તમને સાંધામાં સોજા આવે છે?

બાકી બીજું કારણ છે અલગ-અલગ પ્રકારના આર્થ્રાઈટિસ થયા હોય ત્યારે સાંધામાં સોજા આવી જાય છે. મહત્વનું એ છે કે આ સોજાને અવગણવા નહીં અને નિદાન કરીને દવા કરાવવી

joint

જિગીષા જૈન

આપણા શરીરમાં અસંખ્ય સાંધાઓ છે. સાંધા એટલે બે હાડકાંને જોડતી જગ્યા. પગના પંજા, ઘૂંટી, ઘૂંટણ, હિપ્સ, હાથની કોણી જેવી કેટલીય જગ્યાએ સાંધા છે. આ સાંધાઓ પર સૉફ્ટ ટિશ્યુનું આવરણ આવેલું હોય છે. આ આવરણમાં જ્યારે વધુ પાણી જમા થાય છે ત્યારે સોજો આવે છે. આ સોજા સાથે ઘણી વાર દુખાવો અને જડતા આવી જાય છે. જોકે એવું જરૂરી નથી કે એ હોય જ. કેટલીક વાર ફક્ત સ્વેલિંગ જ હોય છે. જ્યાં પણ સોજો હોય એ ભાગ આખો ઊપસી આવે કે એનો આકાર બદલાઈ જાય છે. આ પ્રકારના સાંધામાં આવતા સોજાને આપણે અવગણીએ એ બરાબર નથી. સાંધામાં સોજો આવવાનાં ઘણાં કારણો હોય છે. જ્યારે આપણે સાંધાના સોજા અવગણીએ છીએ ત્યારે તકલીફમાં વધારો થાય છે. અંદર જે કારણે સોજો આવ્યો છે એ કારણ જાણીને સમયસર ઇલાજ કરાવીએ તો તકલીફને આગળ વધતાં અટકાવી શકાય છે. આજે જાણીએ સાંધામાં સોજા આવવાનાં જુદાં-જુદાં કારણો ઉપાસની હૉસ્પિટલ, મુલુંડના જૉઇન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જ્યન ડૉ. તેજસ ઉપાસની પાસેથી.

ઈજાને કારણે સોજો

મોટા ભાગે બે કારણોસર સોજો દેખાતો હોય છે. એક તો કોઈ ઇન્જરી થઈ હોય ત્યારે. આ ઇન્જરી બાહ્ય કે આંતરિક કોઈ પણ હોઈ શકે છે. મોટા ભાગે કોઈ જગ્યાએ સ્નાયુ ખેંચાઈ જાય કે એ જગ્યાએ બહારથી માર પડે. એ બાહ્ય મારને કારણે કે આંતરિક કોઈ તકલીફને કારણે બહારની તરફ નહીં, પરંતુ અંદર લોહી વહે તો એ લોહી વહીને ત્યાં જ અંદર જામી જાય છે અને એટલે સોજો આવી જાય છે. આ અંદરથી લોહી વહેવું એ જ એક મોટું કારણ છે, જેને લીધે કોઈ પણ જગ્યાએ સોજો આવતો હોય છે. ઘણી વાર ઇન્જરીથી જે સોજો આવે છે એ આરામ કરવાથી કે એના પર આઇસિંગ એટલે કે બરફનો શેક કરવાથી ઠીક થઈ જતો હોય છે. પરંતુ ઘણી વાર આંતરિક ઇન્જરી વધુ મોટી હોય અને એને અવગણ્યા કરીએ તો તકલીફ આવી શકે છે.

ઑસ્ટિયોઆર્થ્રાઈટિસ


બાકી સાંધામાં સોજો આવવાનાં કારણોમાં એક બીજું મુખ્ય કારણ છે આર્થ્રાઈટિસ. વૃદ્ધ લોકોને જ્યારે ઉંમરને કારણે થતો આર્થ્રાઈટિસ આવે ત્યારે સોજા શરૂ થતા હોય છે. એ જાણીતું સત્ય છે કે ઑસ્ટિયોઆર્થ્રાઈટિસ સૌથી સામાન્ય આર્થ્રાઈટિસ છે એટલું જ નહીં, એની અસર સૌથી વધુ ઘૂંટણ પર થતી દેખાય છે. સાંધાની આજુબાજુ જે કાર્ટિલેજ હોય છે, જેને આપણે ઢાંકણી કહીએ છીએ એ ઘસાતી જાય એટલે ઑસ્ટિયોઆર્થ્રાઈટિસ આવે છે. આ ઘસારાને કારણે સોજો આવતો હોય છે. જોકે આ તકલીફ હોય ત્યારે ફક્ત સોજો નહીં, દુખાવો પણ થાય છે. ક્યારેક જે વૃદ્ધ લોકોને ઑસ્ટિયોઆર્થ્રાઈટિસ હોય છે એની ઇન્ટેન્સિટી વધે તો પણ સોજો વધે છે.

રૂમેટૉઇડ આર્થ્રાઈટિસ


ઑસ્ટિયોઆર્થ્રાઈટિસ પછી જો કોઈ આર્થ્રાઈટિસ છે જે સામાન્યપણે જોવા મળે છે એ છે રૂમૅટૉઇડ આર્થ્રાઈટિસ. આ એક પ્રકારનો ઑટોઇમ્યુન ડિસીઝ છે, જેમાં શરીર પોતે જ પોતાના ટિશ્યુ પર અટૅક કરે છે અને એને કારણે આ રોગ આવે છે; જે કોઈ પણ ઉંમરે આવી શકે છે. આ તકલીફ હોય તો તમારી ઇમ્યુન સિસ્ટમ તમારા મેમ્બþેન પર અટૅક કરે છે, જે સાંધાની લાઇનિંગ બનાવે છે. એને કારણે પાણી ભરાવાનું શરૂ થાય છે અને સાંધામાં સોજા આવે છે. આ અવસ્થા સાંધાની ઢાંકણી કે લિગામેન્ટને ડૅમેજ કરે છે.

ગાઉટ

ગાઉટ નામના રોગમાં સાંધામાં યુરિક ઍસિડ જમા થતો જાય છે, જેને લીધે સાંધામાં સોજો આવે છે અને એની સાથે દુખાવો પણ થાય છે. આ પરિસ્થિતિ લાંબા ગાળાની પણ હોઈ શકે છે અને ગંભીર પણ. યુરિક ઍસિડ એક બાય પ્રોડક્ટ છે, જેનું નિર્માણ શરીરમાં પાચન દરમ્યાન થતું હોય છે. એ સામાન્ય રીતે લોહીમાં ભળી જાય છે અને યુરિન વાટે નીકળી જાય છે. જ્યારે એ યુરિન વાટે વ્યવસ્થિત નીકળે નહીં ત્યારે એ શરીરમાં સાંધાઓમાં જમા થતો જાય છે. અહીં એ પાતળી સોય જેવા ક્રિસ્ટલ બનાવે છે. આ પરિસ્થિતિ ગાઉટ છે, જેને કારણે સાંધામાં સોજો આવે છે.

સોરિયાટિક આર્થ્રાઈટિસ


સોરિયાટિક આર્થ્રાઈટિસ એટલે એક પ્રકારના ચર્મરોગ સૉરાયસિસ સાથે ઉદ્ભવતો આર્થ્રાઈટિસ. સોરાયસિસ ધરાવતા ૩૦ ટકા દરદીઓમાં આ પ્રકારનો આર્થ્રાઈટિસ જોવા મળે છે. આ પણ એક ઑટોઇમ્યુન ડિસીઝ છે, જેમાં તમારી ઇમ્યુન સિસ્ટમ તમારા સાંધા અને ચામડીના ટિશ્યુ પર અટૅક કરે છે. એને કારણે સોજો આવે છે. સાંધા જકડાઈ જાય છે, દુખાવો થાય છે.

સેપ્ટિક આર્થ્રાઈટિસ


ઘણી વખત એવું થાય છે કે સાંધામાં ઇન્ફેક્શન થઈ ગયું હોય તો સોજા આવી જાય છે. આ ઇન્ફેક્શન કોઈ પણ હોઈ શકે; જેમ કે વાઇરલ, ફંગલ કે બૅક્ટેરિયલ. મોટા ભાગે આ પ્રકારનો આર્થ્રાઈટિસ લાંબો ચાલતો નથી. ઇન્ફેક્શનનો ઇલાજ કરવામાં આવે અને ઇન્ફેક્શન જતું રહે તો એ જતો રહે છે. પરંતુ મહત્વનું એ છે કે સોજો આવે ત્યારે એને અવગણવો નહીં, કારણ કે ઇન્ફેક્શન હોય તો જરૂરી છે એનો ઇલાજ કરવો. આ સિવાય પણ અમુક બીજાં કારણો છે, જેમ કે જ્યારે હાડકામાં ફ્રૅક્ચર થયું હોય ત્યારે સોજો આવી જાય છે. હાડકું એની જગ્યાએથી ખસી જાય ત્યારે પણ સોજો આવે છે. આ સિવાય લિગામેન્ટ ફાટી જાય ત્યારે પણ સોજો આવે છે. આ સિવાય એક રોગ છે, જેને ઍન્કિલોઝિંગ સ્પૉન્ડિલાઇટિસ કહે છે, જેમાં સાંધામાં ઇન્ફ્લમેશન આવી જાય છે.

નિદાન

તમને કોઈ પણ જગ્યાએ એવું લાગતું હોય કે સોજો છે અને ૪-૫ દિવસમાં એની મેળે એ ઠીક ન થાય તો ડૉક્ટરને બતાવવું જરૂરી છે એટલું જ નહીં, ઘણી વાર એવું બનતું હોય છે કે સોજા સાથે દુખાવો ખૂબ હોય. આ સમયમાં તાત્કાલિક બતાવવું જરૂરી છે. નિદાન માટે સોજો ક્યારે આવ્યો, કેટલા વખતથી છે, કઈ વસ્તુ કરવાથી એ ઠીક થાય છે અને શું કરવાથી એ વધે છે, એ સોજાની સાથે બીજાં કયાં ચિહ્નો છે, દુખાવો છે કે નહીં, તાવ આવે છે, સાંધા જકડાઈ ગયા છે વગેરે સવાલોના જવાબ મેળવ્યા પછી ડૉક્ટર દરદીને જરૂરી ટેસ્ટ સૂચવે છે; જેમ કે લોહીની તપાસ, એક્સરે કે બીજી જરૂરી ટેસ્ટ.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK