25 June, 2026 02:37 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
સના માલિક
મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભામાં બુધવારે NCP ધારાસભ્ય સના મલિકના ભાષણ અંગે વિવાદ ઊભો થયો છે. ભાજપના ધારાસભ્ય દેવયાની ફરાંદેએ મહારાષ્ટ્રમાં કેન્દ્ર સરકારના `ટ્રિપલ તલાક` કાયદાના અમલીકરણ અંગે `ધ્યાન ખેંચવાનો` પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો ત્યારે વિવાદ ઉભો થયો. ફરાંદેએ તેમના ભાષણમાં, પાકિસ્તાનમાં બહુપત્નીત્વ સંબંધિત કાયદાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. દેવયાની ફરાંદેએ કહ્યું, "જો આપણે પાકિસ્તાનને જોઈએ - એક એવો દેશ જે ભારતથી અલગ થયો હતો - તો ત્યાં બીજા લગ્ન કરવા માગતા વ્યક્તિએ તેની પહેલી પત્ની પાસેથી લેખિત પરવાનગી લેવી પડશે. વધુમાં, પાકિસ્તાનમાં એક મધ્યસ્થી પરિષદની સ્થાપના કરવામાં આવી છે; આ પરિષદ નક્કી કરે છે કે વ્યક્તિને લગ્ન કરવાની પરવાનગી આપવી કે નહીં. ભારત અને પાકિસ્તાન 1947માં અલગ થયા હતા, છતાં પાકિસ્તાનમાં બહુપત્ની ધરાવતા પુરુષોનો દર માત્ર એક ટકા છે. મેં માત્ર દોઢ મહિનામાં `ટ્રિપલ તલાક`ના ત્રણ કેસ જોયા છે, અને પોલીસે આ કિસ્સાઓમાં યોગ્ય કાર્યવાહી કરી છે."
ત્યારબાદ, આ મુદ્દે પોતાનું વલણ રજૂ કરતાં સના મલિકે કહ્યું, "મારા સાથીદાર દેવયાની ફરાંદેએ આ `ધ્યાન ખેંચવા` પ્રસ્તાવમાં મુસ્લિમ મહિલાઓ સંબંધિત મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા છે. હું આ ગૃહમાં ફક્ત એક જ પ્રશ્ન પૂછવા માગુ છું: શું આ અત્યાચાર ફક્ત મુસ્લિમ મહિલાઓ પર જ થઈ રહ્યો છે? શું મને આ પ્રશ્ન પૂછવાની પરવાનગી છે? શું મને તેનો જવાબ મળી શકે છે?” તેમણે કહ્યું કે મુસ્લિમ કાયદા હેઠળ મુસ્લિમ સમુદાયમાં બહુપત્ની રાખવાની પરવાનગી છે અને પાકિસ્તાને કંઈ નવું કર્યું નથી; તેણે ફક્ત કુરાનમાં સૂચવ્યા મુજબ મુસ્લિમ કાયદાનો અમલ કર્યો છે. ઇસ્લામમાં, આપણે કુરાનના શિક્ષણનું પાલન કરીએ છીએ. પાકિસ્તાન સરકારે કુરાનના સિદ્ધાંતોને લાગુ કરવા માટે કાયદો ઘડ્યો, અને ભારતે પણ સમાન કાયદો રજૂ કરવો જોઈએ. અમે આ જ માગ કરી રહ્યા છીએ." ટ્રિપલ તલાકના મુદ્દા પર બોલતા, સના મલિકે કહ્યું, "છૂટાછેડાના વિવિધ સ્વરૂપો છે: તલાક-એ-હસન, તલાક-એ-અહસન અને તલાક-એ-બિદ્દત. અમે તલાક-એ-હસન અને તલાક-એ-અહસનને ઓળખીએ છીએ. તલાક-એ-બિદ્દત એક સાંસ્કૃતિક પ્રથા છે - એક પરંપરા જે પેઢીઓથી ચાલી આવે છે પરંતુ કોઈ લેખમાં તેનો ઉલ્લેખ નથી. તાત્કાલિક ટ્રિપલ તલાકને નાબૂદ કરવા માટે એક કાયદો ઘડવામાં આવ્યો હતો, જે અસરકારક રીતે એવી પ્રથા પર પ્રતિબંધ મૂકતો હતો જે આપણા રિવાજોનો ભાગ પણ ન હતો." બહુપત્ની રાખવા અંગે, તેણે કહ્યું, "શું બહુપત્ની ફક્ત મુસ્લિમ સમુદાયમાં જ માન્ય છે? શું ફક્ત મુસ્લિમો બહુપત્ની કાયદાનું પાલન કરે છે? શું અન્ય ધર્મોના પુરુષો બહુપત્નીનું પાલન કરતા નથી? બહુપત્નીત્વ એક જ ધર્મ સુધી મર્યાદિત નથી; તે દરેક ધર્મમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. ઇસ્લામ બહુપત્નીત્વની પ્રથાની રૂપરેખા આપે છે, અને તેનું પાલન તે મુજબ થાય છે. આ અંગે કાયદો ઘડવો જોઈએ."
સના મલિકના નિવેદન બાદ, ભાજપના ધારાસભ્ય અતુલ ભટખલકરે ટિપ્પણી કરી, “આ ‘ધ્યાન ખેંચવાનો પ્રસ્તાવ’નો ઉદ્દેશ્ય એ છે કે ટ્રિપલ તલાક કાયદાનો યોગ્ય રીતે અમલ થઈ રહ્યો છે કે નહીં તે તપાસવું. માનનીય સભ્ય કુરાન, પાકિસ્તાન અને ઇસ્લામિક પરંપરાઓ વિશે ભાષણો આપી રહ્યા છે. આવા ભાષણોની કોઈ જરૂર નથી. આ દેશ કુરાન દ્વારા નહીં, પરંતુ બંધારણ દ્વારા સંચાલિત છે.” ચર્ચા દરમિયાન, ગૃહ રાજ્ય પ્રધાન યોગેશ કદમે જણાવ્યું હતું કે, તેમની જાણકારી મુજબ, અન્ય ધર્મોના પ્રતિનિધિઓ તરફથી ટ્રિપલ તલાક અંગે કોઈ ફરિયાદ મળી નથી. તેમણે કહ્યું, “ટ્રિપલ તલાકની પ્રથા ચોક્કસ સમુદાયોમાં અસ્તિત્વમાં છે, અને ફરિયાદો પણ તે જ સમુદાયોમાંથી ઉદ્ભવી રહી છે. તેમ છતાં, જ્યારે આપણે કાયદો ઘડીએ છીએ, ત્યારે તે કોઈ ચોક્કસ ધર્મ માટે નથી; તે દરેકને લાગુ પડે છે.”યોગેશ કદમે ઉમેર્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકારે મોબાઇલ મૅસેજ, ઇમેઇલ્સ અથવા ફોન કોલ્સ દ્વારા તલાક કહેવું જેવી પ્રથાઓને રોકવા માટે કાયદો ઘડ્યો હતો કારણ કે તે અન્યાયી હતી. તેમણે ગૃહને ખાતરી આપી હતી કે રાજ્યમાં આ કાયદાનો અસરકારક અમલ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી રહ્યો છે. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું, "એકવાર સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) લાગુ થઈ ગયા પછી, આ કાયદો દરેકને લાગુ પડશે. તેથી, સના-તાઈ, તમે બહુપત્નીત્વના મુદ્દા અંગે ખાતરી રાખી શકો છો. અમે આ કાયદો કોઈ ચોક્કસ ધર્મના અનુયાયીઓને લક્ષ્ય બનાવવા માટે લાગુ કરી રહ્યા નથી; તે બધાને લાગુ પડશે.
વિવાદ વધતાં માલિકે હવે નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે કહ્યું “જો કોઈ અધિકારીનો ઉલ્લેખ કરવા માગે છે, તો યોગ્ય સંદર્ભ કુરાન છે, પાકિસ્તાન નહીં. હું પાકિસ્તાનને આદર્શ કે વિચારધારા માનતા નથી. મુસ્લિમ પર્સનલ લૉ હેઠળ, બહુપત્નીત્વને મંજૂરી છે અને ભારતના બંધારણે નાગરિકોને તેમના ધર્મનું પાલન કરવાનો અધિકાર આપ્યો છે.”
