મુંબઈગરાના હૈયામાં ઊકળે છે લાગણીઓનો સાગર

 

મારા શિક્ષક પિતા કહેતા કે એક વખત થાળીમાં જે કંઈ પીરસાઈ જાય એની પીંજણ કરવાને બદલે જે પીરસાયું એને મિષ્ટ ગણીને સ્વાદથી આરોગવું. મુંબઈ શહેરમાં પોતાની ઍરકન્ડિશન્ડ કૅબિનમાં બેસીને વધતી વસ્તી કે ઝૂંપડપટ્ટી તેમ જ કારના ધુમાડાના પ્રદૂષણ-પર્યાવરણની વાત કરનારા દોઢડાહ્યા લોકો સાવ વાંકદેખા છે.

 


(પ્રેરણાની પળે - કાન્તિ ભટ્ટ)



લ્હેકંતા લીમડા હેઠે

સાંજે રે લ્હેકંતા લીમડા હેઠે કે આંખિયું પ્હેલેરી સાંભરી

રૂપેરી રંગમાં રજની ઓછંગમાં કાંકરે બોલીને

ઝાઝી અબોલી અમોતી એ વરતી’તી વાતડી.

ચૂતી’તી ચૂંદડી, લીલી રતુંબડી, અનેરા કો રણે - ખીલી’તી પાંખડી

 

- કવિ સુંદરજી ગો. બેટાઈ

 

મારા શિક્ષક પિતા કહેતા કે એક વખત થાળીમાં જે કંઈ પીરસાઈ જાય એની પીંજણ કરવાને બદલે જે પીરસાયું એને મિષ્ટ ગણીને સ્વાદથી આરોગવું. મુંબઈ શહેરમાં પોતાની ઍરકન્ડિશન્ડ કૅબિનમાં બેસીને વધતી વસ્તી કે ઝૂંપડપટ્ટી તેમ જ કારના ધુમાડાના પ્રદૂષણ-પર્યાવરણની વાત કરનારા દોઢડાહ્યા લોકો સાવ વાંકદેખા છે. અંગ્રેજીમાં કહેવત છે, ‘કાઉન્ટ યૉર બ્લેસિંગ્સ.’ ઈશ્વર-અલ્લા પ્રત્યે અહોભાવ વ્યક્ત કરવો હોય તો જ્યાં હો, જે હાલતમાં હો ત્યાં ઈશ્વર-અલ્લાનો પાડ માનો. મુંબઈના નાગરિકો માટે લીમડાની છાંય નીચે કવિ સુંદરજીએ રોમૅન્સ કરેલો એવા લીમડા હવે બહુ રહ્યા નથી; પણ તમે કાંદિવલી, મલાડ, બોરીવલીમાં આવો. તમને ભરપૂર લીમડા બતાવીશ. અહીં લીમડા હેઠળ એકવીસમી સદીની યુવતી રોમૅન્સ કરે છે - રાત્રે.

 

બોરીવલીના કોરા કેન્દ્રના ગાંધીવાદી કરસન પટેલ ચૈત્ર મહિનો બેસે એટલે પંદર દિવસ અમને લીમડાનો રસ પાય છે એ બતાવે છે કે મુંબઈમાં હજી લીમડા છે. લીમડાનું તો મેં બહાનું કર્યું, પણ આજે મુંબઈને સૌ વખોડ્યા કરે છે એ મુંબઈના મોટા ભાગના નિવાસી પ્રેમાળ છે, લાગણીવાળા છે. મને જ્યારે ‘ન્યુ સાયન્ટિસ્ટ’ નામના મૅગેઝિનનો ૧૬-૧-૨૦૧૦નો અંક એશિયાટિક લાઇબ્રેરીમાંથી મળ્યો તો એમાં આશ્ચર્ય વચ્ચે ઇમોશન્સની વાત હતી. વિજ્ઞાન પ્રવેશે ત્યાં ઇમોશન્સ-લાગણીઓ ઊડી જતી એવી માન્યતા હતી. લાગણી તો ઘટ સાથે ઘડાયેલી છે અને કુદરત મહેરબાન છે કે ભારતમાં એ લાગણી વિશે અઢળક લખાયેલું છે. હિન્દુ, મુસ્લિમ અને સિખ- સૌ લાગણીવાળા છે. લાગણી એ વિશાળ શબ્દ છે. ડૉ. જેસ્સિકા ગ્રેગ નામની વિજ્ઞાનીએ ‘ન્યુ સાયન્ટિસ્ટ’માં ફીલિંગ્સ-લાગણી પર આખી આવરણકથા વૈજ્ઞાનિક ઢબે લખી છે.

 

પૃથ્વીની એકદમ શરૂમાં માનવી બસ પ્રેમથી ભરેલો હતો, નિર્ભય હતો. ડૉ. જેસ્સિકા લખે છે, ‘પછી સુધયોર્ ત્યારે તે પહેલાં સિંહ-વાઘથી ડરતો હતો. તે ડરવા માંડ્યો. ગુસ્સો શીખ્યો અને રોગને જીતવા આતુર બન્યો, પણ પછી વધુ સુધર્યો ત્યારે વધુ સટલ દુનિયામાં એટલે તલસ્પર્શી લાગણીવાળી દુનિયામાં જીવવા લાગ્યો. એમાં ઈર્ષા, ગૂંચવણ, બોરડમ (કંટાળો), ડિપ્રેશન (બેચેની) અને છેવટે પ્રેમ તો રહ્યો ખરો જ.

 

દરેક દેશની સંસ્કૃતિ પ્રમાણે પ્રત્યેક સુધરેલી સંસ્કૃતિ ઘર કરવા માંડી. માત્ર ભારત દેશમાં જ પ્રેમ સવોર્પરી રહ્યો.

 

એવું નથી કે અમેરિકામાં લોકો લાગણીભીના નથી થતા. પ્રમુખ બરાક ઓબામાએ પ્રમુખપદ ગ્રહણ કર્યું ત્યારે રચેલાં-ઘડેલાં-કૂટેલાં લાગણીવાળાં વાક્યો અમેરિકાની યુનિવર્સિટી ઑફ વર્જિનિયાના ડૉ. જોનાથન હેઇડ્ટે કહ્યું કે આ એક કામચલાઉ શો હતો. વાઇટ હાઉસમાં આવ્યા પછી પ્રમુખ ઓબામાએ અફઘાનિસ્તાનથી માંડીને મુસ્લિમ દેશો કે પોતાના દેશમાં કેટલી ક્રૂરતાથી ચારેકોર મિલિટરી અને જાસૂસી જાળ પાથરી દીધી છે. લાગણી વગરનો માણસ નયોર્ ઢોર છે. જે માણસ લાગણીપ્રધાન હોય છે તેને ‘ન્યુ સાયન્ટિસ્ટ’ની ભાષામાં સેલ્ફવર્થ લાગે છે. પોતાનું જીવન કે જીવનપ્રણાલી લેખે લાગે છે. જીવ્યું સાર્થક લાગે છે. આજે હૉલીવુડમાં લવસ્ટોરીઓ ઓછી જોવા મળે છે. લવ હોય તો સ્ટોરી થાયને? એ માટે તમારે હિન્દુસ્તાન-પાકિસ્તાન આવવું પડે જ્યાં હજી પણ ચારેકોર પ્રેમ પાંગરે છે. અરે! અંગ્રેજીમાં માત્ર લવ શબ્દ છે. આપણા બન્ને દેશમાં? પ્રેમ, પ્રીતિ, રતિ, અનુરાગ, ઇશ્ક, પ્યાર, મહોબ્બત, ઝુકાવ વગેરે શબ્દો છે. અંગ્રેજી પ્રેમિકા કે પ્રેમી માટે લવર શબ્દ છે અને આપણો એક જ શબ્દ પ્રેમિકા માટે કેટલો સટલ શબ્દ (ઊંડો) છે. પ્રાણવલ્લભા! આ દેશ ‘પ્રાણવલ્લભાઓ’ થકી મહાન છે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK