દાબેલી નહીં ખાઈ તો કચ્છ ક્યા દેખા?

Published: Feb 21, 2020, 18:02 IST | Divyasha Doshi | Mumbai Desk

કચ્છ નહીં દેખા તો કુછ નહીં દેખા એવું કહેવાય છે. જોકે કચ્છ ફરવા જાઓ ત્યારે ત્યાંની કચ્છી દાબેલી ન ખાધી તો કચ્છનો ફેરો ફોગટ કહેવાય. મુંબઈમાં પણ હવે તો ઘણેઠેકાણે કચ્છ જેવી જ દાબેલીઓ મળે છે, પણ એ રિયલ કચ્છી દાબેલી તો નથી જ

પાંઉ અને બટાટાનું કૉમ્બિનેશન સ્વાદરસિયાઓ માટે ડેડલી છે. મુંબઈગરા વડાપાંઉ ખાય, વિદેશી બર્ગર ખાય અને કચ્છીઓ દાબેલી ખાય. કેટલીક વાનગીઓ માટે એ પ્રદેશમાં જ જવું પડે. કચ્છી દાબેલી આમ તો હવે જ્યાં-જ્યાં ગુજરાતી વસે છે ત્યાં મળે છે, પણ કચ્છમાં જઈને દાબેલી ખાઓ તો લાગે કે આ દાબેલીનો સ્વાદ કંઈક જુદો જ છે. ગયા અઠવાડિયે કચ્છમાં ગાંધીધામ, માંડવી અને ભુજ જવાનું થયું ત્યારથી મનમાં એક જ વાત હતી કે કચ્છમાં દાબેલી ખાવી છે. અહીં એને ડબલરોટી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
દાબેલીનો ઇતિહાસ
કચ્છનું માંડવી શહેર ઇતિહાસ સાચવીને બેઠું છે. માંડવીમાં પ્રવેશતાં જ અંગ્રેજોના જમાનાનો માંડવી પુલ અને ગેટ પસાર કરવા પડે. માંડવી શહેર હોવા છતાં મુંબઈગરાને થોડું શાંત લાગે. બજાર હોય ત્યાં થોડી ભીડભાડ લાગે પણ મુંબઈના પરાના સ્ટેશન કરતાં ઓછી. માંડવી દાબેલીનું પણ જન્મસ્થાન ખરું. ઠેર-ઠેર તમને ડબલરોટીનાં બોર્ડ મળે. જેમ મુંબઈમાં વડાપાંઉના સ્ટૉલ હોય એમ. દાબેલીને જગપ્રસિદ્ધ કરનાર માંડવીના ગાભાભાઈ અને મોહન બાવાજી છે. ૧૯૬૦ની આસપાસ તેમણે પાંઉની વચ્ચે બટાટાનું પૂરણ અને ચટણી ભરીને પીરસવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેમનું પૂરું નામ કેશવજી ગાભા ચુડાસમા હતું, જે કેશા માલમ તરીકે પણ ઓળખાતા. એ ગાભાભાઈએ લાલ મરચાંની તીખાશ અને રંગ બટાટાના પૂરણમાં ભેળવીને ડબલરોટીમાં મૂકીને વેચવાનો વિચાર અમલમાં મૂકતાં જ હિટ થયો. એમાં મસાલાની કમાલ તો હતી જ પણ પાંઉ અને શાક જ તો બટાટાનું, હાથ બગાડ્યા સિવાય ખાઈ શકાય અને ચાલતાં-ચાલતાંય ખાઈ શકાય અને નાસ્તા તરીકે કે જમવામાંય ખાઈ શકાય. કહેવાય છે કે એ સ્વાદ જે ગાભાભાઈની દાબેલીમાં હતો એ એટલો અદ્ભુત હતો કે રોજ સાંજે એક કલાકમાં જ તેમનો માલ ખતમ થઈ જતો. એ ગાભાભાઈનું ગયા વરસે નિધન થઈ ગયું અને તેમના પછી કોઈ વારસદારે દાબેલી વેચવાનું ચાલુ નથી રાખ્યું એવું સાંભળવા મળ્યું.
દાબેલી અને કડક
ઝરપરાના ખેડૂત નારણ ગઢવી અમને માંડવી ફરવા લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેમણે કહ્યું કે સારી દાબેલી ખાઈએ. માંડવી નગરપાલિકા સામે જોષી ડબલરોટીવાળા પાસે ગયા. એના માલિક વિનય જોષી કહે છે કે તેમના પિતા પાસે તેઓ મસાલો બનાવતા શીખ્યા. ૧૯૮૦ની સાલથી તેઓ અહીં ડબલરોટી વેચે છે. પહેલાં ૧ રૂપિયામાં ત્રણ દાબેલી અને ૧ રૂપિયામાં કડક વેચતા હતા. આજે ૨૦ રૂપિયા અને ત્રીસ રૂપિયામાં વેચાય છે. અમે વાત કરતા હતા ત્યાં સુધીમાં ફટાફટ દાબેલી બનીને વેચાતી હતી. સફેદ દૂધ જેવી ડબલરોટીમાં દાબેલીનો મસાલો, શિંગ, ચટણી, ઝીણા સમારેલા કાંદા નાખીને અમને આપી. બટકું ખાતાં જ વાહ બોલાઈ ગયું. અંદરનું પૂરણ તો ઠીક પણ ડબલરોટીનો તાજો સ્વાદ અને મુલાયમતા પહેલાં અનુભવ્યાં નથી. એટલે જ્યારે તમે એક બટકું ભરો કે તમને પહેલાં તો ડબલરોટીની મુલાયમતા અને સ્વાદ સ્પર્શે. ત્યાર બાદ અંદરનો મસાલો અને ચટણીના તીખા, મીઠા, ખાટા સ્વાદ સાથે શિંગનો ક્રન્ચી અનુભવ સ્વાદના રસમાં ડુબાડી દે. હું તીખું ખાઈ શકતી નહોતી એટલે ઓછી તીખીનો ઑર્ડર આપ્યો હતો. પર્ફેક્ટ સ્વાદ સાથે દાબેલી મોઢામાં ઓગળી જતી હતી. એને માખણની જરૂર નહોતી કે માખણમાં ગરમ કરવાની જરૂર નહોતી. આ છે દાબેલીનો અસલી સ્વાદ. દાબેલી ઉર્ફે ડબલરોટીનો બધો મદાર મસાલા પર તો ખરો જ પણ પાંઉ પર છે એ પહેલી વાર માંડવીમાં સમજાયું. જોકે દાબેલીના મસાલામાં બટાટા છે એ કહો તો જ ખબર પડે, કારણ કે બટાટાનું પૂરણ કરી નાખવામાં આવે. ગરમ, તેજાના મસાલા અને મરચાંને કારણે એનો રંગ કથ્થઈ-લાલ જેવો લાગે. એને આકર્ષક બનાવવા વપરાતા કચ્છમાં થતા દાડમના લાલ દાણા દેખાવ સાથે પોતાનો આગવો સ્વાદ પણ ઉમેરે છે. એકસાથે અનેક સ્વાદ છતાં એને ખાઓ તો દરેક સ્વાદનો અનુભવ તમને ચાવતાં-ચાવતાં થાય. ફાઇન ડાઇનિંગમાં પણ આ દાબેલી દોડે એવું સ્વાદના સ્તરોને દરેક બાઇટ પર અનુભવતા વિચાર આવ્યો.
દરિયાકિનારે હોવા છતાં માંડવીનું વાતાવરણ મુંબઈથી જુદું છે. ત્યાંનું પાણી, હવા અને મસાલા પણ સ્વાદમાં ઉમેરાતાં જ હશે. પહેલાં તો મને લાગ્યું કે કડક એટલે ડબલરોટીને શેકીને કે ગ્રિલ કરીને કડક બનાવીને આપશે પણ ના, હું ખોટી પડી. જિંદગીમાં પહેલી વાર કડક ખાતી હતી. કડક હકીકતમાં દાબેલી ભેળ છે એવું કહી શકાય. એક ડિશમાં કડક બન, આમલી-ખજૂરની લાલચટક ચટણી, બટાટાનો મસાલો, કાંદા, ટમેટાં અને ઉપર મસાલા શિંગ મૂકીને તમને આપે. રસદાર એ કડકને ચમચીમાં ભરીને ખાઓ એટલે કડક પાંઉ સાથે રસો, શિંગ, કાંદા અને ટમેટાંનો સ્વાદ તમને ક્રમશઃ આવે. દાબેલીથી સહેજ જુદું લાગે, કારણ કે ડબલરોટી નથી પણ સ્વાદ તો દાબેલીના મસાલાનો જ. એટલે જેને જે પસંદ હોય એ ખાય. માંડવીમાં બીજા અનેક ડબલરોટીવાળા છે. જો તેમની ડબલરોટી તાજી હશે તો એનો પણ સ્વાદ સારો જ હશે. આ દરેક ડબલરોટીવાળા બહાર લારી પર જ ડબલરોટી બનાવીને વેચે. જોકે પાછળ તેમની દુકાન હોય અને બેસવાના બાંકડા પણ હોય છે. કેટલીક જગ્યાએ જ્યાં જગ્યાનો અભાવ હોય ત્યાં ઊભા-ઊભા જ ખાવી પડે.
ભુજના બસ-સ્ટૅન્ડ પાસે આવેલી માંડવી અને બિનહરીફની દાબેલી પર વધુ ભીડ દેખાય પણ ખ્યાલ આવે કે મોટા શહેરમાં બસ-સ્ટૅન્ડ પાસે એટલા બધા માણસો આવતા-જતા હોય કે ત્યાં ભીડ હોય પણ અહીં સાદી દાબેલી, બટર દાબેલી, ચીઝ દાબેલી પણ ખાઈ શકો. તીખી તમતમતી દાબેલી ખાવા માટે અહીં સતત ભીડ હોય છે અને એકસાથે ચારેક જણ બનાવતા હોય એવું પણ બને. ગાંધીધામમાં પણ ઝંડા ચોક પાસે બિનહરીફ દાબેલીની દુકાન છે. માંડવીની જેમ ભુજમાં અને ગાંધીધામમાં પણ બેસવાની વ્યવસ્થા હોવા છતાં મોટા ભાગના લોકો ઊભા રહીને ખાતા હોય છે.
કચ્છ જતાં પહેલાં અમદાવાદમાં માણેક ચોકમાંય ફરવાનું બન્યું હતું. માણેક ચોક જૂનું બજાર છે. આજે પણ મોટા ભાગના અમદાવાદી અહીં ખરીદી કરવા આવે છે. ત્યાં રૉયલ દાબેલીવાળો બપોરે બાર વાગ્યાથી રાતના બાર વાગ્યા સુધી બેસે છે. બપોરે બાર વાગ્યે તે રેંકડી શરૂ કરે ત્યારથી જ એકસાથે પચાસેક દાબેલી બનાવવાના કામમાં લાગી જાય. એ નજારો જોવો એ પણ એક લહાવો છે. એક માણસ સતત દાબેલી બનાવ્યા જ કરે. વીસ રૂપિયામાં એક દાબેલી ખાઓ તો પેટ ભરાઈ જાય. મૂળ કચ્છના જ પણ તેની પાસે એટલું કામ હોય કે વાત કરવાની ફુરસદ ન હોય. શક્ય જ છે, કારણ કે માણેક ચોકની ગિરદીમાં જાઓ તો જાણો. સાંકડી પોળ અને એમાં અઢળક દુકાનો, ફેરિયાઓ અને નાસ્તાવાળા. સ્વાદ તો અહીં પણ અદ્ભુત જ હતો મુંબઈ કરતાં, પણ કચ્છ એ કચ્છ અને એમાંય માંડવીમાં તમે ડબલરોટી-દાબેલીના જન્મને યાદ કરતાં ખાઓ એટલે સ્વાદમાં ઇતિહાસ ઉમેરાઈ જાય. કચ્છ નહીં દેખા ઔર દાબેલી નહીં ખાઈ તો કુછ નહીં દેખા-ખાયા એવું કહી શકાય. દાબેલીનો સ્વાદ બર્ગર કરતાં અમને તો સારો લાગ્યો. બર્ગરની હરીફાઈમાં ચોક્કસ જ દાબેલી જીતી શકે.

જાણો છો?
માંડવીમાં નવલખી રાતા બંગલાથી આગળ નવાપુરા વિસ્તારમાં સદ્દગત ગાભાભાઇની દાબેલી ગુજરાત વિધાનસભામાં મૂળ માંડવીના (ભુતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી) સુરેશચંદ્ર મહેતા, તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી કેશુભાઈ પટેલ સહ વિધાનસભાને દાઢે લગાડેલી.
ભુજમાં બસડેપો પાસે લિજ્જતદાર દાબેલી પ્રખ્યાત છે. બિનહરીફની દાબેલીમાં સુકા ગુલાબની પાંદડી ને સીઝનમાં દાક્ષ અને દાડમનું ટૉપિંગ મળે.
અંજારના ભીખાભાઈની દાબેલી બહુ ફેમશ છે. ભીખાની દાબેલી ખાવા કલાકો સુધી લાઈનમાં ઊભા રહેવું પડે છે. કહેવાય છે કે તેમની દાબેલી ૨૪ કલાક સુધી રેફ્રિજરેટર વિના ટકી શકે છે અને એટલે એ છાશવારે મુંબઈ પણ આવે છે અને વિદેશોમાં પણ મોકલાય છે.

Loading...
 
 
Loading...
Loading...
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK