કૃષ્ણ-સુદામા અને કર્ણ-દુર્યોધનઃ યારા તેરી યારી, જાન સે પ્યારી

આરંભ હૈ પ્રચંડ - ભવ્ય ગાંધી | મુંબઈ | Aug 04, 2019, 14:43 IST

અમેરિકાથી આવે એ બધું સરસ એવું માનનારા આપણે એ કેમ ભૂલી જઈએ છીએ કે આ દેશ ફ્રેન્ડશિપ ડે ઊજવવામાં નહીં, દોસ્તી નિભાવવામાં માને છે

કૃષ્ણ-સુદામા અને કર્ણ-દુર્યોધનઃ યારા તેરી યારી, જાન સે પ્યારી
કૃષ્ણા-સુદામા

આજે ફ્રેન્ડશિપ ડે છે, ભાઈબંધીનો દિવસ. પહેલાં તો મને એ કહેવું છે કે આપણે આવા દિવસોની પાછળ ન ભાગવું જોઈએ. આપણી પાસે એટલા સરસ તહેવારો છે કે આવા ઉછીના તહેવારોની આપણને કોઈ જરૂર નથી. આવા દિવસો અમેરિકાના લોકો કાઢ્યા કરે છે અને એની પાછળનું કારણ પણ છે. એ લોકો પાસે પોતાની કોઈ સંસ્કૃતિ નથી કે એ લોકો પાસે પોતાનું કલ્ચર નથી. કલ્ચર નથી એટલે એ લોકો પાસે પોતાના ઉત્સવો નથી. પહેલાં મને પણ અમેરિકાનું ખૂબ ઘેલું હતું, પણ અમેરિકા જઈને પાછો આવ્યા પછી મને રિયલાઇઝ થયું કે આપણા દેશ જેવું વૈવિધ્ય બીજે ક્યાંય નથી. ભાષાથી માંડીને ખાનપાન અને મ્યુઝિકથી માંડીને ફેસ્ટિવલમાં આખી દુનિયામાં આપણે બેસ્ટ છીએ. આ કાંઈ એમ જ કહેવાયેલી વાત નથી. એક વખત તમે પોતે બધી જગ્યાએ રખડવાનું શરૂ કરી દેશો તો તમને પણ સમજાઈ જશે કે ઇન્ડિયા જેવું બેસ્ટ બીજું કોઈ નથી.

ફ્રેન્ડશિપ ડેની વાત પર પાછા આવીએ. આપણે આવા ફેસ્ટિવલની એટલે જરૂર નથી કે આપણે ત્યાં કોઈ હિજરતી નથી. આપણાં મૂળિયાં આ જ ધરતીનાં છે, આપણે અહીં જ જન્મ્યા છીએ, અહીંની સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલા છીએ એટલે આપણી પાસે આપણા પરંપરાગત ફેસ્ટિવલ્સ છે, પણ એની સામે અમેરિકનો પાસે કશું નથી. બધાને ખબર છે કે કોલંબસે અમેરિકા દેશ શોધ્યો અને એ પછી લોકો પોતાના મૂળ દેશમાંથી નીકળીને અમેરિકા સ્થાયી થયા. જ્યાં બધા વણજારા બનીને આવ્યા હોય એવા દેશ પાસે પોતાનું કલ્ચર હોવાનું નથી. અમેરિકા પાસે કોઈ ફેસ્ટિવલ નથી, એના પોતાના કોઈ તહેવારો નથી, પણ ઉત્સવ જીવનમાં ખૂબ આવશ્યક છે. જો તમે જીવવા માગતા હો, એકધારી ફાસ્ટ લાઇફથી કંટાળીને તમે જો સ્ટ્રેસ-ફ્રી થવા માગતા હો તો એ કામ ફેસ્ટિવલ્સ કરી આપે છે. ફેસ્ટિવલની બીજી પણ અનેક ઇમ્પોર્ટન્સ છે, પણ અમેરિકનોની કમનસીબી એ છે કે તેમની પાસે કોઈ ફેસ્ટિવલ નથી એટલે તેમણે વચ્ચેનો રસ્તો કાઢીને ત્યાંની લોકવાયકાઓ અને ત્યાંના કેટલાક સાચા કિસ્સાઓને મોટા કરીને એના નામે દિવસો બનાવીને સેલિબ્રેશન શરૂ કરી દીધું.

વૅલેન્ટાઇન્સ ડે પણ એવો જ એક દિવસ છે અને આ ફ્રેન્ડશિપ ડે પણ એવો જ દિવસ છે. મધર્સ ડે અને ફાધર્સ ડે પણ એવો જ દિવસ છે. અમેરિકામાં મારા ઘણા ફ્રેન્ડ્સ રહે છે. તેમની પાસેથી મેં જાણ્યું છે એમ એ લોકો પાસે ઑલમોસ્ટ દર બીજા દિવસે આવો એક વિશેષ દિવસ છે અને એ લોકો એનું સેલિબ્રેશન કરે છે. પહેલાં ફેસ્ટિવલની જેમ એનું સેલિબ્રેશન થતું, પણ પછી આ બિઝનેસ બની ગયો અને બિઝનેસ બની ગયો એટલે એનું માર્કેટિંગ જગતભરમાં થવા માંડ્યું.

અમેરિકામાં રહેતા મોટા ભાગના ઇન્ડિયનોને આપણા મોટા ફેસ્ટિવલની ખબર પડી જતી હોય છે, પણ નાના ફેસ્ટિવલ્સની તેમને ખબર નથી પડતી. નવરાત્રિની પણ ખબર પડી જાય અને દિવાળીની પણ ખબર પડી જાય; પરંતુ હોળી, ધુળેટી, રક્ષાબંધન જેવા તહેવારોની તેમને ખબર નથી હોતી. જો તેમનું કોઈ ઇન્ડિયા રહેતું હોય તો વાતચીત દરમ્યાન ખબર પડી જાય, પણ જો બધા અમેરિકા સેટલ થઈ ગયા હોય તો એ ગૂગલ પરથી એ દિવસો શોધવાનું કામ કરે અને કાં તો ઇન્ડિયન કૅલેન્ડર પરથી શોધી લે. તમે માનશો નહીં, આપણે જેટલા હરખ સાથે વૅલેન્ટાઇન્સ ડેનું સેલિબ્રેશન કરીએ છીએ એટલી ખુશી એ લોકોને વૅલેન્ટાઇન્સ ડેની નથી હોતી. આપણે જેટલા ઉત્સાહથી આજે ફ્રેન્ડશિપ ડે ઊજવીશું એટલો ઉત્સાહ તેમનામાં નથી હોતો. એની સામે આપણી દિવાળી અને નવરાત્રિની એ લોકો બહુ પહેલેથી તૈયારી કરે છે. દિવાળીના દિવસોમાં આપણે અહીં ટ્રેડિશનલ કપડાંઓને ભૂલી જઈએ છીએ, પણ એની સામે અમેરિકામાં વસતા (કહો કે દુનિયામાં ક્યાંય પણ વસતા) ઇન્ડિયન એક મહિના પહેલાં આપણાં ટ્રેડિશનલ કપડાં સિવડાવવા આપી દે છે અને દિવાળીના પાંચ દિવસ ટ્રેડિશનલ કપડાં જ પહેરે છે. ચોપડાપૂજન હવે આપણે કરવાનું ટાળીએ છીએ, પણ એ લોકો દિવાળીની સાંજે ચોપડાપૂજન કરે છે.

દુબઈમાં રહેતા ઇન્ડિયન તો ખાસ આ દિવસોમાં બ્રાહ્મણને બોલાવે છે અને તેમની દેખરેખ હેઠળ લક્ષ્‍મીપૂજન કરે છે. ત્યાં નવરાત્રિનું પણ એટલું મોટું સેલિબ્રેશન હોય છે કે ન પૂછો વાત. આપણે ત્યાં મોટા ભાગના નામી કલાકારો નવરાત્રિ દરમ્યાન આ જ દેશોમાં પ્રોગ્રામ કરતા હોય છે. એની સામે આપણે ત્યાં એવી ‌પરિસ્થિતિ હોય છે કે આપણે આપણા ફેસ્ટિવલ્સને ભૂલતા ગયા છીએ અને એ લોકોના તહેવારોને (જે આમ તો તેમની પાસે ખાસ છે નહીં) અને તેમના દિવસો યાદ રાખતા થઈ ગયા છીએ. ક્રિસમસનું સેલિબ્રેશન આપણે કરીએ છીએ. એ દિવસોમાં તમે માર્કેટમાં નીકળો તો તમને ઓછામાં ઓછા ૫૦ સૅન્ટાક્લૉઝ જોવા મળશે. વાંધો નહીં, જો તમે તમારો ફેસ્ટિવલ ભૂલતા ન હો તો કોઈ વાંધો નહીં. બીજાના તહેવારોમાં સામેલ થવાનો સ્વભાવ એ આપણું કલ્ચર છે, પણ જો તમે તમારા તહેવારોનો મોહ છોડી દો તો એ શરમજનક છે.

મેં હમણાં જ ક્યાંય વાંચ્યું હતું કે આપણને આપણી ચીજવસ્તુઓ પણ સીધી વાપરવી નથી ગમતી, પણ એ ચીજવસ્તુઓ ફૉરેનથી આવે તો આપણે એનો સહર્ષ સ્વીકાર કરીએ છીએ. એલોવેરા આપણી, પણ એનો બ્યુટી કૅર પ્રોડક્ટમાં ઉપયોગ અમેરિકાએ શરૂ કર્યો. વે-પ્રોટીન મૂળભૂત રીતે આપણા આયુર્વેદમાં દર્શાવવામાં આવ્યું જ છે, પણ એ અમે‌રિકનોએ માર્કેટિંગ કર્યું એટલે આપણે નિયમિત લેવાનું વિચારવા માંડ્યા અને લેવાનું શરૂ પણ કરી દીધું. લાઇમ-વૉટરનો ઉલ્લેખ આપણી સંસ્કૃતિમાં સદીઓથી થઈ રહ્યો છે, પણ જેવો આલ્કલાઇન વૉટરનો વિચાર અમેરિકાએ વહેતો મૂક્યો કે તરત જ આપણે લાઇમ-વૉટરનું મહત્વ સમજી ગયા. હું તો કહીશ કે જો ભાખરી અને રોટલો પણ અમેરિકા લઈ આવે તો આપણે તરત જ એ ખાવાનું શરૂ કરી દઈએ અને રાજી થઈને ખાવાનું શરૂ કરીએ, પણ જો એ આપણા જ ઘરમાંથી કોઈ કહેશે તો આપણે એને ગણકારતા નથી. આ આપણી માનસિકતા છે અને આ એવી માનસિકતા છે જેમાં બીજાઓના સર્ટિફિકેટની આપણે રાહ જોઈએ છીએ. એવા બીજાના સર્ટિફિકેટની જે ખરેખર તો તમારા દેશ પર આધારિત છે અને તમારા દેશને કારણે તેમના દેશની અનેક કંપનીઓ ટકી રહી છે. જરા વિચારો કે કમ્પ્યુટર આજે મૅક્સિમમ બનાવતો દેશ કયો અને એ કમ્પ્યુટરનો મૅક્સિમમ ઉપયોગ કરનારો દેશ કયો? બનાવે અમેરિકા અને વાપરીએ આપણે. કોકાકોલાથી માંડીને મૅક્‍ડોનલ્ડ્સ સુધીની તમામ પ્રોડક્ટ અમેરિકાની અને એનો મૅક્સિમમ વપરાશ આપણે કરીએ. મારો કહેવાનો ભાવાર્થ એ જ છે કે આપણે એનાથી આટલા અંજાયેલા રહેવાનું છોડવું જોઈએ. જો આપણે એ છોડી નહીં શકીએ તો એક દિવસ એવો આવશે કે આપણે ન તો આ દેશના હોઈશું અને ન તો એ લોકોના. એ લોકો આપણને ધુતકારતા હશે અને અહીં કોઈ વ્યવહાર નહીં રહ્યા હોય.

આ પણ વાંચો : ફેસ, ડ્રેસ અને ઍડ્રેસ કે ઍડ્રેસ, ફેસ અને ડ્રેસ?

હવે સૌથી છેલ્લે, ફરી એ જ ટૉપિક પર આવી જઈએ જેનાથી વાતની શરૂઆત કરી હતી. ફ્રેન્ડશિપ ડે. વૅલેન્ટાઇન્સ ડે માટે કહેવાય છે કે પ્રેમનો કોઈ દિવસ ન હોય, એનું તો આખું વર્ષ હોય. આવું જ આપણી ભાઈબંધીનું છે. એના કોઈ દિવસની ઉજવણી ન કરવાની હોય, એ તો દરેક ક્ષણે ઊજવતા રહેવાની હોય. બ્રેકઅપ થાય ત્યારે આવીને ખભો આપવાને બદલે પીતા હો એ સિગારેટ હાથમાંથી લઈને આખી પોતે ખાલી કરી નાખે એનું નામ ફ્રેન્ડ. મારામારી કરવામાં નહીં પણ માર ખાવા પણ સાથે આવે તેનું નામ ભાઈબંધ. બોલતી વખતે અપશબ્દોની ભરમાર ચાલતી હોય અને એ પણ ખબર ન પડતી હોય કે બોલાઈ રહેલી બધી ગાળો પોતે, પોતાને જ આપે છે એનું નામ યારી અને પાંચ મિનિટમાં આવવાનું કહીને બે કલાક પછી દેખાય અને એ પછી પણ એક વાર પણ ‘સૉરી’ કહેવાની તસ્દી ન લે એનું નામ દોસ્તી. આ દેશમાં કૃષ્ણ અને સુદામાની દોસ્તી પણ ઉદાહરણ છે અને કર્ણ-દુર્યોધનની ભાઈબંધીનું પણ ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ આંખ સામે છે.

Loading...
 
 
Loading...
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK