07 August, 2026 09:44 PM IST | Isla | Gujarati Mid-day Online Correspondent
‘મક્કા જોઇન્ટ ડિફેન્સ ઍગ્રીમેન્ટ’ (તસવીર એજન્સી)
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ વચ્ચે, પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કીએ શુક્રવારે એક મહત્ત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. ‘મક્કા જોઇન્ટ ડિફેન્સ ઍગ્રીમેન્ટ’ (Mecca Joint Defense Agreement) નો હેતુ ત્રણેય રાષ્ટ્રો વચ્ચે લશ્કરી સહયોગને મજબૂત બનાવવા અને સામૂહિક રીતે પ્રાદેશિક સુરક્ષા પડકારોનો સામનો કરવાનો છે. આ કરાર સાઉદી અરેબિયામાં યોજાયેલી એક બેઠક દરમિયાન પૂર્ણ થયો હતો, જેમાં સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન, તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રેસેપ તૈયપ એર્દોગન અને પાકિસ્તાની વડા પ્રધાન શેહબાઝ શરીફ હાજર રહ્યા હતા.
શિખર સંમેલનમાં જાહેર કરાયેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે, "આ કરાર કોઈપણ આક્રમક કૃત્ય સામે સામૂહિક પ્રતિરોધકતાને મજબૂત બનાવવા માટે રચાયેલ છે. ત્રણેય રાષ્ટ્રોમાંથી કોઈપણ પર સશસ્ત્ર હુમલો ત્રણેય દેશો પર હુમલો માનવામાં આવશે. વધુમાં, ત્રણેય દેશો વચ્ચે તમામ ક્ષેત્રોમાં સંરક્ષણ સહયોગને મજબૂત બનાવવામાં આવશે." આ કરાર એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં સુરક્ષા પરિસ્થિતિ અસ્થિર રહે છે. ઈરાન સાથે સંકળાયેલા તણાવ વચ્ચે સાઉદી અરેબિયાએ અનેક હુમલાઓનો સામનો કરવો પડ્યો છે. મુખ્ય સાઉદી માળખાકીય સુવિધાઓ અને પેટ્રોલિયમ સુવિધાઓને ઈરાન અને તેના પ્રાદેશિક સાથીઓ, જેમાં હુથી અને ઇરાકી લશ્કરી જૂથોનો સમાવેશ થાય છે, દ્વારા શરૂ કરાયેલા ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલાઓ દ્વારા નિશાન બનાવવામાં આવી છે.
આ કરાર ગાઝા, ઈરાન અને લૅબનન સંબંધિત મુદ્દાઓ પર તુર્કી અને ઇઝરાયલ વચ્ચે વધતા તણાવ સાથે પણ સુસંગત છે. આ પહેલા, એક વ્યાપક પ્રાદેશિક સુરક્ષા જોડાણની રચના અંગે વ્યૂહાત્મક વર્તુળોમાં ચર્ચા થઈ હતી, જેને ઘણીવાર ‘ઇસ્લામિક નાટો’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ નવા કરારને ગયા વર્ષે પાકિસ્તાન અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરાયેલ ‘વ્યૂહાત્મક પરસ્પર સંરક્ષણ કરાર’ના વિસ્તરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. તે કરાર વડા પ્રધાન શેહબાઝ શરીફની રિયાધ મુલાકાત દરમિયાન થયો હતો અને તેવી જ રીતે એવી શરત મૂકવામાં આવી હતી કે કોઈપણ રાષ્ટ્ર પર હુમલો બન્ને પર હુમલો માનવામાં આવશે. મે મહિનામાં પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ પ્રધાન ખ્વાજા આસિફે જણાવ્યું હતું કે તુર્કી અને કતાર જેવા દેશોને પણ આ સુરક્ષા માળખામાં સમાવી શકાય છે. તેમણે કહ્યું, "જો કતાર અને તુર્કી સાઉદી અરેબિયા અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના હાલના કરારમાં જોડાય, તો તે આવકાર્ય રહેશે. આનાથી આ ક્ષેત્રમાં આર્થિક અને સંરક્ષણ સહયોગ વધશે અને બાહ્ય રાષ્ટ્રો પર નિર્ભરતા ઓછી થશે. તે કોઈની વિરુદ્ધ નથી; તેના બદલે, આપણા ક્ષેત્રમાં શાંતિ જાળવવી મહત્ત્વપૂર્ણ છે."
પાકિસ્તાન અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે ગયા વર્ષે થયેલા દ્વિપક્ષીય સંરક્ષણ કરાર બાદ, ભારતે કહ્યું કે તે આ વિકાસના વ્યૂહાત્મક પરિણામોનો અભ્યાસ કરી રહ્યું છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે કહ્યું, "અમે આ વિકાસની ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા તેમજ પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક સ્થિરતા પર થતી અસરનો અભ્યાસ કરીશું. ભારત સરકાર રાષ્ટ્રીય હિતોનું રક્ષણ કરવા અને તમામ ક્ષેત્રોમાં વ્યાપક રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે."
