24 August, 2026 03:19 PM IST | Iran | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રતીકાત્મક તસવીર
ઈરાન હાલમાં અમેરિકા દ્વારા આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવાની રાહ જોઈ રહ્યું છે. ઈરાને ખાસ કરીને એવા દેશોને ચેતવણી આપી છે જે અમેરિકાના પ્રતિબંધો અભિયાનમાં સામેલ થઈ શકે છે, સમર્થન આપી શકે છે અથવા તેમાં ભાગ લઈ શકે છે. ઈરાને અમેરિકાને ચેતવણી આપી છે કે જો તેની સામે "આર્થિક યુદ્ધ" શરૂ કરવામાં આવે છે, તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, પર્સિયન ગલ્ફ અને મધ્ય પૂર્વના અન્ય વિસ્તારોમાંથી તેલ નિકાસ સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવામાં આવશે. ઈરાનના સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના સેક્રેટરી મોહસેન રેઝાઈએ આ ચેતવણી ત્યારે આપી હતી જ્યારે વોશિંગ્ટન ઈરાન અને તેના વેપારી ભાગીદારો પર નવા આર્થિક પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું હતું. અમેરિકા એક પ્રસ્તાવ પર કામ કરી રહ્યું છે જે ઈરાન સાથે વેપાર કરતા દેશો પર ભારે ટેરિફ લાદશે.
સમાચાર એજન્સી ANIના અહેવાલ મુજબ, રેઝાઈએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર લખ્યું હતું કે, "જો આર્થિક યુદ્ધ ચાલુ રહેશે, તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અથવા પર્સિયન ગલ્ફમાં ક્યાંયથી તેલનો એક ટીપું પણ નિકાસ કરવામાં આવશે નહીં." રેઝાઈએ ચેતવણી પણ આપી હતી કે ઈરાન તેહરાન સામે અમેરિકાના આર્થિક અભિયાનમાં જોડાનાર અથવા તેને ટેકો આપનાર કોઈપણ દેશને "યુદ્ધનું કાર્ય" ગણશે.
અમેરિકા ઈરાનના વિદેશી વેપારને દબાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂકી રહ્યું છે. રોઈટર્સના અહેવાલ મુજબ, ઈરાનના વેપાર ભાગીદારોને લક્ષ્ય બનાવીને કડક આર્થિક પગલાં લાગુ કરવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસન્ટે આ માહિતી આપી છે. રોઈટર્સના અહેવાલ મુજબ, રવિવારે ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સમાં પ્રકાશિત એક અભિપ્રાય લેખમાં, બેસન્ટે આગામી પગલાંને "શત્રુ સામે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો આર્થિક હુમલો" ગણાવ્યો હતો. જોકે, તેમણે તે આર્થિક પગલાં શું છે તે સ્પષ્ટ કર્યું નથી.
ઈરાન હાલમાં અમેરિકા કયા અને કેવા પ્રકારના આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે તે અંગે વધુ માહિતીની રાહ જોઈ રહ્યું છે. ઈરાને ખાસ કરીને એવા દેશોને ચેતવણી આપી છે જે તેની વિરુદ્ધ યુએસ પ્રતિબંધો અભિયાનનો ભાગ બની શકે છે, સમર્થન આપી શકે છે અથવા તેમાં ભાગ લઈ શકે છે. રેઝાઈએ કહ્યું, "ઈરાન ઈરાની લોકો સામે અમેરિકાના આર્થિક યુદ્ધમાં કોઈપણ દેશની ભાગીદારી અથવા સમર્થનને યુદ્ધની ક્રિયા તરીકે ગણશે." રોઈટર્સના અહેવાલ મુજબ, બેસન્ટે અગાઉ ચીનને અમેરિકા સાથે સહયોગ કરવા વિનંતી કરી હતી, નોંધ્યું હતું કે ચીન તેના તેલનો અડધો ભાગ ગલ્ફ ક્ષેત્રમાંથી આયાત કરે છે.
ઈરાનની આ ચેતવણી ભારતીય અર્થતંત્ર માટે ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે. તેની સીધી અને ઊંડી અસર સામાન્ય જનતા પર પડશે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ વિશ્વનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગ છે, જેના દ્વારા ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોનો લગભગ 45 ટકા આયાત કરે છે. 28 ફેબ્રુઆરીએ યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી, આપણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાની અસર જોઈ છે. ભારત આ માર્ગ દ્વારા સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, યુએઈ અને કુવૈત જેવા ખાડી દેશોમાંથી નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં તેલ અને એલપીજી આયાત કરે છે. જોકે ઈરાને ભારત જેવા મિત્ર દેશોને આ માર્ગનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવાની ઓફર કરી છે, પરંતુ આ ક્ષેત્રમાં સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ અથવા લશ્કરી તણાવ શિપિંગને લગભગ અશક્ય અથવા અત્યંત જોખમી બનાવશે.
એવી આશંકા છે કે જો ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અથવા પર્સિયન ગલ્ફમાં હુમલા ફરી શરૂ કરે છે અને જહાજોની અવરજવર ખોરવાઈ જાય છે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ડૉલર120 થી ડૉલર150 સુધી પહોંચી શકે છે. ક્રૂડ ઓઇલના ઊંચા ભાવ ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને રસોઈ ગેસ (LPG) ના ભાવને રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચાડી શકે છે. ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતોના 85 ટકા થી વધુ આયાત કરે છે. તેલના ઊંચા ભાવ દેશના વિદેશી વિનિમય ભંડારમાં ઝડપથી ઘટાડો કરશે.
