ઊંઘતાં પહેલાં સ્ટ્રેસને ખંખેરવાની ઘણી જરૂર

આ ધારીએ એટલી અઘરી બાબત પણ નથી. અમુક બેઝિક બાબતોનું ધ્યાન રાખીએ, એ નિયમો પાળીએ તો સ્ટ્રેસને દૂર કરવું ઘણું સરળ અને સહજ થઈ જશે અને બેસ્ટ ઊંઘ તમે મેળવી શકશો

sleepi

જિગીષા જૈન

જો તમને ખરેખર તમારી હેલ્થને સારી રાખવી હોય તો સૌથી વધુ ધ્યાન તમારે તમારી ઊંઘને આપવું જોઈએ. જો વ્યક્તિ રાતની આઠ કલાકની ગાઢ ઊંઘ ખેંચી લેતી હોય તો તેના અડધાથી વધુ રોગોનું રિસ્ક તો ત્યાં જ પૂરું થઈ જાય છે. પરંતુ આજકાલ આપણે બધા એક એવી જિંદગી જીવી રહ્યા છીએ જેમાં સ્ટ્રેસનું સામ્રાજ્ય વ્યાપ્ત છે. સ્ટ્રેસની સીધી અસર આપણી ઊંઘ પર પડે છે. સ્ટ્રેસને કારણે ઊંઘ આવતી નથી. આવી જાય તો ગાઢ બનતી નથી, થોડા-થોડા સમયે એ ઊડી જતી હોય કે એક વાર ઊંઘ આવ્યા પછી બીજી વાર એ ફરીથી આવે જ નહીં જેવી ઘણી સમસ્યા આજકાલ સામાન્ય બનતી જાય છે. આ બાબતે જરૂરી છે કે આપણે પ્રયત્નશીલ બનીને એક સારી ઊંઘ માટે જરૂરી દરેક વસ્તુ કરીએ. એક સારી ઊંઘ આપણી દૈનિક જરૂરિયાત છે. રોટી-કપડાં-મકાન જેટલી જ જરૂરી અને અમુક રીતે તો એના કરતાં પણ વધુ જરૂરી ઊંઘ છે. સ્ટ્રેસને દૂર કરવા માટે અને એક સારી ઊંઘ લેવા માટે અમુક બેઝિક વસ્તુઓ ઘણી ઉપયોગી થઈ શકે છે, જેના વિશે જાણીએ બૉમ્બે હૉસ્પિટલના ચેસ્ટ ડિપાર્ટમેન્ટનાં હેડ, ચેસ્ટ-ફિઝિશ્યન અને સ્લીપ ડિસઑર્ડર સ્પેશ્યલિસ્ટ ડૉ. અમિતા દોશી નેને પાસેથી.

સ્ક્રીનથી દૂર રહો

જ્યારે રાત્રે સૂવાના સમય પહેલાં તમે ટીવી જુઓ છો કે લૅપટૉપ કે મોબાઇલ સ્ક્રીન પર ચોંટેલા હો છો ત્યારે સ્ક્રીનની બ્લુ લાઇટ તમારા મગજને રિલૅક્સ નથી થવા દેતી. એને કારણે સહજ રીતે જે ઊંઘ આવવી જોઈએ એ આવતી નથી. મગજને ખોટા સંકેત પણ મળે છે. લાઇટને કારણે મગજ એ સ્વીકારતું નથી કે દિવસ નથી રાત છે. આમ જે નૉર્મલ રિધમ શરીરનો હોય છે એને કારણે રાત્રે વ્યક્તિને ઊંઘ આવે છે એ ખોરવાય છે. જો તમને મોબાઇલ વગર ચાલતું જ ન હોય તો ધીમે-ધીમે કરીને રાત્રે મોબાઇલ કે સ્ક્રીન વાપરવાની આદત છોડતા જાઓ. આદર્શ રીતે સૂવાના બે કલાક પહેલાંથી જ સ્ક્રીન ન વાપરવી, પરંતુ જો એ શક્ય ન લાગે તો શરૂઆત અડધા કલાકથી કરવી. ધીમે-ધીમે આગળ વધવું.

દૂધ કે ચા


રાત્રે સૂતાં પહેલાં બે કલાક પહેલાં જમવાનું રાખો જેથી પેટ હેવી ન લાગે અને એને કારણે ઊંઘ ન આવે એવું ન બને. છતાં જો રાત્રે કંઈ પીવાની ઇચ્છા થાય તો કૉફી કે બીજાં એનર્જી‍યુક્ત ડ્રિન્ક્સ ન લેવાં જેનાથી ઊંઘ ઊડી જાય. એના બદલે રાત્રે એક ગ્લાસ દૂધમાં એક ચમચી ખાંડ કે મધ નાખીને લઈ શકાય છે. એનાથી ઘણી સારી ઊંઘ આવે છે. એ સિવાય કેમોમાઇલ ટી કે નટમેગ એટલે કે જાયફળની ચા લઈ શકાય છે. આ ચામાં દૂધ, ખાંડ કશું હોતું નથી. ગરમ પાણીમાં જ એ બને છે. માઇન્ડને રિલૅક્સ કરવા માટે એ ઘણી ઉપયોગી છે અને એનાથી ઊંઘ સારી આવે છે.

ચોપડી વાંચો


જેમને વાંચવાનો શોખ છે તેમને ખબર છે કે રાત્રે સૂતાં પહેલાં વાંચવાની કેટલી મજા છે. એ વાંચન તમને જેટલું રિલૅક્સ કરે છે એટલું બીજું કંઈ કરી શકતું નથી. તમને જે પ્રકારનું ગમતું હોય એ પ્રકારનું વાંચન તમે રાત્રે કરી શકો છો. સ્પિરિચ્યુઅલ વાંચન સૌથી બેસ્ટ ગણાશે, કારણ કે એ તમારી દરેક ચિંતાને હણી લેશે. પરંતુ જરૂરી નથી કે એવું જ વાંચન કરો. તમને જે પ્રકારનું વાંચન ગમતું હોય એ કરી શકો છો. એનાથી ફાયદો એ થશે કે તમારા દિવસભરના વિચારોને પૂર્ણવિરામ મળશે અને એક જગ્યાએ મન સ્થિર થશે, જેને કારણે એને રિલૅક્સેશન મળે છે.

ડાયરી લખો

રાત્રે ડાયરી લખવાની આદત ઘણા લોકોને હોય છે. રિસર્ચ પણ એવું સાબિત કરી ચૂક્યાં છે કે રાત્રે જે લોકો ડાયરી લખે છે તેમને સારી ઊંઘ આવે છે. માનસિક રીતે તમે ડાયરી લખો છો ત્યારે ખાલી થઈ જાઓ છો. એને કારણે વ્યક્તિ એટલી રિલૅક્સ્ડ થઈ જાય છે કે તેને ખૂબ સારી ઊંઘ આવે છે. ડાયરી લખવાના બીજા પણ ઘણા ફાયદાઓ છે. પરંતુ એ ફાયદાઓમાં એક મહત્વનો ફાયદો એ છે કે વ્યક્તિને ખૂબ સારી ઊંઘ આવે છે.

ફૅમિલી ટાઇમ

જેમને લખવાની આદત નથી તેમને બોલવાનું ઉપયોગી થાય છે. રાત્રે ડિનર મોટા ભાગે પરિવારમાં બધા સાથે કરે એના પછી બેસીને ગપ્પાં મારે એ અત્યંત ઉપયોગી અને હેલ્ધી આદત છે. એનાથી ફક્ત પરિવારનું બૉન્ડિંગ નથી વધતું; પરંતુ વ્યક્તિગત રીતે આપણને માનસિક અને ઇમોશનલ શાંતિ મળે છે, સપોર્ટ મળે છે જે સારી ઊંઘ માટે અનિવાર્ય છે. રાત્રે ડાયરી લખીને ખાલી થવાની જગ્યાએ આપ્તજનો સામે વાતો કરીને ખાલી થઈ શકાય છે. મન શાંત કરી શકાય છે.

મ્યુઝિક સાંભળો

ઘણા લોકો રાત્રે અમુક પ્રકારનું સંગીત સાંભળવાનું પસંદ કરે છે. એ પણ એક સારી આદત છે. સૂધિંગ પ્રકારનું સંગીત પણ ડીસ્ટ્રેસ કરવામાં ઘણું ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે. મ્યુઝિકની માઇન્ડ પર અસર ઘણાં રિસર્ચ દ્વારા સાબિત થઈ ચૂકી છે. મહત્વનું અહીં એ પણ છે કે રાત્રે તમે કયા પ્રકારનું સંગીત સાંભળો છો. મનને શાંત કરે એવું સંગીત સાંભળો, નહીં કે ઘોંઘાટિયું.

રૂટીન સેટ કરવાનું મહત્વ


કુદરતે દરેક પ્રાણી-પક્ષી કે કહી શકાય કે પ્રત્યેક જીવમાં એક સિસ્ટમ બેસાડેલી છે, જે અનુસાર સૂરજ આથમે એ પછી જે અંધારું થાય એ અંધારું આંખની કીકીઓ દ્વારા અનુભવાય અને એના સંકેત મગજ સુધી પહોંચે એટલે મગજમાં મેલૅટોનિન નામના હૉર્મોનનો સ્ત્રાવ થાય છે. આ હૉર્મોનને સ્લીપ-હૉર્મોન પણ કહે છે. આ હૉર્મોનનો અર્થ જ એ છે કે મગજ શરીરને જતાવે છે કે હવે સૂવાનો સમય થઈ ગયો છે. એટલે ધીમે-ધીમે તમને ઊંઘ આવે એવું લાગે છે અને તમે કુદરતી રીતે આડા પડો અને સૂઈ જાઓ છો. પરંતુ આપણી દુનિયા આજે લાઇટની દુનિયા છે. સૂરજનો પ્રકાશ ન હોય ત્યારે આપણી પાસે હવે LED લાઇટનો ઝગમગાટ છે. એટલે મેલૅટોનિન જેટલું પેદા થવું જોઈએ એ થતું નથી. મગજને એવા કોઈ સંકેત મળતા નથી કે હવે સમય થઈ ગયો છે અને સૂઈ જવું જોઈએ. આ કુદરતી

સેટ-અપ આપણે વીંખ્યું છે, જેને ઠીક કરવાની જવાબદારી પણ આપણી જ છે.

પરંતુ એ વીંખાયેલા સેટ-અપને ઠીક કરવા માટે શું કરવું જોઈએ? એ પ્રશ્નનનો જવાબ આપતાં સ્લીપ ડિસઑર્ડર ક્લિનિકનાં સ્લીપ ડિસઑર્ડર સ્પેશ્યલિસ્ટ અને ન્યુરોલૉજિસ્ટ ડૉ. પ્રીતિ દેવનાણી કહે છે, ‘સૂતાં પહેલાં એક કલાકનું કે ભલે ફક્ત ૧૫ મિનિટનું રૂટીન સેટ કરવું જરૂરી છે. જેમ કે દરરોજ રાત્રે બ્રશ કરવું, અમુક નિશ્ચિત કપડાં એટલે કે નાઇટ ડ્રેસ પહેરવો, પથારી વ્યવસ્થિત કરવી, પ્રાર્થના કે માળા કરવી વગેરે. આ દેખીતી રીતે સામાન્ય બાબતો છે, પરંતુ ખરેખર મહત્વની છે. આ જે સેટ થયેલું રૂટીન છે એ મગજને સંકેત આપે છે કે હવે સૂવાનો સમય થઈ ગયો છે તો મગજ એના માટેની તૈયારી કરે છે અને આ રીતે સહજતાથી સારી ઊંઘ આવી શકે છે. એક સારી ઊંઘ માટે મગજને એ સંકેત મળે કે હવે સૂવાનો સમય થઈ ગયો છે એ ખૂબ જરૂરી છે. એટલે આ રૂટીન બનાવો અને એને જાળવવાની કોશિશ કરો. પહેલાંના સમયમાં કુદરત એ સંકેત આપતી. હવે તમારે ખુદ એ સંકેત આપવો પડશે કે હવે સૂવાનો સમય થઈ ગયો છે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK