લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસથી બચવું અત્યંત જરૂરી

દર વર્ષે ચોમાસામાં આ રોગને કારણે ઘણા મુંબઈકરોનો ભોગ લેવાય છે. મહત્વનું એ છે કે એનાથી બચવાના ઉપાય જાણી લઈએ કે સમયસર દવા લઈએ તો આ રોગથી બચી શકાય છે. રોગને જો વધવા દઈએ તો એ કાબૂ બહાર જઈને ઘાતક પુરવાર થાય છે

lepto

જિગીષા જૈન

વરસાદ શરૂ થયો નથી કે મુંબઈ પર રોગનું રિસ્ક વધ્યું નથી. મુંબઈમાં અસંખ્ય લોકોની સાથે અસંખ્ય ઉંદરો પણ વસે છે અને આ ઉંદરો બીજી કોઈ રીતે આપણને નડે કે ન નડે પરંતુ વરસાદમાં ખૂબ નડે છે, કારણ કે તેમને કારણે મુંબઈમાં લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસનું પ્રમાણ રહે છે. આ એક જીવલેણ રોગ છે જે ઉંદરોને કારણે ફેલાય છે. હાલમાં ગયા અઠવાડિયે મુંબઈમાં ત્રણ મૃત્યુ લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસને કારણે નોંધાયાં હતાં. ૨૫ જૂને પરબ કાળે નામના ફક્ત ૧૫ વર્ષના છોકરાનું અને ૨૬ જૂને ગોવંડીમાં રહેતા ઇમ્તિયાઝ મોહમ્મદ અલીનું સાયન હૉસ્પિટલમાં આ રોગને કારણે મૃત્યુ થયું હતું. પરબ સ્કૂલ જતાં પહેલાં કાદવ હોય એવા મેદાનમાં ફુટબૉલ રમ્યો હતો. તેની તબિયત બગડતાં તેને હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો, પરંતુ એક જ દિવસમાં તેની હાલત ખરાબ થતાં તે મૃત્યુ પામ્યો. ઇમ્તિયાઝ અલીને મૃત્યુના ત્રણ દિવસ પહેલાં જ ત્ઘ્શ્માં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમને ખૂબ વધારે તાવ, ઠંડી લાગવી, માથાનો દુખાવો અને સાંધાના દુખાવાની ફરિયાદ હતી. તેમના મૃત્યુ પછી અમુક ટેસ્ટ દ્વારા ખબર પડી કે બન્નેને લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસ જ હતો. મલાડમાં શનિવારે ૨૧ વર્ષની એક યુવતીનું પણ લેપ્ટોને કારણે મૃત્યુ થયું હતું. મહારાષ્ટ્ર પબ્લિક હેલ્થ ડિપાર્ટમેન્ટના આંકડાઓ મુજબ ૨૦૧૮માં આખા મહારાષ્ટ્રમાં લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસના વીસ કેસ નોંધાયા હતા, જેમાંથી ૧૨ કેસ મુંબઈના છે. ૨૦૧૬માં સાત જણ અને ૨૦૧૭માં ૯ જણ આ રોગને કારણે મૃત્યુ પામ્યા હતા. હજી તો ચોમાસું શરૂ જ થયું છે અને મુંબઈમાં ત્રણ મૃત્યુ નોંધાઈ ગયાં છે. ૨૦૧૮માં આ આંકડો કેટલે અટકશે એ તો ભવિષ્ય જ જણાવશે. મુંબઈગરાઓએ આ બાબતે સાવધાન રહેવાની જરૂર છે. આજે જાણીએ આ રોગ વિશે અને સમજીએ કે બચવા માટે શું કરી શકાય.

શેનાથી થાય?

લેપ્ટોસ્પાઇરા નામના બૅક્ટેરિયાથી ફેલાતો આ રોગ પ્રાણીઓ દ્વારા મનુષ્યના શરીરમાં ફેલાય છે. મોટા ભાગે કોઈ પણ પ્રકારનાં પાળતુ પ્રાણીઓ જેવાં કે બિલાડી, ગાય, કૂતરો, ઘોડો વગેરે પ્રાણીઓ દ્વારા આ રોગ મનુષ્યમાં ફેલાઈ શકે છે. પરંતુ સૌથી વધુ આ રોગ ખાસ કરીને મુંબઈમાં ઉંદરો દ્વારા ફેલાય છે. આ રોગ પ્રાણીમાંથી મનુષ્યમાં કઈ રીતે ફેલાય એ સમજાવતાં દહિસરના ફૅમિલી ફિઝિશ્યન ડૉ. સુશીલ શાહ કહે છે, ‘જે પ્રાણીને લેપ્ટોસ્પાઇરા બૅક્ટેરિયાનું ઇન્ફેક્શન લાગી ગયું હોય એને ખુદ પર કોઈ અસર થતી નથી પરંતુ એના યુરિનમાંથી આ બૅક્ટેરિયા પાસ થતા હોય છે. હવે આ યુરિન કોઈ પણ રીતે જો વ્યક્તિના ખુલ્લા ઘાવ પર લાગી જાય અને લોહીના સંપર્કમાં સીધું આવે તો વ્યક્તિને લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસ થવાની પૂરી શક્યતા છે.’

કઈ રીતે ફેલાય?

આ ઇન્ફેક્શન પ્રાણીઓમાંથી માણસો સુધી કઈ-કઈ રીતે ફેલાઈ શકે છે એ પહેલાં સમજીએ. સમજો કે ઘરમાં ઉંદર હોય અને એનું યુરિન કોઈ પણ ખાદ્ય પદાર્થમાં ભળે, પ્રોવિઝન સ્ર્ટોસમાં જ્યાં ખાદ્ય પદાર્થો ખુલ્લા પડ્યા હોય અને ઉંદરો ખૂબ વધારે હોય ત્યાં કોઈ પણ રીતે એમનું યુરિન ખોરાકમાં ભળી જાય તો પણ આ રોગ થઈ શકે છે. અમુક કેસમાં જોવા મળ્યું છે કે ઘરમાં ઉંદર હોય અને બાળકના રમકડા પર એનું યુરિન લાગે અને એ રમકડું બાળક મોઢામાં નાખે તો બાળકમાં આ રોગ થઈ શકે છે. જે જમીનમાં આ યુરિન ભળ્યું હોય અને એમાં ઉગાડેલી શાકભાજી આપણે ખાઈએ તો પણ આ રોગ ફેલાઈ શકવાની શક્યતા છે. આ સિવાયનાં કેટલાંક બીજાં કારણો જણાવતાં અંધેરીના જનરલ ફિઝિશ્યન ડૉ. તુષાર શાહ કહે છે, ‘આપણે ત્યાં કોલાડ જેવી જગ્યા હોય જ્યાં લોકો રિવર રાફ્ટિંગ કરતા હોય છે એ નદીની માટીમાં લેપ્ટોસ્પાઇરાના જંતુ હોય અને એ વરસાદને કારણે નદીમાં આવી જાય એ પાણી વ્યક્તિના પેટમાં જાય કે ખુલ્લા ઘાવ પર લાગે તો તરત જ તેને ઇન્ફેક્શન લાગી શકે છે. કોઈ-કોઈ વાર એવું પણ જોવા મળે છે કે આ પાણી જો ભૂલથી પેટમાં જતું રહે તો પણ માણસને લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસ થઈ શકે છે.’

ઓળખાય કઈ રીતે?

આ રોગનાં લક્ષણો મોટા ભાગે નૉર્મલ ફ્લુ જેવાં લક્ષણો હોય છે. આ રોગમાં શરૂઆતના ૩-૪ દિવસ સામાન્ય રીતે માથું દુખે, થોડીક ઠંડી લાગે, તાવ આવે, શરીરમાં કળતર થાય, ઊલટી થાય, પેટમાં દુખે, આંખો લાલ થઈ જાય, ઝાડા થઈ જાય. વળી ૩-૪ દિવસમાં એવું લાગે છે કે દરદીને સારું થઈ ગયું, પરંતુ હકીકત એ છે કે ૨-૩ દિવસ બાદ આ રોગ ફરી ઊથલો મારે છે; જેમાં દરદીનું લીવર કે કિડની ફેલ થઈ શકે છે અને તેનું મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે. આ વિશે વાત કરતાં દહિસરના ફૅમિલી ફિઝિશ્યન ડૉ. સુશીલ શાહ કહે છે, ‘દરદીને લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસ છે કે નહીં એ ફક્ત તેની બ્લડ-ટેસ્ટ પરથી જ જાણી શકાય. બધા જ ફ્લુના દરદીઓને ડૉક્ટર લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસની બ્લડ-ટેસ્ટ કરાવડાવે એ શક્ય નથી સિવાય કે આ રોગના વાયરા હોય તો એવું કરી શકાય. આમ જો નૉર્મલ ફ્લુની દવાઓ બે દિવસ લેવાથી પણ લાગે કે લક્ષણો કાબૂમાં નથી તો ડૉક્ટરો આ ટેસ્ટ કરાવડાવતા હોય છે. આ એક સામાન્ય બૅક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન છે જે ઍન્ટિબાયોટિક દવાઓથી ઠીક થઈ શકે છે. પરંતુ એ રોગ જો ડિટેક્ટ ન થઈ શકે અથવા તો ન પકડી શકાય અને ૪-૫ દિવસ નીકળી જાય તો પછી એના પર કાબૂ મેળવવો મુશ્કેલ બની જાય છે.’

મૃત્યુ ક્યારે થાય?

એવું જરૂરી નથી કે આ રોગ થયો એટલે તમારું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે. દર વર્ષે ઘણા લોકોને આ રોગ થાય છે, પરંતુ સમયસર ઇલાજ થઈ જવાથી તેમના રોગ પર કાબૂ લેવાનું સરળ બન્યું હોય છે, જેને લીધે એ બચી જાય છે. આમ આ રોગ હંમેશાં જ ઘાતક હોય એવું નથી. ઘણા દરદીઓ સામાન્ય ઍન્ટિબાયોટિક દવાથી ઠીક થઈ જાય છે. પરંતુ એક વખત આ રોગ થોડો વધુ ફેલાયો તો એને કાબૂમાં કરવો મુશ્કેલ બને છે અને એ ઘાતક પુરવાર થાય છે.

આમ જો તમને થોડી પણ શંકા હોય તો ડૉક્ટર પાસે જઈને પોતાની શંકા વિશે વાત કરવી અને તેમની સલાહ મુજબ તરત દવા લઈ જ લેવી.

ઝેન હૉસ્પિટલના ફિઝિશ્યન ડૉ. વિક્રાંત શાહ પાસેથી જાણીએ આ રોગથી બચવાના રસ્તાઓ

આ રોગથી બચવા સમજી શકાય એવી વાત છે કે પાણી ભરાયું હોય એવા રસ્તા પર એના પરથી ચાલવું નહીં અને ખાસ કરીને પગમાં વાઢિયા હોય કે જખમ હોય તો બિલકુલ જ નહીં.

આ સિવાય ચોમાસું શરૂ થાય એ પહેલાં મહાનગરપાલિકાના હેલ્થ ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા જ્યાં તબેલા હોય જ્યાં પાળતુ પ્રાણીઓને રાખવામાં આવ્યાં હોય એવી જગ્યાઓએ જઈને પ્રાણીઓને લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસની રસી આપવામાં આવી છે. સાવધાનીરૂપે તમારા એરિયાના રખડતાં કૂતરા-બિલાડાને પણ આ રસી તમે અપાવડાવી શકો છો.

જો તમે પાણીમાં ચાલ્યા હોય તો આ બે દવામાંથી કોઈ પણ એક ચોક્કસ લઈ લેવી. આ દવાઓનાં નામ છે ડૉક્સિસાઇક્લિન અને એઝીથ્રોમાઇસિન. આ બન્ને દવાઓ સેફ છે. બન્નેમાંથી કોઈ પણ એક દવાનો એક ડોઝ એટલે કે એક ટીકડી પાણીમાં ચાલ્યાના ૪૮ કલાકની અંદર લઈ લેવી જોઈએ. ખાસ કરીને લેપ્ટોસ્પાઇરોસિસ જેવી બીમારીઓથી બચવા માટે એ જરૂરી છે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK