નિર્જલા ઉપવાસ, ચોવિહાર કે રોજાના હેલ્થ-બેનિફિટ્સ જાણો છો?

આજકાલ લોકો સારી હેલ્થ માટે ડ્રાય-ફાસ્ટિંગના નામે આ વ્રતો કરે છે. પાણીને હંમેશાં હેલ્થ માટે સારું માનવામાં આવે છે, પરંતુ ખોરાકની સાથે જ્યારે પાણી પણ બંધ કરી દઈએ છીએ ત્યારે શરીરમાં ખૂબ સારું ડિટૉક્સિફિકેશન થાય છે અને ફૅટ્સ બર્ન થાય છે. વળી કૅન્સર, હાર્ટ-પ્રૉબ્લેમ અને ડાયાબિટીઝ જેવા રોગોમાં પણ એ ઘણું ઉપયોગી સાબિત થાય છે

food

જિગીષા જૈન

જળને જીવન માનવામાં આવે છે. પાણી એ આપણા શરીરનો ૭૦ ટકા ભાગ છે અને હેલ્ધી રહેવા માટે નિયત પ્રમાણમાં પાણી પીવું અત્યંત આવશ્યક છે, પરંતુ જો કોઈ તમને એ કહે કે પાણીથી દૂર રહીને હેલ્ધી રહી શકાય છે તો એ બાબતે તમારું પહેલું રીઍક્શન શું હશે? આ બાબત તમે માનશો? આપણી સંસ્કૃતિઓ અને ધર્મ હંમેશાંથી જ માણસના શરીર અને એની હેલ્થ વિશે વિચારતાં આવ્યાં છે અને એટલે જ કેટલાક નિયમો એવા છે જે ખૂબ જ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી એમાં સમાવવામાં આવ્યા છે. જૈનોના ચોવિહાર, હિન્દુઓનાં નિર્જલા વ્રત અને મુસલમાનોના રોજામાં ખોરાક જ નહીં પાણી પણ બંધ કરી દેવામાં આવે છે. આ ફક્ત ધાર્મિક રીત નથી, હેલ્થ માટે પણ એ બેસ્ટ વસ્તુ છે. આજકાલ એનું અંગ્રેજી નામ ડ્રાય ફાસ્ટિંગ ખૂબ જ પ્રચલિત થયું છે. ઘણા લોકો જે હોલિસ્ટિક હેલ્થને પ્રમોટ કરે છે એ ડ્રાય ફાસ્ટિંગ એટલે કે એવો ઉપવાસ જેમાં ખોરાક તો નહીં જ પરંતુ પાણી પણ ન હોય એને મહત્વ આપી રહ્યા છે. પાણી નહીં પીને કોઈ વ્યક્તિ કઈ રીતે હેલ્ધી રહી શકે? એના શું ફાયદા? આ ડ્રાય ફાસ્ટિંગ કોણ કરી શકે અને કોણે ન કરવા આ બધા વિશે આજે આપણે જાણીએ.

રાત્રે પાણી ન પીવાનું મહત્વ

પાણી વગરનો ઉપવાસ આપણે ત્યાં સદીઓથી લોકો કરે છે, પણ એ હેલ્ધી છે એવું સમજીને કોઈ નહોતું કરતું, જે આજકાલ સમજીને કરવા લાગ્યા છે. પાણીને હંમેશાં હેલ્થ સાથે જ જોડવામાં આવ્યું છે પછી એ પીવું અનહેલ્ધી કઈ રીતે હોય શકે? આ પ્રશ્નનો જવાબ આપતાં ફિમ્સ ક્લિનિકનાં હીલિંગ ડાયટ સ્પેશ્યલિસ્ટ ધ્વનિ શાહ કહે છે, ‘પાણી હેલ્ધી છે, પરંતુ એનો અર્થ એ નથી કે એને કોઈ પણ સમયે પી જાઓ. રાત્રે બાર વાગ્યે તમે એક લીટર પાણી પી જાઓ અને માનો કે એ તો હેલ્ધી છે તો તમે થોડી ગફલતમાં છો. પાણી આપના શરીરની જરૂરિયાત છે અને એ શરીરને સાફ રાખવાનું કામ પણ કરે છે. રાત્રે એને વધુ પ્રમાણમાં પીને તમે કિડની પર વધુ લોડ નાખો છો. વળી આપણું પાચનતંત્ર ૭૫-૮૦ ટકા એનર્જી‍ વાપરે છે. જેમ રાત્રિભોજનના ત્યાગમાં રાત્રે નહીં જમીને તમે પાચનતંત્રને આરામ આપો છો અને એ એનર્જી‍ બચાવો છો એમ જ્યારે રાત્રે પાણી પણ નથી પીતા ત્યારે પાચનતંત્રને સંપૂર્ણ આરામ મળે છે. આ આરામ ઘણો જ જરૂરી છે, જેને લીધે બધી જ એનર્જી‍ શરીરમાં ચાલતાં બીજાં કામો એટલે કે ડિટૉક્સિફિકેશન અને રિપેર માટે વપરાય છે.’

કઈ રીતે કરવું?


ડ્રાય ફાસ્ટિંગ સતત દરરોજ કરવું કે એકાદ મહિનો કરવું એ કપરું છે. આદર્શ રીતે એનો અતિરેક પણ ન કરવો જોઈએ. અઠવાડિયામાં એક વખત કરો તો ઘણું છે. ક્યારેક જ્યારે તમને લાગે કે ટ્રાવેલિંગ કર્યા પછી કે ખૂબબધી પાર્ટીઓ કર્યા પછી ડિટૉક્સિફિકેશન કરવું જરૂરી છે ત્યારે એકાદ વાર કરી લેવું. આ ડ્રાય ફાસ્ટિંગ કેટલા સમય માટે અને કઈ રીતે કરવું યોગ્ય ગણાય એ સમજાવતાં ઇન્ટિગ્રેટિવ અને લાઇફ-સ્ટાઇલ મેડિસિન-હોલિસ્ટિક ન્યુટ્રિશન અને purenutrition.me  ફાઉન્ડર લ્યુક કુટિન્હો કહે છે, ‘પાણી વગરનો ઉપવાસ ૧૨ કલાકનો, ૧૬ કલાકનો, ૨૪ કલાકનો કે ૩૬ કલાકનો પણ હોય શકે છે. જેની જેવી કૅપિસિટી. જો તમે ક્યારેય એ ન કર્યો હોય અને શરૂ કરવા ઇચ્છતા હો તો ૧૨ કલાકથી શરૂઆત કરો. બીજું એ કે શરૂઆતમાં હંમેશાં રાતનું ડ્રાય ફાસ્ટિંગ કરો, જેમ કે રાત્રે ૮થી સવારના ૮ સુધી જમો પણ નહીં, પાણી પણ ન પીવો. એનો અર્થ એ કે ૧૨ કલાક તમે તમારા પેટમાં કઈ જ નાખતા નથી. રાત્રે એ કરવું સરળ પણ છે, કારણ કે ઊંઘમાં એ સમય નીકળી જાય છે અને બીજું એ કે ડિટૉક્સિફિકેશન માટે પણ એ બેસ્ટ સમય છે. ધીમે-ધીમે સમય વધારી પણ શકાય. સતત બે દિવસ માટે પણ એ કરી શકાય છે. એકાંતરે પણ કરી શકાય છે. અઠવાડિયામાં એક વાર કે બે અઠવાડિયાંમાં એક વાર પણ કરી શકાય છે.’

કોને વધુ મદદરૂપ?


ડ્રાય ફાસ્ટિંગથી કોને મદદ મળે એ સમજાવતાં લ્યુક કુટિન્હો કહે છે, ‘જેમને વજન ઓછું કરવું છે એના માટે ઉપયોગી છે. એ સિવાય આર્થ્રાઈટિસ, બ્રૉન્કાઇટિસ, પેટની બીમારીઓ અને કૅન્સર જેવા ઇન્ફ્લમેશનવાળા રોગોમાં પણ એ ઘણું ઉપયોગી થાય છે. કીમોથેરપી બાદ ખાસ કરીને કૅન્સરના દરદીઓ માટે એ ઘણું જ ઉપયોગી સાબિત થાય છે. જેમને હેરલૉસ, ઍક્ને અને સ્કિનની તકલીફ હોય તેમના માટે પણ એ ખૂબ જ ઉપયોગી છે. કોઈ પણ જાતની ગાંઠ હોય જેને શરીરમાં તેમના માટે પણ એ ઉપયોગી છે. હાર્ટના દરદીઓ માટે, ડાયાબિટીઝ જેને છે તેમના માટે, જેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ કોઈ કારણસર નબળી પડી ગઈ હોય તેમના માટે, સ્પિરિચ્યુઅલ રસ્તે આગળ જવા માગે છે તેમના માટે, ઑલ્ઝાઇમર્સ અને પાર્કિન્સનના દરદીઓ માટે, બ્લડ-ઇન્ફેક્શન જેમને છે તેમના માટે એ ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થાય છે.’

કોણે ન કરાય?

જે યુવતીઓ પ્રેગ્નન્ટ છે, જે સ્તનપાન કરાવે છે તેમણે પાણી વગરનો ઉપવાસ ન કરવો જોઈએ. આ સિવાય જેમને કિડનીની કોઈ તકલીફ હોય તેણે પણ આવું ન કરવું. આ સિવાય જો તમને કોઈ રોગ હોય જેમ કે ડાયાબિટીઝ, હાર્ટ-પ્રૉબ્લેમ, કૅન્સર કે કંઈ બીજું તો આ પ્રકારનો ઉપવાસ નિષ્ણાતની સલાહ મુજબ જ કરો, જાતે શરૂ ન કરી દો.

પ્રકાર

બે પ્રકારનાં ડ્રાય-ફાસ્ટિંગ હોય છે. એક સૉફ્ટ અને એક હાર્ડ. સૉફ્ટમાં માણસ ફક્ત નિશ્ચિત કલાકો માટે પાણી નથી પીતો, પરંતુ હાર્ડમાં તે પાણીને અડતો પણ નથી એટલે કે સ્નાન નથી કરતો, મોઢું નથી ધોતો, કોગળા કે બ્રશ પણ નથી કરતો. એટલે કે સ્કિનમાંથી પણ પાણી શરીરની અંદર નથી જતું. એનાથી જે પ્રકારનું રિઝલ્ટ મળે છે એ ઘણું જ સારું હોય છે

લ્યુક કુટિન્હો પાસેથી જાણીએ ડ્રાય-ફાસ્ટિંગના ફાયદાઓ

(૦૧) એનાથી શરીરના કોષોમાં રહેલા ટૉક્સિન બળી જાય છે. એવા ટૉક્સિન જે કીમોથેરપી દરમ્યાન પેદા થયા હોય એ પણ પણ બળી જતા હોય છે.

(૦૨) કોલોન કે લોહીમાં રહેલા હાનિકારક બૅક્ટેરિયા, વાઇરસ મરી જાય છે.

(૦૩) આ સમય દરમ્યાન ફૅટ બળે છે. વેઇટલૉસ માટે અત્યંત ઉપયોગી પદ્ધતિ છે.

(૦૪) રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રબળ બને છે.

(૦૫) એમાં ઍન્ટિએજિંગ ફાયદાઓ રહેલા છે. આયુને વધારવાનું કામ કરે છે.

(૦૬) હૉર્મોન્સનું બૅલૅન્સ સર્જાય છે.

(૦૭) શરીરમાં જો કોઈ ટ્યુમર, સિસ્ટ કે ફાઇબ્રૉઇડ એટલે કે કોઈ પણ પ્રકારની ગાંઠ હોય તો એ દૂર થાય છે.

(૦૮) કૉલેસ્ટરોલ અને ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ બન્ને કન્ટ્રોલમાં રહે છે.

(૦૯) શરીરમાં કોઈ પ્રકારના સોજા હોય તો દૂર થાય છે.

(૧૦) મેમરી વધે છે અને માનસિક હેલ્થ સારી થાય છે

(૧૧) અકરાંતિયાની જેમ ક્યારેય ભૂખ નથી લાગતી. એનાથી ખોરાક પર કન્ટ્રોલ ડેવલપ થાય છે અને સંતોષ પણ મળે છે.

Comments (2)Add Comment
...
written by ભાટી વિરેન્દ્રસિંહ જસુભા, July 23, 2018
ખુબ માહિતી સભર આજે પહેલીવાર નિર્જલા ઉપવાસ કરેલ છે આપનો ખુબ ખુબ આભાર
report abuse
vote down
vote up
Votes: +0
...
written by ભાટી વિરેન્દ્રસિંહ જસુભા, July 23, 2018
ખુબ માહિતી સભર આજે પહેલીવાર નિર્જલા ઉપવાસ કરેલ છે આપનો ખુબ ખુબ આભાર
report abuse
vote down
vote up
Votes: +0

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK