સિક્યૉરિટીઝના સોદાઓ પરની સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી સામે સર્જાયા સવાલો

Published: Dec 21, 2011, 10:18 IST

શૅરબજાર-મૂડીબજારમાં થતા સોદાઓ પર લાગતી સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટીની બાબતમાં ફરી એક વાર ગૂંચવણ-મૂંઝવણ ઊભી થઈ છે.



(જયેશ ચિતલિયા)

મુંબઈ, તા. ૨૧

વિવિધ રાજ્ય સરકાર આ સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટીમાં પોતાનો ભાગ માગી રહી છે, કારણ કે શૅર-સિક્યૉરિટીઝના સોદાઓ ભલે મુંબઈમાં થતા, પરંતુ દલાલની ઑફિસમાં તેમ જ ગ્રાહકનું ઍડ્રેસ મુંબઈ બહાર અન્ય રાજ્યનું પણ હોઈ શકે છે. આ મામલો હવે શૅરબજારો અને વિવિધ રાજ્યની સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી રજિસ્ટ્રેશનનું કામકાજ સંભાળતી કચેરીઓ વચ્ચે ચર્ચાનો અને સમસ્યાનો વિષય બની ગયો છે.

તાજેતરમાં નૅશનલ સ્ટૉક એક્સચેન્જે આ વિષયમાં પોતાના સભ્યોને પત્ર લખીને સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી સંબંધિત આ મુદ્દા પર ધ્યાન દોર્યું છે. જોકે હવે સવાલ એ ઊઠuો છે કે ગ્રાહક જ્યાં રહેતો હોય ત્યાંના રાજ્યમાં કે દલાલની રજિસ્ટર્ડ ઑફિસ જ્યાં આવી હોય ત્યાંના રાજ્યમાં કે જ્યાં દલાલનું ટ્રેડિંગ ટર્મિનલ હોય ત્યાંના રાજ્યમાં સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી ભરવી પડે? અત્યારે મહત્તમ સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી મહારાષ્ટ્ર લઈ જાય છે, પણ આ વિવાદના નિરાકરણમાં એવો નિષ્કર્ષ આવી શકે છે જેને પરિણામે મહારાષ્ટ્રની આ સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટીની આવકમાં અન્ય રાજ્યો પોતાનો વાજબી ભાગ પડાવી જાય તો નવાઈ નહીં. એમાં પણ ખાસ કરીને ગુજરાતને એનો વધુ હિસ્સો મળે એવી આશા છે. જોકે આ તમામ બાબત કાનૂની અર્થઘટનને આધારે નક્કી થશે.

વાત જાણે એમ છે કે તાજેતરમાં તામિલનાડુ સરકારના સ્ટૅમ્પ-રજિસ્ટ્રેશન વિભાગે નૅશનલ સ્ટૉક એક્સચેન્જને પત્ર લખીને એવું જણાવ્યું છે કે એના રાજ્યમાં રજિસ્ટર્ડ ઑફિસ ધરાવતા અથવા નિવાસસ્થાન ધરાવતા અનેક સભ્યો શૅર-સિક્યૉરિટીઝના સોદા કરે છે. જોકે તેમના દ્વારા ભરવામાં આવેલી સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી રાજ્ય સરકારને નથી મળતી, પરંતુ મહારાષ્ટ્ર પાસે જમા થઈ જાય છે. આ પત્રમાં વધુમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે એક્સચેન્જે એના સભ્યો પાસેથી તેમના તમામ સોદાઓની વિગતો મેળવીને જે-તે રાજ્યને મળતી જોઈતી સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી સંબંધિત રાજ્યોને જમા કરાવવી જોઈએ. જોકે તામિલનાડુની કચેરીએ પોતાના હિસ્સાની સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી પોતાને મળવી જોઈએ એમ કહ્યું છે, પણ એનું અર્થઘટન એ જ થાય કે સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી સંબંધિત રાજ્યોને પણ મળવી જોઈએ, જ્યાંથી આ સોદાઓ થયા છે.

ફરી કાનૂની અભિપ્રાય લેવાશે

આ સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી શૅર, સિક્યૉરિટીઝ, બૉન્ડ્સ, ડિબેન્ચર્સ વગેરેની લે-વેચ પર લાગુ પડે છે, જેના નિર્ધારિત દરો પણ જાહેર છે. શૅરદલાલોએ આ સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી પોતાના ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલીને શૅરબજારને જમા કરાવી દેવાની હોય છે. ત્યાર બાદ શૅરબજાર સંબંધિત રાજ્યની

સ્ટૅમ્પ-ઑફિસને એ જમા કરાવે છે. અમુક કિસ્સામાં દલાલો પોતે પણ વસૂલ કરેલી સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી ભરી દેતા હોય છે. અત્યાર સુધી એક માન્યતા કે ધારણા એવી રહી છે કે આ સોદા બધા આખરે મુંબઈમાં થાય છે, કારણ કે સ્ટૉક એક્સચેન્જ મુંબઈમાં આવેલા છે જેથી સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી મહારાષ્ટ્રમાં જમા થવી જોઈએ. જોકે શૅરદલાલની રજિસ્ટર્ડ ઑફિસ મુંબઈની બહાર હોય અને એ જે રાજ્યમાં હોય ત્યાં સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી લાગુ ન થતી હોય કે પછી મહારાષ્ટ્ર કરતાં ઓછા દરે લાગુ થતી હોય તો ઘણા દલાલો પોતાની રજિસ્ટર્ડ ઑફિસ એ રાજ્યમાં ખસેડી દેતા અને ત્યાંથી પોતાનાં ઇન્વૉઇસ-બિલ ઇશ્યુ કરતા હતા એવું બનતું હતું. એની સામે પણ સવાલો થતા રહ્યા છે અને આમ આ મામલો લાંબા સમયથી ગૂંચવાયેલો રહ્યો છે. જોકે એમાં કાનૂની સ્પષ્ટતાનો અભાવ જણાય છે. પરિણામે અત્યારે મોટા ભાગની સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી મહારાષ્ટ્રમાં જમા થઈ જતી હોવાનું કહેવાય છે, કેમ કે મોટા ભાગના દલાલોની રજિસ્ટર્ડ ઑફિસ મહારાષ્ટ્રમાં આવેલી છે. જ્યારે કે કાનૂનનિષ્ણાતો કહે છે કે ગ્રાહક જ્યાં રહેતો હોય ત્યાંના રાજ્યને આ સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટી જમા થવી જોઈએ. અત્યારે આ વિષયમાં નવેસરથી કાનૂની અભિપ્રાય મેળવાઈ રહ્યો છે.

જો આમ થશે તો ભવિષ્યમાં મહારાષ્ટ્રની સ્ટૅમ્પ-ડ્યુટીની આવકને ચોક્કસ અસર થશે.

 

Loading...
 
 
Loading...
Loading...
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK