21 May, 2026 03:36 PM IST | Norway | Gujarati Mid-day Online Correspondent
નોર્વેના અખબારમાં બતાવવામાં આવેલું કાર્ટૂન
નોર્વેના સૌથી મોટા અખબાર, આફ્ટેનપોસ્ટેને, પીએમ મોદી વિશે આ કાર્ટૂન પ્રકાશિત કર્યું હતું અને તેને "પ્રેસની સ્વતંત્રતા" સાથે જોડ્યું હતું. તેમાં પીએમ મોદીને સર્પમિત્ર તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.
નોર્વેજીયન અખબાર દ્વારા ભારતીય વડા પ્રધાનને "સર્પમિત્ર" તરીકે દર્શાવવું એ વાસ્તવમાં એક મોટા અભિયાનનો ભાગ છે જે પશ્ચિમી દેશો સ્વતંત્રતા પછી ચલાવી રહ્યા છે. બ્રિટિશરો ગયા પછી, પશ્ચિમી દેશો માનતા હતા કે ભારતમાં લોકશાહીનો પાયો તૂટી જશે અને દેશ અરાજકતામાં ડૂબી જશે, પરંતુ એવું બન્યું નહીં. જ્યારે પાકિસ્તાન અમેરિકાના ખોળામાં આવી ગયું, ત્યારે પંડિત નેહરુએ ભારતને બિન-જોડાણવાદી ચળવળનો નેતા બનાવ્યો. ભારત પર રશિયા સાથે ગાઢ સંબંધો હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો, અને આનાથી પશ્ચિમી મીડિયાનું ભારત પ્રત્યે અપમાનજનક વલણ શરૂ થયું, જે આજે પણ ચાલુ છે.
ગયા વર્ષે ઑપરેશન સિંદૂર દરમિયાન પશ્ચિમી મીડિયાએ ભારત વિરુદ્ધ જે વાર્તા બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો તે જ અભિયાનનો એક ભાગ છે, અને મોદીને "સર્પમિત્ર" તરીકે દર્શાવવું એ જાતિવાદી માનસિકતાનો બીજો એક ભાગ છે. ભારત અવકાશમાં રેકોર્ડ બનાવે, મંગળ પર પહોંચે, કે પછી IT ક્ષેત્રમાં સીમાચિહ્નો હાંસલ કરે, અમેરિકન અને યુરોપિયન માનસિકતા ભારત પ્રત્યે વંશીય ભેદભાવપૂર્ણ રહેશે.
જાપાન પર પરમાણુ બૉમ્બ વિસ્ફોટ પહેલાં, અમેરિકન મીડિયાએ તે દેશના લોકોને રાક્ષસો તરીકે દર્શાવ્યા હતા. અમેરિકનો માનવા લાગ્યા કે જાપાનમાં માણસો નહીં પણ રાક્ષસો વસે છે, અને તેમને મારવાની જરૂર છે. આ એક દેશને બદનામ કરવા માટે એક વિશાળ ઝુંબેશ છે, જે વર્ષોથી ચાલુ છે. નોર્વેના સૌથી મોટા અખબાર, આફ્ટેનપોસ્ટેને, પીએમ મોદી વિશે આ કાર્ટૂન પ્રકાશિત કર્યું અને તેને "પ્રેસની સ્વતંત્રતા" સાથે જોડ્યું. પરંતુ શું આ ખરેખર પ્રેસની સ્વતંત્રતા છે જ્યારે જાતિગત રીતે નિશાન બનાવવામાં આવે છે? મોદીને 1.4 અબજ લોકો દ્વારા વડા પ્રધાન તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા હતા, અને અખબારે તે નેતાનું અપમાન કરવા માટે વસાહતી યુગની જાતિવાદી યુક્તિઓનો આશરો લીધો હતો?
તો પ્રશ્ન એ છે કે: શું પશ્ચિમી કહેવાતા "ઉદારવાદી" મીડિયાનો આ "પોસ્ટર બોય" કોઈ આફ્રિકન નેતાને "કાળા ચહેરા" (કાળા લોકોની ચામડીની મજાક ઉડાવતો) દર્શાવવાની હિંમત કરશે? શું તે કોઈ યહૂદીને "પૈસાના ભૂખ્યા" તરીકે દર્શાવશે? શું તેઓ ચીની નેતાઓને "પીળી ચામડીવાળા" તરીકે દર્શાવશે? કે શું તેઓ મૂળ અમેરિકનોને "સંસ્કારી ક્રૂર" તરીકે દર્શાવશે? પરંતુ ભારતીયોના કિસ્સામાં, વંશીય પ્રોફાઇલિંગનો ઉપયોગ પસંદગીયુક્ત રીતે કરવામાં આવી રહ્યો છે, અને આ ન તો "સંપાદકીય સ્વતંત્રતા," "પ્રેસની સ્વતંત્રતા," કે ન તો "સાંસ્કૃતિક અજ્ઞાન" છે. આ શુદ્ધ જાતિવાદ છે, જે એવા લોકો દ્વારા શાંત આત્મવિશ્વાસ સાથે કરવામાં આવે છે જેમને ક્યારેય પોતાનો ખુલાસો કરવાનું કહેવામાં આવ્યું નથી.
ભારતમાં પ્રેસ સ્વતંત્રતા પર એક બનાવટી વિવાદ ચાલી રહ્યો છે, દરેક કહેવાતા પત્રકાર અલગ અલગ કેમ્પમાં વહેંચાયેલા છે, દરેક એક અથવા બીજા પક્ષને વફાદાર છે. નિષ્પક્ષતાનો ડંકો વાગતા આ પત્રકારો પોતાના કેમ્પથી આગળ જોઈ શકતા નથી, અને કદાચ આ જ કારણ છે કે એક નોર્વેજીયન પત્રકાર, જેણે પીએમ મોદીને પ્રશ્ન પૂછીને પ્રોટોકોલનું ઉલ્લંઘન કર્યું હતું, તે તેમના માટે કાર્યકર્તા બન્યો. વિવાદ પહેલા X પર 500 થી ઓછા ફોલોઅર્સ ધરાવતા પત્રકાર, હવે 60,000 થી વધુ ફોલોઅર્સ વટાવી ગયા છે.
આ દંભનો બીજો સ્તર દર્શાવે છે. નોર્વે તેના કહેવાતા "પ્રેસ સ્વતંત્રતા રેન્કિંગ" નો ઉપયોગ "ગ્લોબલ સાઉથ" ને લોકશાહી મૂલ્યો પર ભાષણ આપવા માટે એક હથિયાર તરીકે કરે છે, જ્યારે તે સ્વતંત્રતાનો ઉપયોગ વંશીય દ્વેષ ફેલાવવા માટે કરે છે.
એડવર્ડ સેઇડે તેમના પ્રખ્યાત કાર્ય "ઓરિએન્ટલિઝમ" (1979) માં આ ઘટના પર પ્રકાશ પાડ્યો. તેમણે પશ્ચિમી દ્રષ્ટિકોણનો પર્દાફાશ કર્યો જે ઇરાદાપૂર્વક પૂર્વીય દેશોને પછાત, રહસ્યમય અને અવિકસિત તરીકે દર્શાવતો હતો. તેમના મતે, "ઓરિએન્ટ" સાચી ઓળખ નહોતી, પરંતુ પશ્ચિમ દ્વારા બનાવેલી છબી હતી. તેણે પૂર્વીય દેશોને પોતાની કોઈ ઓળખ ન હોય તેવા દર્શાવ્યા. આ માનસિકતાનો હેતુ પશ્ચિમને આધુનિક, તર્કસંગત અને શ્રેષ્ઠ તરીકે દર્શાવવાનો હતો. આ માનસિકતાએ "સાપ ચાર્મર" જેવા રૂઢિપ્રયોગોને જન્મ આપ્યો છે, જે ભારતીય અને એશિયન સમાજોને રૂઢિપ્રયોગાત્મક પ્રકાશમાં દર્શાવે છે.
આ પશ્ચિમી સમાજમાં ઊંડા બેઠેલા જાતિવાદી વલણને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ભૂરી ત્વચાવાળા લોકોને ઘણીવાર હલકી ગુણવત્તાવાળા, અવિકસિત અને વિચિત્ર સંસ્કૃતિ ધરાવતા તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે. મીડિયા, ફિલ્મો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિએ લાંબા સમયથી આ પૂર્વગ્રહોને ટકાવી રાખ્યા છે. આવી ઘટનાઓ વંશીય અસમાનતાને સામાન્ય બનાવે છે, અને નોર્વેએ ભારતીય વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને સર્પમિત્ર તરીકે દર્શાવીને એવું જ કર્યું છે.
