બિહારનું એક ગામ, જ્યાં મુસલમાનો વગાડે છે કૃષ્ણની મોરલી

ગામના લોકોના કહેવા મુજબ ઈસ્લામ ધર્મમાં વાંસળી વગાડવાની મંજૂરી નથી. પરંતુ મુસ્લિમ સંપ્રદાયના લોકો માટે આ ભગવાનની ભક્તિ છે

flute



કોઈ પણ કલા, કોઈ પણ વિદ્યાને જાતિ કે ધર્મના સીમાડા નડતા નથી. ખાસ કરીને ભગવાન કૃષ્ણની વાત કરીએ તો તેઓ પોતે પ્રેમના પ્રતીક છે. તેમને લગભગ દરેક સંપ્રદાયના લોકો માને છે. કૃષ્ણએ લોકોને પ્રેમનો માર્ગ ચીંધ્યો, પ્રેમ કરતા શીખવ્યું. તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે બિહારના એક ગામમાં ઈસ્લામ ધર્મના લોકો પ્રેમને જ પોતાનો ધર્મ માને છે અને કૃષ્ણને પ્રિય એવી વાંસળી સાથે જ જીવન વીતાવે છે.

પૂર્ણિયા જિલ્લાથી 17 કિલોમીટર દૂર શ્રીનગર વિસ્તારમાં મુસ્લિમ સમુદાયના લોકો વિસરાઈ રહેલી વાંસળીના સૂરને જાળવી રહ્યા છે. તેઓ જેટલી સારી રીતે વાંસળી વગાડે છે, તેટલી જ ચીવટતાથી ભક્તિ અને ફિલ્મી ગીતોની ધૂન પણ વગાડે છે. તેમની વાંસળીના સૂર એક તરફ સૂફી સંપ્રદાયથી પ્રેરિત છે, તો બીજી તરફ ધર્મ અને જાતિના નામે ભાગલા પડાવતા લોકો માટે એક ઉદાહરણ છે.

કળા ધર્મથી ઉપર છે


ગામના લોકોના કહેવા મુજબ ઈસ્લામ ધર્મમાં વાંસળી વગાડવાની મંજૂરી નથી. પરંતુ મુસ્લિમ સંપ્રદાયના લોકો માટે આ ભગવાનની ભક્તિ છે. તે ઓ વાંસળીથી કૃષ્ણભજન અને સૂફી ગીતોની ધૂન રેલાવે છે. ખાસ કરીને જન્માષ્ટમીમાં તેમની બનાવેલી વાંસળીઓ મંદિરો પાસે ખૂબ વેચાય છે. તેઓ મંદિરની પાસે જઈને વાંસળીથી ભજન વગાડે છે, અને આજીવિકા મેળવે છે.

વાંસળી વગાડવી અને વેચવાથી ચાલે છે ગુજરાન

આ ગામના લોકોનું કહેવું છે કે તેમના પૂર્વજો પહેલવાન હતા અને કુશ્તી કરતા હતા. પરંતુ પાછળી સૂફી સંગતના સથવારે તેમણે વાંસળી વગાડવાની શરૂ કરી અને વાંસળી બનાવી વેચવાને જ વ્યવસાય બનાવી લીધો. વાંસળી વેચવા માટે તેને વગાડવી પણ પડે છે. આ માટે વાંસળી શીખવી પણ જરૂરી છે. આ ગામના લોકો એટલી અદભૂત વાંસળી વગાડે છે કે ક્યારેક રેડિયો પર તેમના કાર્યક્રમ પણ પ્રસારિત થાય છે.

ત્રણ પ્રકારની વાંસળી બનાવવામાં છે માહેર

આ ગામના લોકો ત્રણ પ્રકારની વાંસળી વગાડી શકે છે. નગીના, કૃષ્ણા અને કન્હૈયા. આ ત્રણેય પ્રકારની વાંસળીની માગ બિહારના કેટલાક જિલ્લાઓથી લઈને નેપાળના કાઠમાંડુ સુધી છે. આ ગામના લોકોએ બનાવેલી વાંસળી અને તેના સૂર સાંભળીને લોકો મંત્રમુગ્ધ થઈ જાય છે.

શ્રીનગરના કદગામા, બસગઢા, લઠોરા અને બાલુગંજમાં વસતા લગભગ 25થી 30 પરિવાર વાંસળી અને મોરલી બનાવવાની કલામાં માહેર મનાય છે. તેઓ પોતાના પૂર્વજોની પરંપરાને આગળ વધારીને વાંસળી બનાવવામાં ઓળખ  બનાવી ચૂક્યા છે.

માગની સાથે સાથે ઘટી રહી છે આવક

સ્થાનિક આરિફ કહે છે કે હવે અમારા બાળકો પણ વાંસળી નથી શીખી રહ્યા. ધીરે ધીરે આધુનિક યુગમાં વાંસળીની માગ ઘટવાથી તેમના બાળકોનો મોહભંગ થઈ રહ્યો ચે, અને તેઓ વાંસળી તેમજ મોરલી બનાવવાની કળા નથી શીખી રહ્યા. આ જોઈને દુઃખ થાય છે.

અસમથી મગાવે છે વાંસ

વાંસળી મગાવવા માટે મુખ્યત્વે અસમના મકોર વાંસનો ઉપયોગ થાય છે. જેનો સ્વર અને તાલ સારો હોય છે. જો કે દેસી વાંસથી પણ વાંસળી બની શકે છે, પરંતુ તેના માટે વધુ મહેનત પડે છે, અને તેનો અવાજ પણ જોઈએ તેટલો સારો નથી હોતો. દેસી વાંસ સુકાવાની સાથે સાથે ફાટે છે, એટલે તેના સૂર ખરાબ થઈ જાય છે.

અસમનો મકોર વાંસ કરિહાર જિલ્લાના મિરચાઈવાડીથી ખરીદવામાં આવે છે. જેમાંથી એ, બી અને સી ગ્રેડ એમ ત્રણ પ્રકારની વાંસળી તેમજ મોરલી બને છે. એ ગ્રેડમાં સૌથી મોટી, બી ગ્રેડમાં મીડિયમ અને સી ગ્રેડમાં સૌથી નાની વાંસળી આવે છે. સરેરાશ એક દિવસમાં સી ગ્રેડની 100, એ અને બી ગ્રેડની 50 વાંસળી બની શકે છે. એક મોટી વાંસળી બનાવવામાં 40 - 50  અને નાની વાંસળી બનાવવા પાછલ 15-20 રૂપિયાનો ખર્ચ આવે છે.

મેળામાં તેમજ કંપનીઓને વેચે છે વાંસળી

વાંસળી અને મોરલી બનાવીને આ ગામના પરિવારનેા લોકો મેળાઓમાં ફરી ફરીને વાંસળી વેચે છે, તો કેટલીક કંપનીઓને પણ તેઓ વાંસળી સપ્લાય કરે છે. આ ઉપરાંત ઓર્ડર મુજબ કલાકારોને વાંસળી બનાવી આપે છે. ખાસ કરીને તેઓ જન્માષ્ટમી, ઝૂલન મેળા, માઘ સ્નાનના મેળામાં વાંસળી વેચે છે.

આ ગામના પરિવારો બિહાર ઉપરાંત ઝારખંડ અને નેપાળ સુધી વાંસળી વેચવા માટે ફરે છે. સાથે સાથે લોકોને વાંસળી વગાડતા પણ શીખવે છે. આરિફના કહેવા મુજબ નેપાળ અને બિહારના ભાગલપુરમાં વધુ વેચાણ થાય છે. સામાન્ય રીતે એક નાની વાંસળી 25થી 35 અને મોટી વાંસળી 60થી 150 રૂપિયા સુધીમાં વેચાય છે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK