહેશે.

રાજકીય સમર્થન અને નાગરિક સમાજમાં ચર્ચા

વિધાનસભામાં ડ્રાફ્ટ બિલ રજૂ કરતી વખતે ગૃહરાજ્ય મંત્રી પંકજ ભોયારે જણાવ્યું હતું કે, બળજબરીથી કરાવાતા ધર્માંતરણ જાહેર વ્યવસ્થા અને સામાજિક સૌહાર્દને ખોરવે છે. મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ કાયદો સ્વૈચ્છિક ધર્મપરિવર્તન પર પ્રતિબંધ મૂકતો નથી પરંતુ છેતરપિંડી અને દબાણપૂર્વકની પ્રવૃત્તિઓને લક્ષ્ય બનાવે છે. શિવસેના (UBT) એ પણ આ પગલાને સમર્થન આપ્યું હતું, જ્યારે વિવેચકો અને વિપક્ષી નેતાઓએ દલીલ કરી હતી કે આ પ્રક્રિયાગત અડચણો અને પરિવારની ફરિયાદની જોગવાઈઓ વ્યક્તિગત ગોપનીયતા અને સંમતિથી થતા આંતર-ધાર્મિક સંબંધોના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરી શકે છે.