વડીલોનું બૅલૅન્સ જ્યારે ડગમગે કે લથડી જાય ત્યારે

આ અવસ્થાને કારણે જ મોટા ભાગના વડીલો પાસે લાકડી રાખતા હોય છે, જેથી બૅલૅન્સ ન રહે તો પણ પડી ન જવાય. આ બૅલૅન્સિંગના પ્રૉબ્લેમ પાછળ અત્યંત સામાન્ય કારણ આર્થ્રાઈટિસ છે. જાણીએ આ પ્રૉબ્લેમ પ્રત્યે કયા પ્રકારની સતર્કતા અનિવાર્ય છે

old

પાર્ટ ૦૧ - જિગીષા જૈન

૬૨ વર્ષના પ્રવીણભાઈ મુંબઈના નામી વેપારી છે જેમણે પોતાના દમ પર પોતાનો બિઝનેસ સેટ કર્યો અને પરિવારની દરેક વ્યક્તિને પણ. જવાબદારીઓ બધી પૂર્ણ રીતે નિભાવી. આત્મવિશ્વાસ આ ઉંમરે પણ એવો કે ભલભલાને હલાવી દે. એક દિવસ એક લગ્નપ્રસંગમાં તે જમવા બેઠા અને થાળી લઈને ઊભા થવા ગયા ત્યારે એકદમ હલી ગયા. એવું લાગ્યું કે બૅલૅન્સ જ નહીં જાળવી શકાય. એટલે પાછા બેસી ગયા. તેમણે કે બીજા કોઈએ ખાસ ધ્યાન ન આપ્યું. દરરોજ સવારે પાર્કમાં તે વૉક લેતા. બેચાર દિવસ તેમણે સતત અનુભવ્યું કે ચાલતાં-ચાલતાં લથડી જવાય છે. આમ પણ પહેલાં જેટલું તો તે છેલ્લાં પાંચ વર્ષથી ઝડપથી ચાલી નહોતા શકતા, પરંતુ બૅલૅન્સ તો રહેતું હતું. પોતે પોતાના જ પ્રૉબ્લેમથી મૂંઝાતા હતા અને એમાં એક દિવસ ઘરે જતાં નીચે પાર્કિંગમાં જ પડી ગયા. ભગવાનનો પાડ કે વધુ વાગ્યું નહી. દીકરાઓને ખબર પડી. પ્રવીણભાઈએ જણાવ્યું કે મારું બૅલૅન્સ ખોરવાય છે. બાળકોને લાગ્યું કે ઉંમર થઈ છે એટલે આવું થાય છે. ફરી પડે નહીં એની તકેદારી જરૂરી હતી એટલે દીકરાઓએ તેમને લાકડી લાવી આપી. જે આજ સુધી દરેક વ્યક્તિની લાકડી બન્યા તેમને પોતાને લાકડી વાપરવી પડે એ વાત પ્રવીણભાઈને જચી નહીં. બેચાર દિવસ તો પણ પરાણે ટ્રાય કર્યું, પરંતુ તેમનો આત્મવિશ્વાસ ડગી ગયો હતો. હું હવે મારા દમ પર ચાલી પણ નહીં શકું એ વિચાર તેમને ખૂબ હેરાન કરી રહ્યો હતો. તેમના એક ખાસ મિત્રએ તેમને ફિઝિયોથેરપી ચાલુ કરવાની સલાહ આપી, જેમાં અમુક એક્સરસાઇઝ તેમણે દરરોજ કરતા રહેવાની હતી. ૬ મહિનાની અંદર જ પ્રવીણભાઈ ફરીથી પહેલાં જેવા થઈ ગયા અને હવે તેમને લાકડીની જરૂર નથી રહી.

આર્થ્રાઈટિસ

મોટી ઉંમરે બૅલૅન્સ ખોરવાવા પાછળ અલગ-અલગ કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે, પરંતુ એની પાછળ એક મહત્વનું કારણ જે ગણી શકાય એ છે આર્થ્રાઈટિસ. હાડકાં અંદરથી નબળાં પડવા લાગે અને એને કારણે સાંધા અને સ્નાયુઓની તકલીફ ચાલુ થાય ત્યારે ધીમે-ધીમે બૅલૅન્સિંગમાં તકલીફ થઈ શકે છે. આજકાલ જેટલા પણ વડીલોને બૅલૅન્સિંગની તકલીફ ઊભી થાય છે એની પાછળ મુખ્ય કારણ આર્થ્રાઈટિસ જ હોય છે. એ વિશે વાત કરતાં મસલ ઍન્ડ માઇન્ડ ફિઝિયોથેરપી સેન્ટર, નાગપાડાના ફિઝિયોથેરપિસ્ટ ડૉ. નીલેશ મકવાણા કહે છે, ‘બૅલૅન્સિંગના પ્રૉબ્લેમ્સને ટેક્નિકલ રીતે જોઈએ તો શરીરને સમતોલનમાં રાખવાનું કામ મગજ કરે છે. મગજ અને સ્નાયુઓના તાલમેલથી આપણે આપણું બૅલૅન્સ જાળવી શકીએ છીએ. ઘણી વાર સ્નાયુ નબળા હોય તો તકલીફ થાય છે અને ઘણી વાર સ્નાયુ અને મગજ વચ્ચેનો તાલમેલ નબળો થઈ ગયો હોય તો તકલીફ થાય છે. જ્યારે વ્યક્તિનું બૅલૅન્સ જાય ત્યારે પહેલાં એ સમજવું પડે છે કે આ ફક્ત સ્નાયુ કે સાંધા નબળા પડ્યા છે કે એ બન્ને વચ્ચેનો તાલમેલ પણ ગયો છે. આમ તો આ બન્ને બાબત એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે. સ્નાયુ કે સાંધાની તકલીફ હોય તો ધીમે-ધીમે એની અને મગજ વચ્ચેનું જે કનેક્શન છે એને અસર થાય જ છે. એટલે જ જો સ્નાયુને સશક્ત કરો તો એ કનેક્શન પાછું જોડી શકાય છે.’

યુવાવસ્થાથી ધ્યાન રાખો તો બેસ્ટ

એક સરળ વાત એ છે કે જો તમે ઇચ્છતા હો કે ઘરડા બનીને પણ તમે યુવાનોને શરમ આવે એવી ટટ્ટાર ચાલે ચાલવાના હો તો એની તૈયારી ૨૦-૩૦ વર્ષે કરવી રહી. આવા ઘણા વડીલો આપણી આસપાસ છે જેમને ૮૦-૮૫ વર્ષે પણ લાકડીની કોઈ જરૂર નથી પડતી. જેમનાં હાડકાં પહેલેથી સશક્ત છે તેમને આ બાબતે વાંધો નથી આવતો અને એ સશક્ત બનાવવા માટે પહેલેથી તૈયારી કરવી પડે. આ બાબતે વાત કરતાં દહિસરના ફૅમિલી-ફિઝિશ્યન ડૉ. સુશીલ શાહ કહે છે, ‘આપણે ત્યાં આગ લાગે ત્યારે કૂવો ખોદવાની પરંપરા છે. હાડકાં નબળાં પડવાનું એક વાર શરૂ થયું પછી તમે વધુ કંઈ નહીં કરી શકો. એને પહેલેથી સશક્ત બનાવવાં જરૂરી છે. બાળકોને પહેલેથી સ્પોટ્ર્સ રમાડો. યુવાન વયે ભલે સમય ન હોય, પરંતુ સમય કાઢીને દરરોજ ૧ કલાક એક્સરસાઇઝ કરો. વેઇટ-ટ્રેઇનિંગ લો જ. વિટામિન Dનું લેવલ સતત ચેક કરાવો અને એ પૂરતું જ રહે એ માટે પ્રયત્નશીલ રહો. તો ભલે તમે ઘરડા થશો, પરંતુ તમારાં હાડકાં નહીં થાય.’

શરૂઆતમાં જ ચેતો

તમને બૅલૅન્સિંગની તકલીફ શરૂ થાય એટલે કે એકાદ વાર તમે ઊભા થતાં હલી ગયા કે પછી ચાલતાં-ચાલતાં એમ લાગ્યું કે ડગુમગુ થઈ જવાયું તો એમ ન સમજો કે આજે એક વાર થઈ ગયું હશે, એ તો ચાલશે. શરૂઆતમાં જ જો તમે આ બાબતે સતર્ક થાઓ અને પહેલાં તો એ નિદાન કરાવો કે તમારું બૅલૅન્સ ગયું કેમ એ મહત્વનું છે. એક-બે વારના બનાવોને ગંભીરતાથી લો. નિદાન થયા પછી ઇલાજ પ્રત્યે ધ્યાન આપો. જો સ્નાયુ કે સાંધાની નબળાઈને કારણે આ તકલીફ આવી હોય તો પણ કે બીજા કોઈ પણ કારણસર જલદી આ બાબતે ઇલાજ તરફ આગળ વધવું સારુંં રહેશે, જેની પાછળનું કારણ સમજાવતાં ડૉ. નીલેશ મકવાણા કહે છે, ‘ક્યારેક એવું થાય છે કે તમે અવગણો તો સ્નાયુ કે સાંધા વધુ ને વધુ નબળા પડતા જાય છે. હજી નબળા પડવાનું શરૂ જ થયું હોય તો એક્સરસાઇઝ દ્વારા આપણે એને ફરીથી સશક્ત બનાવવા પ્રત્યે ધ્યાન આપી શકીએ છીએ. વળી એને વધુ નબળા પડતા પણ અટકાવી શકીએ છીએ, પરંતુ વધુ સમય થઈ જાય તો પછી ઇલાજ અઘરો બને અને એ દરમ્યાન બૅલૅન્સ જવાને લીધે પડી ગયા તો નુકસાન વધુ થાય.’

ઇલાજથી ફાયદો

એ વાત સાચી છે કે ઉંમરને કારણે આવતો આર્થ્રાઈટિસ હોય તો હાડકાંનો ઘસારો આપણે રોકી શકવાના નથી. જેમ ઉંમર વધે એમ એ ઘસારો વધતો જવાનો. જો તમને આર્થ્રાઈટિસ આવ્યો છે અને બૅલૅન્સિંગની તકલીફ શરૂ થઈ છે તો એમાં દવાઓ તો છે જ અને એની સાથે એક્સરસાઇઝ પણ એટલી મહત્વની સાબિત થાય છે. એ વિશે વાત કરતાં ડૉ. નીલેશ મકવાણા કહે છે, ‘કોઈ પણ ઉંમરે એક્સરસાઇઝ હાડકાંને મજબૂત બનાવી શકવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જો નાનપણથી એના પર કામ કર્યું હોય તો બેસ્ટ ગણાય, પરંતુ એમ ન થયું હોય તો પણ મોટી ઉંમરે એક્સરસાઇઝ કરવી મહત્વની છે. એનાથી હાડકાંને થોડાં સશક્ત પણ બનાવી શકાય છે અને આગળ એની પરિસ્થિતિ વણસતી અટકાવી શકાય છે. આ ઉપરાંત બૅલૅન્સિંગની તકલીફ જે મગજ અને સ્નાયુ વચ્ચેના કનેક્શન તૂટવાને લીધે થઈ હોય છે એ કનેક્શનને એક્સરસાઇઝ દ્વારા જોડી શકાય છે. આમ બૅલૅન્સિંગનો પ્રૉબ્લેમ સહન કરવાને બદલે એનો ઉપાય શોધવો મહત્વનો છે.’

(આવતી કાલે જોઈશું કે આર્થ્રાઈટિસ સિવાયનાં બીજાં કયાં કારણો છે જેને લીધે વ્યક્તિના બૅલૅન્સ પર અસર થઈ શકે છે.)

બૅલૅન્સિંગની તકલીફને અવગણો નહીં

૧. એક વખત જો વ્યક્તિનું બૅલૅન્સ ખોરવાયું તો સૌથી પહેલાં તેનો આત્મવિશ્વાસ તૂટે છે. પડવાની બીકે એ વ્યક્તિ પોતાની મૂવમેન્ટ ઓછી કરે છે. પહેલાંની જેમ તે ગમે ત્યાં જવા માટે નીકળતી નથી. આ બધાની માનસિક અસર ઘણી વધુ હોય છે.

૨. બીજું એ કે જો બૅલૅન્સ ગયું અને વ્યક્તિ પડી જાય તો આ ઉંમરે હિપ-ફ્રૅક્ચર કે બીજાં કોઈ ફ્રૅક્ચર થયાં તો એને રિપેર કરવાં ખૂબ અઘરાં છે. એમાં પણ જો હિપ-ફ્રૅક્ચર થયું તો વ્યક્તિ પથારીવશ થઈ જાય છે અને આગળ જતાં જો સર્જરી શક્ય ન બની તો મૃત્યુ પણ પામે છે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy