ટીનેજ છોકરીઓને જ્યારે થાય ઘૂંટણનો દુખાવો

લગભગ ૧૦ ટકા જેટલી ટીનેજ છોકરીઓને થતો આ પ્રકારનો દુખાવો ઘૂંટણના એકદમ આગળના ભાગમાં થતો જોવા મળે છે, જેમાં ૯૯ ટકા કેસમાં સર્જરીની જરૂર હોતી નથી; ફિઝિયોથેરપીથી જ દુખાવાને દૂર કરી શકાય છે

knee

જિગીષા જૈન

૧૫ વર્ષની નિશા તેની સ્કૂલની બાસ્કેટબૉલ ચૅમ્પિયન છે. દરરોજ ૧ કલાક તે પોતાની ગેમને આપે છે. વચ્ચે પરીક્ષાઓ આવી હતી ત્યારે બે મહિના તે બિલકુલ રમી નહોતી. પરંતુ જેવી પરીક્ષાઓ પતી કે તેણે રમવાનું શરૂ કર્યું. જેવું રમવાનું શરૂ કર્યું કે ઘૂંટણમાં તકલીફ ચાલુ થઈ. ઘૂંટણના આગળના ભાગમાં તેને દુખવા લાગ્યું. નિશાને થયું કે ઘણા દિવસે રમું છું એટલે દુખતું લાગે છે. તેણે થોડી ધીમે-ધીમે પ્રૅક્ટિસ શરૂ કરી હતી અને ધ્યાન રાખીને રમવા લાગી કે ઘૂટણમાં તકલીફ થાય નહીં. પરંતુ અઠવાડિયાની અંદર તો દુખાવો એટલો વધ્યો કે તેને લાગ્યું કે કોઈ તો તકલીફ થઈ જ છે. પેરન્ટ્સને કહ્યું ત્યારે એ લોકો ચિંતામાં પડી ગયા કે આટલી યુવાન વયે દીકરીને ઘૂંટણની તકલીફ કેવી રીતે આવી ગઈ. ડૉક્ટર પાસે ગયા. તેમને લાગ્યું કે ડૉક્ટર કહેશે MRI તો કરાવડાવવો જ પડશે. પરંતુ આર્યની વચ્ચે ડૉક્ટરે તો એક્સરે કરાવવાની પણ ના પાડી. ડૉક્ટરે જાતે ચેક કરીને કહ્યું કે ઘૂંટણમાં કોઈ તકલીફ નથી, કશું તૂટ્યું-ભાંગ્યું નથી. નથી હાડકામાં કોઈ પ્રૉબ્લેમ કે નથી બીજી કોઈ ખોડખાંપણ. આ તકલીફને પટેલોફિમોરલ પેઇન સિન્ડ્રૉમ કહે છે. આ પ્રૉબ્લેમને દૂર કરવા માટે ફિઝિયોથેરપી લેવી પડશે અને ત્યાં સુધી તે બાસ્કેટબૉલ નહીં રમી શકે. નિશાની આ દરમ્યાન સ્ટેટ ચૅમ્પિયનશિપ હતી, જેમાં તેને ભાગ લેવો જ હતો. પરંતુ ડૉક્ટરે કહ્યું કે જ્યાં સુધી ફિઝિયોથેરપી સેશન્સ ન પતે ત્યાં સુધી તે નહીં રમી શકે. નિશાનાં મમ્મી-પપ્પાએ દીકરીની ટુર્નામેન્ટ રમવાની ઇચ્છા માટે ડૉક્ટરને પૂછ્યું કે શું કોઈ સર્જરીની જરૂર છે? સર્જરી વડે કશું ઠીક થતું હોય તો એ કરી શકાય. પરંતુ ડૉક્ટરે તેમને કહ્યું કે નિશાને સર્જરીની બિલકુલ જરૂર નથી. ફિઝિયોથેરપીથી વ્યવસ્થિત થઈ જશે. ટીનેજ છોકરીઓને થતા આ પ્રૉબ્લેમ પટેલોફિમોરલ પેઇન સિન્ડ્રૉમ વિશે આજે જાણીએ.

રોગ

પટેલો એટલે ઘૂંટણની ઢાંકણી અને ફિમોરલ એટલે થાપાનું હાડકું. આ બન્નેનું જોડાણ એટલે કે સાંધામાં જે દુખાવો થાય એને પટેલોફિમોરલ પેઇન સિન્ડ્રૉમ કહે છે. આ વિશે વાત કરતાં ધ ની ક્લિનિક, મુલુંડના ઑર્થોપેડિક ની-સજ્ર્યન ડૉ. મિતેન શેઠ કહે છે, ‘જ્યારે ઘૂંટણની ઢાંકણી સાથળના હાડકા સાથે ઘસાય ત્યારે આ પરિસ્થિતિ ઉદ્ભવે છે. આમ તો ઘણી જુદી-જુદી પરિસ્થિતિમાં એ ઉદ્ભવે છે. આ પ્રકારનો દુખાવો ટીનેજર્સ, મજૂરો અને ઍથ્લીટ્સમાં વધારે જોવા મળે છે. કાર્ટિલેજની નીચે રહેલી ઘૂંટણની ઢાંકણી પર જે અસર થાય છે એને કારણે આ પેઇન ઉદ્ભવે છે. આ ઢાંકણી ઘસાય કે ઢીલી પડે ત્યારે દુખાવો શરૂ થતો હોય છે. પરંતુ સારી વાત એ છે કે આ ઢાંકણીનો ઘસારો ઉંમર સંબંધિત હોતો નથી. ઘણા લોકોને લાગે છે કે કશું તૂટી ગયું હોય અંદર અને પેઇન થાય, પરંતુ એવું પણ આ પરિસ્થિતિમાં હોતું નથી. કશું તૂટ્યું પણ નથી અને કશું ઘસાતું પણ નથી કે નથી કોઈ હાડકાની મોટી તકલીફ. આ જે તકલીફ છે એ સ્નાયુઓના ઇમ્બૅલૅન્સને કારણે આવે છે. ઢાંકણીની આજુબાજુ રહેલા અમુક સ્નાયુઓ એકદમ કડક થઈ જાય અને અમુક સ્નાયુઓ નબળા પડી જાય તો ઢાંકણી પર સ્નાયુઓની જે પકડ છે એ પકડ નબળી પડે અને એને કારણે દુખાવો ઊભો થાય છે. ટીનેજ છોકરીઓમાં એ વધુ જોવા મળે છે. વધુ નહીં તો અંદાજે ૧૦ ટકા ટીનેજ છોકરીઓમાં આ તકલીફ જોવા મળે છે.’

ખબર કેમ પડે?


ઘૂંટણના દુખાવાના ઘણા પ્રકાર છે. ખબર કેમ પડે અથવા તો આ રોગનું નિદાન કઈ રીતે થાય? આ પ્રશ્નનો જવાબ જણાવતાં ડૉ. મિતેન શેઠ કહે છે, ‘આ રોગના નિદાન માટે કોઈ ટેસ્ટની જરૂર નથી. ઘૂંટણની ઉપરની તરફ એટલે કે જ્યાં ઢાંકણી છે ત્યાં જ છોકરીઓને દુખતું હોય છે. વળી પ્રવૃત્તિ વધે તો તેમનું પેઇન વધે. જ્યારે તેઓ રમે કે દોડે કે કંઈ બીજું ફિઝિકલ કામ કરે ત્યારે દુખાવો વધે. આરામ કરવાથી એ ઓછો થતો લાગે, પરંતુ સતત એ રહે જ. રમવાનું છોડે અને પેઇન જતું રહે, પરંતુ પાછા રમે એટલે પાછું આવે.  સમજવાની વસ્તુ એ છે કે આ તકલીફ એક બાયોમેકૅનિકલ ગરબડ છે. ઘણી છોકરીઓને ફ્લૅટ ફીટ એટલે કે સપાટ તળિયાની તકલીફ રહે છે તેમને આ પ્રૉબ્લેમ થઈ શકે છે. ઘણાનાં તળિયાં સપાટ ન હોય, પરંતુ દોડે ત્યારે પગ એવા સપાટ પડતા હોય. ઘણા ખુલ્લા પગે દોડતા હોય, ઘણી છોકરીઓનાં શૂઝમાં પ્રૉબ્લેમ હોય કે ઘણાના હિપ્સ એકદમ પહોળા હોય છે; જેને લીધે આ તકલીફ આવી શકે છે.’

ફિઝિયોથેરïપી મદદરૂપ

આ કોઈ એવી તકલીફ નથી જેને દવાઓ કે સર્જરીની જરૂર પડે. મોટા ભાગે ૯૯ ટકા કેસમાં જ્યારે ટીનેજરને આ તકલીફ હોય ત્યારે ચિંતાનું કારણ હોતું નથી. ફક્ત ફિઝિયોથેરપીથી એ ઠીક થઈ શકે છે. અમુક જ કેસ એવા હોય છે જેમાં સર્જરીની જરૂર પડે છે. એના બાયોમેકૅનિઝમને ઠીક કરો તો એની મેળે આ તકલીફ દૂર થઈ જાય છે. ફિઝિયોથેરપી દ્વારા ઢાંકણીની આજુબાજુના સ્નાયુઓમાં જે નબળા પડી ગયા છે એને સશક્ત બનાવવાના હોય છે અને જે ટાઇટ થઈ ગયા છે એને રિલીઝ કરી સ્થિતિસ્થાપક બનાવવાના હોય છે. આમ સ્નાયુઓનું ઇમ્બૅલૅન્સ ઠીક થઈ જાય છે અને દુખાવો જતો રહે છે.

શું કરવું?


૧. સૌથી પહેલાં તો એનું નિદાન ચોક્કસપણે થવું જોઈએ. એક વાર નિદાન થાય પછી દરદીએ જાતે સમજવાનું છે કે કઈ પરિસ્થિતિ દુખાવાને વધારે છે. એ પરિસ્થિતિને ટાળવી જરૂરી છે. જેમ કે નીચે બેસવાનું, સ્ક્વૉટ કરવાનું એટલે કે ઉભડક બેસવાનું કે ઘૂંટણ પર ઊભા રહેવાનું જ્યાં સુધી ઠીક ન થાઓ ત્યાં સુધી બંધ કરવું જોઈએ; કારણ કે આ બધી જ પોઝિશનમાં ઘૂંટણને લાંબા સમય સુધી વાળવું પડે છે.

૨. મોટા ભાગે આ પરિસ્થિતિમાં આઇસિંગ વધુ મદદરૂપ થશે. ઘૂંટણને બને ત્યાં સુધી રેસ્ટ આપો અને આઇસ પૅકથી શેક કરો. છતાં તમારા ફિઝિયોથેરપિસ્ટની સલાહ લો કે તમને હીટ પૅકની જરૂર છે કે આઇસ પૅકની.

૩. ફિઝિયોથેરપીમાં જે કસરતો આવે એમાં ઘૂંટણને સ્ટ્રેચ કરવાની કસરતો મહત્વની હોય છે, કારણ કે એના દ્વારા ઢાંકણીની આસપાસના સ્નાયુઓની સ્થિતિસ્થાપકતા વધે છે અને અત્યંત ટાઇટ સ્નાયુઓ થોડા ઢીલા પડે છે. આ સિવાય સ્ટ્રેચિંગથી સ્નાયુઓની શક્તિ પણ વધે છે.

૪. આ સિવાય ઢાંકણીને ફિક્સ રાખે એવો પટ્ટો મળે છે, જે પહેરીને ફરી શકાય છે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK