આપણે કરેલું રોકાણ કટોકટીના સમયમાં કામ લાગશે એ લાગણીને શું કહેવાય?

એક જમાનાની સુપરહિટ ફિલ્મ ‘આનંદ’ આપને યાદ હશે. એમાં એક મહિલા નિયમિતપણે ડૉક્ટર પાસે જઈને તબિયત સારી ન હોવાનું કહે છે.



મની-પ્લાન્ટ - મુકેશ દેઢિયા

ડૉક્ટરને ખબર છે કે તે મહિલાને કોઈ તકલીફ નથી, છતાં પણ તે તેને ટીકડીઓ આપે છે. વાસ્તવમાં એ ટીકડીઓ દવાની નહીં પણ પેપરમિન્ટની ગોળીઓ હોય છે. મહિલાને તો એમ જ લાગે છે કે ડૉક્ટરે તેને જરૂરી દવા આપી છે. તેને બીજા દિવસે સારું લાગતાં તે ડૉક્ટર પાસે જઈને તેમનો આભાર માને છે.

ઔષધશાસ્ત્રના પ્રયોગો થાય એમાં આવી એક પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવે છે. આ અખતરાઓમાં અમુક લોકોને દવાઓ આપવામાં આવે છે અને અમુકને દવાઓને બદલે પેપરમિન્ટ કે એવી જ કોઈ ગોળી આપવામાં આવે છે. દવાઓ સિવાયની ટીકડીઓને પ્લેસીબો કહેવાય છે.

જીવનમાં તમારો ભેટો એવી અમુક વ્યક્તિઓ સાથે થયો હશે જેઓ કોઈ તકલીફ ન હોવા છતાં સતત ફરિયાદો

કર્યે રાખતા હોય. આ ઉપરાંત એવા પણ લોકો મળ્યા હશે જેઓ મોટી-મોટી તકલીફોનો સામનો કરતાં હોવા છતાં ફરિયાદનો એક શબ્દ પણ ઉચ્ચારે નહીં. આમાંથી તમને કયા પ્રકારની વ્યક્તિ ન ગમે? તમે પોતે આમાંથી કયા પ્રકારની વ્યક્તિ છો?

આપણે આ બન્ને પ્રકારની વ્યક્તિઓ વિશે વધારે વાતો નહીં કરીએ, કારણ કે લોકોને બદલવાનું ઘણું મુશ્કેલ હોય છે. જોકે આપણે પ્લેસીબો ઇફેક્ટની વાત કરવા જેવી છે. ‘આનંદ’ ફિલ્મની તે મહિલાને દવા નહોતી આપવામાં આવી, છતાં તેની તકલીફ દૂર થઈ ગઈ. તેને શારીરિક રીતે કોઈ બીમારી નહોતી, ફક્ત માનસિક રીતે તે અસ્વસ્થ હતી. તેને ખરેખર તો દવાની નહીં પણ સહાનુભૂતિની જરૂર હતી.

આપણા જીવનમાં ખરા મિત્રો પ્લેસીબોની ગરજ સારે છે, કારણ કે તેઓ દવા આપતા ન હોવા છતાં તેમને લીધે આપણને સારું લાગતું હોય છે. તેઓ આપણને સપોર્ટ આપતા હોય છે. તેમના સધિયારાને લીધે જ આપણને આત્મવિશ્વાસ વર્તાતો હોય છે.

મહાભારતમાં ભીષ્મ પિતામહ ધૃતરાષ્ટ્ર માટે પ્લેસીબો હતા. આપણાં સંતાનો પણ આપણા માટે પ્લેસીબો ઇફેક્ટ છે એમ કહીએ તો ચાલે. એનું કારણ એ કે આપણા ઘડપણમાં તેઓ આપણી કાળજી લેશે એવી માન્યતાને લીધે આપણને સારું લાગવા માંડે છે. તેઓ આપણો ખ્યાલ રાખશે કે નહીં એ તો સમય જ કહી બતાવશે, પરંતુ અત્યારે એને કારણે આપણા મનને શાતા વળે છે.

રોકાણ કરતી વખતે પણ આપણને પ્લેસીબોની જરૂર હોય છે. કટોકટીના સમયમાં આપણે એ રોકાણ પર નભી શકીએ એવી લાગણીને કારણે આપણને સલામતી અનુભવાતી હોય છે. પ્લેસીબો તરીકે કામ આવી શકે એ માટે રોકાણમાં બે તત્વો હોવાં જોઈએ. એ બે તત્વો છે સલામતી અને પ્રવાહિતા. ડેટ અને મની માર્કેટનાં ઇન્સ્ટ%મેન્ટ્સ પ્લેસીબોની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

આવું પ્લેસીબો પૂરતા પ્રમાણમાં હોય પછી બાકીની રકમથી તમે વધારે જોખમ ધરાવતી ઍસેટ્સનો પોર્ટફોલિયો બનાવી શકો છે. ઘણા અનુભવી રોકાણકારો પણ આ સ્ટ્રૅટેજીને નથી અપનાવતા. શૅરબજારમાં ચંચળતા ચાલતી હોય એવા વખતે ઘણા લોકો પોતાના સારા પોર્ટફોલિયો કે સ્ટૉક્સને વેચી દેતા હોય છે. એક વખત એ વેચાણ થઈ ગયા પછી ફરીથી ખરીદી કરવાની હિંમત નથી થતી. એથી રોકાણકારોએ પહેલાં જોખમમુક્ત પોર્ટફોલિયો તૈયાર કરવો અને એ પૂરતા પ્રમાણમાં થઈ ગયા પછી ગણતરીપૂર્વકનું જોખમ લેવાનું શરૂ કરવું, જેમાં નોંધપાત્ર વળતર મળી શકે.

આપણે જાણીએ છીએ કે ક્રિકેટમાં વિકેટ ટકાવી રાખીને થોડા-થોડા રન કરતા રહેવું જોઈએ. એક વખત આત્મવિશ્વાસ આવી જાય અને હાથ બેસી જાય એટલે મોટા-મોટા શૉટ મારી શકાય. આપણે બહારગામ જઈએ ત્યારે થોડી વધારે રોકડ કે નાની બીમારીઓ માટેની દવાઓ સાથે લઈ જઈએ એ પણ એક પ્રકારનું પ્લેસીબો જ છે. પરીક્ષા વખતે એક્સ્ટ્રા પેન, પેન્સિલ, રબર અને શાર્પનર સાથે રાખવાથી પણ પ્લેસીબો ઇફેક્ટ જ મળે છે. અમુક લોકોને શ્રીમંત સાસરિયાં મળે એ બાબત પણ આવી જ અસર કરે છે.

તમારા માટે કઈ બાબત પ્લેસીબો અસર કરે એવી છે? એવી કોઈ પ્લેસીબો તમે શોધી કાઢશો તો તમારા માટે જ સારું રહેશે. આ ઉપરાંત તમારે એવી પણ બાબત શોધી કાઢવી જોઈએ જે તમારા મિત્રો, પરિવારજનો અને સંબંધીઓ માટે પ્લેસીબો ઇફેક્ટ પેદા કરે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK