ડાયાબિટીઝના બધા દરદીઓએ સર્જરી કરાવતાં પહેલાં એની સાથે સંકળાયેલાં રિસ્ક-ફૅક્ટર વિશે જાણી લેવું જોઈએ

આ રિસ્ક છે ઇન્ફેક્શનનું. સર્જરી પહેલાં અને સર્જરી પછી પણ શુગરને સખત કન્ટ્રોલમાં રાખવી જરૂરી છે. આ સિવાય પણ લાંબા ગાળાનો ડાયાબિટીઝ, વ્યક્તિની ઉંમર કે તેની ફિઝિકલ હાલત વગેરે પરિબળો એ રિસ્ક-ફૅક્ટરને વધારે છે. મહત્વનું એ છે કે આ રિસ્કની જાણકારી હોવી જોઈએ, જેને લીધે સર્જરીનો નિર્ણય લેવામાં સરળતા રહે. આજે સમજીએ સર્જરી અને ડાયાબિટીઝ વચ્ચેના રિસ્કી સંબંધને

diabetes

જિગીષા જૈન

દરદી :
ડૉક્ટર, મારો દીકરો આ મહિને ૧૫ દિવસ માટે જ અમેરિકાથી આવે છે. મારે ની-ટ્રાન્સપ્લાન્ટ સર્જરી કરાવવાની જ છે. આ સમય દરમ્યાન જ થઈ જાય એવું કંઈ કરી આપો. ફરી પાછો તે ખાલી સર્જરી માટે આવે એવું નહીં બને.

ડૉક્ટર : પણ બહેન, તમારો ડાયાબિટીઝ ખાસ કન્ટ્રોલમાં નથી. જો ડાયાબિટીઝ કન્ટ્રોલમાં નહીં રહે તો સર્જરીમાં કૉમ્પ્લીકેશન આવી શકે.

દરદી :
તો ડૉક્ટરસાહેબ, કંઈ પણ કરીને હેવી ડોઝ દઈને પણ ડાયાબિટીઝને કન્ટ્રોલમાં ન લાવી શકાય?

ડૉક્ટર :
લાવી શકાય, પરંતુ ની-રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી મોટી સર્જરી કહેવાય જેમાં ઓછામાં ઓછા છેલ્લા ત્રણ મહિનાની શુગર સખત કન્ટ્રોલમાં હોવી જરૂરી છે. વળી આ સર્જરી માટે ખોટી ઉતાવળ કરીએ અને જે ઇમ્પ્લાન્ટ બેસાડ્યું એમાં ઇન્ફેક્શન થઈ ગયું તો અઘરું થઈ પડે.

દરદી : સાહેબ, હું મારા દીકરા વગર તો ઑપરેશન કરાવીશ જ નહીં. થઈ શકે તો હમણાં કરી આપો. તમે નહીં કરી આપો તો હું ક્યાંક બીજા ડૉક્ટર પાસે જઈ આવીશ. કોઈ તો હશે જેની પાસે એવી ટેક્નૉલૉજી કે દવાઓ હશે જે આ પરિસ્થિતિમાં મારું ઑપરેશન કરી આપશે.

ઉપરનો વાર્તાલાપ કાલ્પનિક નથી, સાચો વાર્તાલાપ છે. ડૉક્ટરની કૅબિનમાં બેસીને સાંભળેલો વાર્તાલાપ. ક્યારેક દરદીઓ ડૉક્ટર સામે એવી ડિમાન્ડ મૂકતા હોય છે કે સાંભળીને એવું લાગે કે દરદી આટલી બધી તર્ક વગરની વાત કઈ રીતે કરી શકે! એ ખૂબ જ જરૂરી છે કે તમારા રોગ વિશે તમે પૂરી રીતે સભાનતા કેળવો, માહિતી મેળવો અને સમજી-વિચારીને યોગ્ય નિર્ણય લો. ઉપર જે વાર્તાલાપ થયો એના પછી એ પ્રામાણિક ડૉક્ટરે હસીને કહ્યું કે બહેન, જો તમને સર્જરી કરાવવી હોય અને કોઈ સર્જ્યન રાજી થતો હોય તો તમારી ઇચ્છા. મારી ફરજ હતી તમને સાચી સલાહ આપવાની, જે મેં તમને આપી. હવે આગળ તમે નિર્ણય કરો.

સર્જરીનું રિસ્ક


ડાયાબિટીઝ એક એવો રોગ છે જેમાં લોહીમાંની શુગર વધવાને કારણે ઘણાં જુદાં-જુદાં કૉમ્પ્લીકેશન્સ સરજાતાં હોય છે. જેમ કે એક સામાન્ય વ્યક્તિને છોલાઈ જાય કે કાપો પડે તો તેને લોહી થોડા સમયમાં બંધ થઈ જાય છે, પરંતુ ડાયાબિટીઝના દરદીને જલદીથી લોહી બંધ થતું નથી એટલું જ નહીં; એ કાપા પર રૂઝ આવતાં પણ સમય જાય છે. નાનકડો ઘાવ પણ તેમના માટે મોટી સમસ્યા બની જતો હોય છે તો પછી મોટા ઘાવ વિશે તો વિચારવું જ શું! ઘાવ રુઝાવામાં વાર લાગે એ તો ઠીક, પરંતુ એની સાથે-સાથે ઘાવમાં ઇન્ફેક્શન થઈ જવું પણ ડાયાબિટીઝના દરદીઓ માટે ખૂબ જ સામાન્ય બાબત છે. ડાયાબિટીઝ ધરાવતી કોઈ પણ વ્યક્તિ હંમેશાં એ તકેદારી રાખે છે કે તેને કોઈ પણ પ્રકારનો ઘાવ ન થાય, પરંતુ અમુક પરિસ્થિતિ એવી આવે છે જ્યારે ડાયાબિટીઝના દરદીને કાપાકૂપીમાંથી પસાર થવું જ પડે છે અને આ કાપાકૂપી એટલે સર્જરી. ડાયાબિટીઝના દરદીઓના જીવનમાં ક્યારેક ને ક્યારેક એવો સમય આવે જ છે જ્યારે તેમણે સર્જરી કરાવવી પડે છે અને આ સમયે એક સામાન્ય વ્યક્તિ કરતાં તેમના પર આ સર્જરીનું રિસ્ક વધુ જ રહે છે. આવા સમયે દરદીએ આ રિસ્કને સમજવાં જરૂરી છે. જો તે રિસ્ક વિશે જાણતા હોય તો આ બાબતે સજાગ રહે અને સાચા નિર્ણયો લઈ શકે છે. આજે આપણે સમજીએ કે ડાયાબિટીઝના દરદી પર કોઈ પણ પ્રકારની સર્જરી વખતે કયા પ્રકારનાં રિસ્ક રહે છે. એ રિસ્કને ટાળવા કયા પ્રકારની સજ્જતા જરૂરી છે.

વધુ રિસ્ક માટે જરૂરી છે વધુ કાળજી


સૌથી પહેલાં તો એ સમજવું જરૂરી છે કે ડાયાબિટીઝના દરદીઓને કયા પ્રકારની સર્જરી આવી શકે છે. ડાયાબિટીઝ સાથે વૃદ્ધ થતી વ્યક્તિને જો બીજા કોઈ પ્રૉબ્લેમ ન હોય તો પણ ઉંમરને કારણે મોતિયો આવી શકે છે અને એની સર્જરી કરવી પડે છે. આ સિવાય ની-રિપ્લેસમેન્ટ આજકાલ સામાન્ય થઈ ગયું છે. કિડનીની તકલીફ ડાયાબિટીઝના દરદીઓમાં સામાન્ય છે. આ સિવાય જો ડાયાબેટિક ફુટની તકલીફ હોય તો સર્જરી કરવી પડે. આ સિવાય સામાન્ય વ્યક્તિને થાય એવી સ્ટોનની સમસ્યા, સ્ત્રીઓમાં ગર્ભાશયની ગાંઠની સમસ્યા જેવી ઘણી તકલીફોમાં સર્જરી અનિવાર્ય બની જતી હોય છે. ડાયાબિટીઝના દરદીઓમાં સૌથી સામાન્ય સર્જરી છે હાર્ટની બાયપાસ સર્જરી. એ વિશે વાત કરતાં સર એચ. એન. રિલાયન્સ ફાઉન્ડેશન હૉસ્પિટલ અને રિસર્ચ સેન્ટરના કાડિઍક સર્જ્યન ડૉ. બિપિનચંદ્ર ભામરે કહે છે, ‘ડાયાબિટીઝ ખુદ એક કારણ છે હાર્ટના પ્રૉબ્લેમ્સ ઊભા થવાનું. હાર્ટ-સર્જરીમાં લગભગ ૫૦ ટકા દરદીઓ એવા હોય છે જેમને ડાયાબિટીઝ રહેતો હોય છે અને તેમની સર્જરી કરવી પડે છે. આ સમયે એ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે કે સર્જરી પહેલાંના ત્રણ મહિના દરદીનો ડાયાબિટીઝ એકદમ કન્ટ્રોલમાં હતો કે નહીં. જો ન હોય તો રિસ્ક વધે છે. આ સિવાય સર્જરી પછી પણ ૧ મહિનો દરદીને રૂઝ આવી જાય અને ડાયાબિટીઝ એકદમ કન્ટ્રોલમાં જ રહે એ માટે ઇન્સ્યુલિન આપવું ફરજિયાત છે. કાળજી રાખવા છતાં પણ આ રોગ એવો છે કે અમુક દરદીઓમાં ઇન્ફેક્શનનું પ્રમાણ જોવા મળે છે. એટલે કે સર્જરી કરી એ ભાગમાં રૂઝ આવે એ પહેલાં ઇન્ફેક્શન થઈ જાય છે. ત્યારે ઍન્ટિબાયોટિકનો સહારો લેવો પડે છે. પણ એ હકીકત છે કે આ દરદીઓમાં જો ઇન્ફેક્શન ફેલાયું તો કાબૂમાં કરવું થોડું મુશ્કેલ બનતું હોય છે. વળી હાર્ટની તકલીફમાં જો દરદીની છેલ્લા ૩ મહિનાની શુગર કન્ટ્રોલમાં ન પણ હોય તો પણ જો હાર્ટની તકલીફ વધુ જણાય તો બાયપાસ સર્જરી તો કરવી જ પડે છે. આમ રિસ્ક છે એટલે કાળજી રાખવી ખૂબ જ જરૂરી છે.’

વધુ રિસ્કનાં કારણો

ડાયાબિટીઝના દરદીઓ પર સર્જરી સમયે વધુ રિસ્ક કેમ રહે છે? આ પ્રશ્નનો જવાબ આપતાં ગાડગે ડાયાબિટીઝ કૅર સેન્ટર, ગોરેગામના ડાયાબેટોલૉજિસ્ટ ડૉ. પ્રદીપ ગાડગે કહે છે, ‘લોહીમાં શુગર હોવાને કારણે બૅક્ટેરિયા એના તરફ આકર્ષાય છે અને ઇન્ફેક્શન થવાનું રિસ્ક વધે છે. સર્જરી પછી જો ઇન્ફેક્શન થાય તો એને દવાઓ દ્વારા કન્ટ્રોલ કરવું જરૂરી બને છે. કન્ટ્રોલમાં ન રહેતો ડાયાબિટીઝ ઇન્ફેક્શનને વધારે છે અને વધેલું ઇન્ફેક્શન ડાયાબિટીઝને કન્ટ્રોલ બહાર કરે છે. આમ પરિસ્થિતિ ક્યારેક ગંભીર બની જતી હોય છે. વળી જે લોકોને ૨૦-૨૫ વર્ષથી ડાયાબિટીઝ છે તેમના માટે આ રિસ્ક વધુ ગહેરું બને છે. ડાયાબિટીઝ જેને પણ હોય તેમની ઇમ્યુનિટી ઘણી જ ઓછી હોય છે અને રોગ સામે લડવાની તાકત ધીમે-ધીમે ક્ષીણ થતી જતી હોય છે. એટલે પણ સર્જરી પછીના ઇન્ફેક્શનનું રિસ્ક વધુ રહે છે. મહત્વનું એ છે કે કોઈ પણ સર્જરી કરતી વખતે એ જોવામાં આવે કે આ સર્જરીથી મળતો ફાયદો એ એની સાથે જોડાયેલા રિસ્કથી વધુ છે કે નહીં. જો એ હોય તો જ સર્જરી કરવાનો નિર્ણય લેવો જોઈએ. બીજું એ કે ડાયાબિટીઝ આજની તારીખમાં કન્ટ્રોલમાં રાખવો એટલું અઘરું નથી. જે પણ વ્યક્તિને ડાયાબિટીઝ છે તે આ રોગ બાબતે ગંભીર બને અને એને કન્ટ્રોલમાં રાખવા માટે જરૂરી નિયમોનું પાલન કરે તો ભવિષ્યમાં આવતા સર્જરી સાથે જોડાયેલા રિસ્કને નહીંવત કરી શકાય છે.’

ડાયાબિટીઝ સાથે સર્જરી કરો ત્યારે...

૧. જરૂરી છે કે ડૉક્ટરને તમારા ડાયાબિટીઝની હિસ્ટરી વિશે દરેક માહિતી આપવી.

૨. છેલ્લા ૩ મહિનાનો ડાયાબિટીઝ જો ચોક્કસ કન્ટ્રોલમાં ન હોય તો સર્જરીને રિસ્ક વગર ૩ મહિના સરળતાથી ટાળી શકાય એમ હોય તો ટાળવી અને ડાયાબિટીઝને પહેલાં એકદમ કન્ટ્રોલમાં લાવવો પછી સર્જરી કરાવવી.

૩. તમારા સર્જ્યન સાથે ડાયાબિટીઝને લગતાં તમામ રિસ્ક-ફૅક્ટર સમજીને પછી જ સર્જરી કરાવવાનો નિર્ણય લો. ખાસ કરીને જો તમને ૨૦-૨૫ વર્ષથી ડાયાબિટીઝ હોય ત્યારે આ નિર્ણય સમજી-વિચારીને લેવો.

૪. જરૂરી ન હોય એવી સર્જરી કરાવવાનું રિસ્ક ન લેવું. જેમ કે સ્કિન સંબંધિત કોઈ સર્જરી.

૫. રિસ્ક-ફૅક્ટરથી ડરવાની જરૂર નથી, પરંતુ જો એ તમને ખબર હોય તો આ બાબતે તમે સજાગ રહો એ જરૂરી છે.

૬. ડૉક્ટર પર અવિશ્વાસ કરવાની જરૂર નથી, પરંતુ જ્યારે પરિસ્થિતિ એવી હોય જેમાં નિર્ણય સમજીને લેવો જરૂરી છે તો એમાં ૨-૩ ડૉક્ટરનો મત લો, જેનાથી તમને સાચું તારણ મળી આવશે અને નિર્ણય લેવો સરળ રહેશે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK