Chandrakant Bakshi: જેનો સલ્ફ્યુરિક મિજાજ હજી પણ બાલ્કનીના તડકામાં તરે છે

Updated: Aug 20, 2020, 13:45 IST | Chirantana Bhatt
  • ખરચબડો ચહેરો અને ધારદાર કલમ કદાચ આટલું પુરતું છે ચંદ્રકાંત બક્ષીને ઓળખવા માટે, પણ છતાં ય ઓછું છે. કોઇનો ઇગો તમનેે ગમી જાય એવું તો ક્યારે બને ભલા! પણ બક્ષીબાબુ તરીકે જાણીતા આ લેખકને મામલે એવું જ હતું અને તેમના ચાહકો એ બેબાકપણાનાં જ કાયલ છે. ચંદ્રકાંત બક્ષીનો જન્મ 20 ઓગસ્ટ, 1932ના રોજ પાલનપુરના જૈન કુટુંબમાં થયો હતો.  

    ખરચબડો ચહેરો અને ધારદાર કલમ કદાચ આટલું પુરતું છે ચંદ્રકાંત બક્ષીને ઓળખવા માટે, પણ છતાં ય ઓછું છે. કોઇનો ઇગો તમનેે ગમી જાય એવું તો ક્યારે બને ભલા! પણ બક્ષીબાબુ તરીકે જાણીતા આ લેખકને મામલે એવું જ હતું અને તેમના ચાહકો એ બેબાકપણાનાં જ કાયલ છે. ચંદ્રકાંત બક્ષીનો જન્મ 20 ઓગસ્ટ, 1932ના રોજ પાલનપુરના જૈન કુટુંબમાં થયો હતો.  

    1/13
  • સંજય વૈદ્ય સાથે તેમનો નાતો ગજબ ગાઢ હતો. તેઓ જ્યારે મૃત્યુ પામ્યા ત્યારે તેમના ઘરે પહોંચનાર સૌથી પહેલી વ્યક્તિ હતી સંજય વૈદ્ય. તેમના ચક્ષુદાનનાં ફોર્મ પર સહીં કરનાર માણસ હતો સંજય વૈદ્ય. એ સાંજે થનારી પાર્ટીમાં સ્કૉચના ગ્લાસના ચિયર્સને બક્ષીબાબુની વિદાયે 'ક્લિંક' વગર જ તોડી નાખ્યો.

    સંજય વૈદ્ય સાથે તેમનો નાતો ગજબ ગાઢ હતો. તેઓ જ્યારે મૃત્યુ પામ્યા ત્યારે તેમના ઘરે પહોંચનાર સૌથી પહેલી વ્યક્તિ હતી સંજય વૈદ્ય. તેમના ચક્ષુદાનનાં ફોર્મ પર સહીં કરનાર માણસ હતો સંજય વૈદ્ય. એ સાંજે થનારી પાર્ટીમાં સ્કૉચના ગ્લાસના ચિયર્સને બક્ષીબાબુની વિદાયે 'ક્લિંક' વગર જ તોડી નાખ્યો.

    2/13
  • ચંદ્રકાંત બક્ષી ઇગોને પોતાના આત્માનો એક્સરે કહેતા. જેની પર કેસ થઇ શકે તેવી 'કુત્તી' વાર્તા લખવી અને પછી સરકાર સામે એ કેસ પાછો ખેંચાય તે માટે ઝીંક ઝીલી લેવી એ પણ બક્ષીપણું જ હતું. બક્ષીના સ્વભાવને મિજાજ, તોર, તુમાખી એ બધાં શબ્દોની ગરજ નથી એ બક્ષીપણું હતું, અને બસ એ જ હતું. 

    ચંદ્રકાંત બક્ષી ઇગોને પોતાના આત્માનો એક્સરે કહેતા. જેની પર કેસ થઇ શકે તેવી 'કુત્તી' વાર્તા લખવી અને પછી સરકાર સામે એ કેસ પાછો ખેંચાય તે માટે ઝીંક ઝીલી લેવી એ પણ બક્ષીપણું જ હતું. બક્ષીના સ્વભાવને મિજાજ, તોર, તુમાખી એ બધાં શબ્દોની ગરજ નથી એ બક્ષીપણું હતું, અને બસ એ જ હતું. 

    3/13
  • પાલનપુર, કલકત્તા અને મુંબઇ એમ ત્રણ શહેરોમાં જિંદગીના હિસ્સાઓ રચ્યા બાદ બક્ષી છેલ્લે અમદાવાદમાં સ્થાયી થયા. તેમના લખાણમાં માણસની સંવેદનાઓ ઉઘાડી પડી જતી. રેશમી કાપડમાં લપેટાયેલી 'ફેક' લાગણીઓ બક્ષીના લખાણોમાં ક્યારેય નહોતી.

    પાલનપુર, કલકત્તા અને મુંબઇ એમ ત્રણ શહેરોમાં જિંદગીના હિસ્સાઓ રચ્યા બાદ બક્ષી છેલ્લે અમદાવાદમાં સ્થાયી થયા. તેમના લખાણમાં માણસની સંવેદનાઓ ઉઘાડી પડી જતી. રેશમી કાપડમાં લપેટાયેલી 'ફેક' લાગણીઓ બક્ષીના લખાણોમાં ક્યારેય નહોતી.

    4/13
  • છતાં ય બક્ષી બરછટ નહોતાં, તે લાગણીનો અર્ક અંગારાની માફક વાચકની આંખ સામે ધરી દેતા. વાચકને નક્કી કરવાનું રહે કે દાઝવું કે ગરમાટો માણવો. બક્ષીએ સ્ત્રીઓ વિશે તેમના પુસ્તક 'એક અને એક'માં કંઇક આમ લખ્યું હતું, "સમયનું ભાન નથી હોતું સમજદાર સ્ત્રીઓમાં. બેવકૂફ સ્ત્રીઓમાં જ હોય છે. પરણી નાખે છે જલદી જલદી. પછી છોકરા પેદા કરે છે, બે ટંક જમાડે છે, સારા સંસ્કાર શીખવે છે, માણસ બનાવે છે, પરણાવે છે, આત્મસંતોષ સાથે – બીમાર પડે છે. બધું સમયસર થતું જાય છે, સમજદાર સ્ત્રીઓનો સમય પસાર થઈ જાય છે."

    છતાં ય બક્ષી બરછટ નહોતાં, તે લાગણીનો અર્ક અંગારાની માફક વાચકની આંખ સામે ધરી દેતા. વાચકને નક્કી કરવાનું રહે કે દાઝવું કે ગરમાટો માણવો. બક્ષીએ સ્ત્રીઓ વિશે તેમના પુસ્તક 'એક અને એક'માં કંઇક આમ લખ્યું હતું, "સમયનું ભાન નથી હોતું સમજદાર સ્ત્રીઓમાં. બેવકૂફ સ્ત્રીઓમાં જ હોય છે. પરણી નાખે છે જલદી જલદી. પછી છોકરા પેદા કરે છે, બે ટંક જમાડે છે, સારા સંસ્કાર શીખવે છે, માણસ બનાવે છે, પરણાવે છે, આત્મસંતોષ સાથે – બીમાર પડે છે. બધું સમયસર થતું જાય છે, સમજદાર સ્ત્રીઓનો સમય પસાર થઈ જાય છે."

    5/13
  • ચંદ્રકાંત બક્ષીની આત્મકથાનાં અમુક પ્રકરણો જાહેર નહોતા કરાયા કારણકે તેમાં તેમણે પોતાના દુશ્મનોના મૃતદેહો પર પેશાબ કરવાની વાત કરી હતી. આ હતા બક્ષી, નગ્ન સત્ય જેટલા ઉઘાડા, આઘાત આપી શકે પણ ઉબકો ન આવે. 

    ચંદ્રકાંત બક્ષીની આત્મકથાનાં અમુક પ્રકરણો જાહેર નહોતા કરાયા કારણકે તેમાં તેમણે પોતાના દુશ્મનોના મૃતદેહો પર પેશાબ કરવાની વાત કરી હતી. આ હતા બક્ષી, નગ્ન સત્ય જેટલા ઉઘાડા, આઘાત આપી શકે પણ ઉબકો ન આવે. 

    6/13
  • કલકત્તામાં તેમણે ૧૨ વર્ષ કપડાંની દુકાનમાં વેપાર કર્યો અને ત્યાં તેમણે પોતાની પ્રથમ વાર્તા મકાનનાં ભૂત લખી. તેમનું પ્રથમ પુસ્તક પડઘાં ડૂબી ગયા ૧૯૫૭માં પ્રકાશિત થયું. ૧૯૬૯માં તેઓ મુંબઇમાં સ્થાયી થયા અને ઇતિહાસ અને રાષ્ટ્રવિજ્ઞાનના અધ્યાપક તરીકે ૧૯૭૦થી ૧૯૮૦ સુધી તેઓ મીઠીબાઈ કૉલેજ તથા મુંબઈ યુનિવર્સિટીના અનુસ્નાતક વિભાગમાં કાર્યરત રહ્યા. તેઓ યુનિવર્સિટીમાં સેનેટના સભ્ય હતા. ૧૯૮૦–૮૨ સુધી તેઓ મુંબઈની એલ.એસ. રાહેજા આર્ટ્સ અને કોમર્સ કૉલેજના પ્રિન્સિપાલ પદે રહ્યા અને ત્યાંથી નિવૃત્ત થયા. ૧૯૯૯માં મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા તેમની મુંબઈના શેરીફ પદે નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. બક્ષીની કલમ ક્યારેય ન અટકી, અમદાવાદમાં સ્થાયી થયા ત્યારેય સતત લખવાનું ચાલુ રાખ્યું.

    કલકત્તામાં તેમણે ૧૨ વર્ષ કપડાંની દુકાનમાં વેપાર કર્યો અને ત્યાં તેમણે પોતાની પ્રથમ વાર્તા મકાનનાં ભૂત લખી. તેમનું પ્રથમ પુસ્તક પડઘાં ડૂબી ગયા ૧૯૫૭માં પ્રકાશિત થયું. ૧૯૬૯માં તેઓ મુંબઇમાં સ્થાયી થયા અને ઇતિહાસ અને રાષ્ટ્રવિજ્ઞાનના અધ્યાપક તરીકે ૧૯૭૦થી ૧૯૮૦ સુધી તેઓ મીઠીબાઈ કૉલેજ તથા મુંબઈ યુનિવર્સિટીના અનુસ્નાતક વિભાગમાં કાર્યરત રહ્યા. તેઓ યુનિવર્સિટીમાં સેનેટના સભ્ય હતા. ૧૯૮૦–૮૨ સુધી તેઓ મુંબઈની એલ.એસ. રાહેજા આર્ટ્સ અને કોમર્સ કૉલેજના પ્રિન્સિપાલ પદે રહ્યા અને ત્યાંથી નિવૃત્ત થયા. ૧૯૯૯માં મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા તેમની મુંબઈના શેરીફ પદે નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. બક્ષીની કલમ ક્યારેય ન અટકી, અમદાવાદમાં સ્થાયી થયા ત્યારેય સતત લખવાનું ચાલુ રાખ્યું.

    7/13
  • આ તસવીરમાં તેમનું સ્મિત જોયું? જિંદગી સુંવાળી નથી પણ તો ય ઉલ્લાસની ક્ષણ તો વર્તાઇ જ શકે છે, બસ આવું જ કંઇક આ તસવીર કહે છે. 

    આ તસવીરમાં તેમનું સ્મિત જોયું? જિંદગી સુંવાળી નથી પણ તો ય ઉલ્લાસની ક્ષણ તો વર્તાઇ જ શકે છે, બસ આવું જ કંઇક આ તસવીર કહે છે. 

    8/13
  • આટલું લખનારા, આટલું વંચાનાર બક્ષી સફળતાને વિષકન્યા કહેતા. તેમણે લખ્યું છે કે સફળતાના પ્રેમમાં પડવા જેવું નથી. સંજય વૈદ્યે આજે તેમના આ જ શબ્દો ટાંક્યા છે જેમાં બક્ષી સફળતા વિશે આગળ કહે છે, "આખો માણસ અંદરથી ખવાઇ જાય છે, અને બહારથી ખોવાઇ જાય છે."

    આટલું લખનારા, આટલું વંચાનાર બક્ષી સફળતાને વિષકન્યા કહેતા. તેમણે લખ્યું છે કે સફળતાના પ્રેમમાં પડવા જેવું નથી. સંજય વૈદ્યે આજે તેમના આ જ શબ્દો ટાંક્યા છે જેમાં બક્ષી સફળતા વિશે આગળ કહે છે, "આખો માણસ અંદરથી ખવાઇ જાય છે, અને બહારથી ખોવાઇ જાય છે."

    9/13
  • સંજય વૈદ્યને બક્ષી કવિરાજ કહીને બોલાવતા કારણકે બંગાળીમાં વૈદ્યને કવિરાજ કહેવાય. વળી તે કહેતા કે, "આ માણસ કૅમેરામાં કવિ કરતાં ય ઊંચો છે."

    સંજય વૈદ્યને બક્ષી કવિરાજ કહીને બોલાવતા કારણકે બંગાળીમાં વૈદ્યને કવિરાજ કહેવાય. વળી તે કહેતા કે, "આ માણસ કૅમેરામાં કવિ કરતાં ય ઊંચો છે."

    10/13
  • સંજય વૈદ્યે પ્રકાશિત કરેલા પુસ્તક 'ઇગો'ની પ્રસ્તાવના બક્ષીએ લખી હતી. આ પુસ્તક તેમના મૃત્યુ પછી પ્રકાશિત થયું હતું. કોઇ પુસ્તકમાં એક્ઝિટ લેતા પહેલાં પ્રસ્તાવના લખી હોય તેવું આ છેલ્લું પુસ્તક છે. 

    સંજય વૈદ્યે પ્રકાશિત કરેલા પુસ્તક 'ઇગો'ની પ્રસ્તાવના બક્ષીએ લખી હતી. આ પુસ્તક તેમના મૃત્યુ પછી પ્રકાશિત થયું હતું. કોઇ પુસ્તકમાં એક્ઝિટ લેતા પહેલાં પ્રસ્તાવના લખી હોય તેવું આ છેલ્લું પુસ્તક છે. 

    11/13
  • આ એક પાર્ટીની તસવીર છે. બક્ષીએ લખ્યું હતું કે, "ગુજરાતીઓમાં બે જ જાતો છે, એક સારા અને એક ખરાબ. એક દારૂ પીનારા, બીજા ન પીનારા. સારા ગુજરાતીઓ પીએ છે, ખરાબ નથી પીતા"     

    આ એક પાર્ટીની તસવીર છે. બક્ષીએ લખ્યું હતું કે, "ગુજરાતીઓમાં બે જ જાતો છે, એક સારા અને એક ખરાબ. એક દારૂ પીનારા, બીજા ન પીનારા. સારા ગુજરાતીઓ પીએ છે, ખરાબ નથી પીતા" 

     

     

    12/13
  • પોતાની આંખોની નગ્નતાને આત્માની સચ્ચાઇ તરીકે ઓળખાવતા બક્ષી બાબુને જન્મદિવસે સલામ... તમે છો અહીં જ, આ સતત આવૃત્તિઓ છપાતી રહે છે એ પુસ્તકોમાં, તમને ટાંકીને કૉલર ચઢાવતા લેખકોમાં અને તમને વાંચીને એક્સાઇટ થઇ જનારા દરેક વાચકમાં. સલામ બક્ષી!

    પોતાની આંખોની નગ્નતાને આત્માની સચ્ચાઇ તરીકે ઓળખાવતા બક્ષી બાબુને જન્મદિવસે સલામ... તમે છો અહીં જ, આ સતત આવૃત્તિઓ છપાતી રહે છે એ પુસ્તકોમાં, તમને ટાંકીને કૉલર ચઢાવતા લેખકોમાં અને તમને વાંચીને એક્સાઇટ થઇ જનારા દરેક વાચકમાં. સલામ બક્ષી!

    13/13
  • loading...

ફોટોઝ વિશે

ચંદ્રકાંત બક્ષી, આ નામ માત્રમાં વજન છે. જેની ભાષામાં સેક્સ અપીલ હોય તે સારો લેખક હોય તેવું લખનારા ચંદ્રકાંત બક્ષી સાથેની યાદો અને અનુભવો પ્રતિષ્ઠિત ફોટોગ્રાફર સંજય વૈદ્યે ગુજરાતી મિડ-ડે ડૉટ કૉમ સાથે એક્સક્લુઝિવલી શૅર કર્યા છે. સંજય વૈદ્યે ચંદ્રકાંત બક્ષી પર પુસ્તક પ્રકાશિત કર્યું છે અને તેનું નામ છે 'ઇગો'. જેનો ઇગો પણ ગમી જાય તેવા બક્ષી બાબુ સાથે સંજય વૈદ્યના સ્મરણો, કડીઓ અને બક્ષી બાબુનાં યાદગાર શબ્દો બક્ષીબાબુના જન્મદિવસે મમળાવીએ. (તસવીર સૌજનલ્ય અને કૉપીરાઇટ સંજય વૈદ્ય)

 
Loading...
 
 
Loading...
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK