ઇક્વિટી માર્કેટ અને બૉન્ડ માર્કેટ વચ્ચે શું સંબંધ?

વિશ્વભરનાં શૅરબજારોમાં બીજી ફેબ્રુઆરીથી મોટો કડાકો બોલાયો છે.



મની-પ્લાન્ટ - મુકેશ દેઢિયા

આ ધબડકાની તીવ્રતા જોઈને બધાને આંચકો લાગ્યો છે. ઇન્ડેક્સ ઊંચે ને ઊંચે જઈ રહ્યા હતા ત્યારે ભાવ-આવકનો ગુણોત્તર (પ્રાઇસ-અર્નિંગ રેશિયો) નવાં શિખર સર કરી રહ્યો હતો અને સર્વોચ્ચ સ્તરની નજીક પહોંચી ગયો હતો. અમેરિકામાં અર્થતંત્ર સુધારા પર છે, યુરોપમાં ફરીથી વૃદ્ધિ વેગ પકડી રહી છે, ચીન સ્થિરતા ભણી જઈ રહ્યું છે અને ભારતમાં આવકનો જુવાળ થવાનો સમય આવી ગયો છે. આમ, વિશ્વભરનાં અર્થતંત્રો ફરીથી સચેતન થયાં હોવાથી બધા રોકાણકારોને ખબર છે કે બજારમાં હજી તેજીને અવકાશ છે. ફુગાવો અને વ્યાજદર વધી રહ્યા હોવા છતાં રોકાણકારોને વૃદ્ધિની અપેક્ષાઓને લીધે ક્યાંય કોઈ વાંધો દેખાયો નહોતો. ૨૦૧૮માં વિશ્વ ક્યાંય પહોંચી જશે એવી ધારણા બંધાઈ હતી. આમ છતાં અચાનક સમગ્ર વિશ્વમાં શૅરબજારમાં ધબાય નમ: થઈ ગયું.

આવા સમયે આપણે ડેટ અને ઇક્વિટી રોકાણ વચ્ચેનો સંબંધ સમજી લેવાની જરૂર છે. ડેટ અને ઇક્વિટી રોકાણ માટેની બે મુખ્ય નાણાકીય ઍસેટ્સ છે. રોકાણકારો પોતપોતાની જોખમ ઉઠાવવાની ક્ષમતાના આધારે તેમની પસંદગી કરતા હોય છે. જોખમોને ગણતરીમાં લીધા બાદની ઇક્વિટીની આવક કરતાં જોખમને ગણતરીમાં લીધા બાદનું ડેટનું વળતર વધારે હોય તો રોકાણકારો ઇક્વિટી વેચીને ડેટમાં રોકાણ કરવાનું પસંદ કરે છે અને જો જોખમને ગણતરીમાં લીધા બાદની ઇક્વિટીની આવક ડેટના વળતર કરતાં વધારે હોય તો લોકો ડેટ વેચીને ઇક્વિટીમાં રોકાણ કરવાનું પસંદ કરે. આમ નાણાં આકર્ષવા માટે હંમેશાં ડેટ અને ઇક્વિટી વચ્ચે રસ્સીખેંચ ચાલતી હોય છે.

આ બાબતને બીજી દૃષ્ટિએ જોઈએ. જ્યારે ફુગાવા અને વ્યાજદરમાં વૃદ્ધિ થાય ત્યારે કંપનીઓનો વ્યાજખર્ચ વધે અને નફો ઘટે. વળી ફુગાવો વધારે હોવાને લીધે સામાન્ય માણસની ખરીદશક્તિ ઘટી જાય અને એથી એકંદરે માલસામાન અને સર્વિસિસ માટેની માગ પણ ઘટી જાય. એની સીધી અસર કંપનીઓના વેચાણ પર થઈને નફા પર થાય.

ક્રૂડ ઑઇલના ભાવ વધી રહ્યા હોવાથી ફુગાવો વધી રહ્યો છે. તાજેતરમાં અમેરિકાએ બેરોજગારીનું પ્રમાણ ઘટ્યાની તથા વેતન-આધારિત ફુગાવામાં વધારો થયાની જાહેરાત કરી. આ જાહેરાતોને પગલે ડેટ માર્કેટમાં જોરદાર કડાકો બોલાયો. અમેરિકન ફેડરલ રિઝર્વે વ્યાજદરમાં વધારો થવાની જાહેરાત આ પહેલાં જ કરી હતી. જોકે વેતન-આધારિત ફુગાવો વધવાના અણસારને લીધે બજારમાં વ્યાજદર અચાનક ઘણા વધી ગયા. એને લીધે અમેરિકન માર્કેટમાં ગભરાટ ફેલાયો અને એની અસર સમગ્ર વિશ્વ પર થઈ. આમ, ઇક્વિટી માર્કેટમાં ડેટ માર્કેટના ફેરફારોની અસર થઈ.

અહીં જણાવવું રહ્યું કે વ્યાજદરમાં વધારો થાય એટલે હંમેશાં ઇક્વિટી માર્કેટ નીચે જાય એવું નથી હોતું. અર્થતંત્રની વૃદ્ધિના પ્રારંભિક તબક્કામાં વધી રહેલા વ્યાજદર વૃદ્ધિને પોષક ઠરે છે અને એથી ઇક્વિટી માર્કેટ માટે એને સારી નિશાની ગણવામાં આવે છે. અર્થતંત્રનું ચક્ર પરિપક્વતાના તબક્કામાં હોય અને ઉત્પાદનક્ષમતાનો મહત્તમ ઉપયોગ થઈ રહ્યો હોય ત્યારે ફુગાવો પણ એની ટોચે હોય છે. આવા તબક્કે માગણી ઘટી જાય છે. જો આ જ સમયે વ્યાજદરમાં વધારો થાય તો બિઝનેસના ચક્ર પર પ્રતિકૂળ અસર થાય અને ઇક્વિટી માર્કેટમાં કરેક્શન આવવાની શક્યતા વધી જાય.

વ્યાજદર ટોચે હોય અથવા એની નજીક હોય ત્યારે મોટાં કરજ લઈને બેઠેલી કંપનીઓને તકલીફ થવા માંડે છે. તેઓ ડિફૉલ્ટ કરી દે એવી શક્યતા વધી જાય છે અને પરિણામે રોકાણકારો એમની પાસેથી વધારે ઊંચાં વ્યાજ માગવા માંડે.

આ સ્થિતિમાં ૧૦ વર્ષની સરકારી સિક્યૉરિટી અને કૉર્પોરેટ વ્યાજદર વચ્ચેનો તફાવત એટલે કે સ્પ્રેડ વધી જાય. એ જ રીતે સારી કંપનીઓ અને ઓછી સારી કંપનીઓ દ્વારા પોતાનાં ડેટ સાધનો પર ઑફર કરાતા વ્યાજદર વચ્ચેનો તફાવત કે સ્પ્રેડ પણ વધી જાય. ડેટ માર્કેટમાં સ્પ્રેડ આ રીતે વધે ત્યારે ઇક્વિટી માર્કેટ માટે ઘણું મોટું જોખમ ઊભું થઈ જાય છે. એનો અર્થ એવો નથી કે ઇક્વિટીમાં તરત જ મોટો કડાકો બોલાશે, પરંતુ આપણને સંકેત મળે છે કે ઇક્વિટીનું એક્સપોઝર ઘટાડવાનો સમય આવી ગયો છે.

વિકસિત દેશોમાં કૉર્પોરેટ બૉન્ડ માટે પ્રીમિયમ લઈને ગૅરન્ટી આપનારી સંસ્થાઓ પણ હોય છે. આ પ્રીમિયમ જ્યારે વધવા લાગે ત્યારે ઇક્વિટીના રોકાણ પ્રત્યે સચેત થઈ જવાની જરૂર ઊભી થાય છે.

માર્કેટમાં અત્યારે ઓચિંતાનો ડર પેસી ગયો છે, પરંતુ મને લાગે છે કે એ વધારે પડતો છે અને હજી થોડો વખત એવું રહેશે. ક્રૂડ ઑઇલના ભાવ નીચા આવશે તો થોડા સમય પૂરતો ફુગાવો પણ ઘટશે અને એથી વ્યાજદરમાં પણ ઘટાડો થશે. એને પગલે માર્કેટમાં સ્થિરતા આવશે. જોકે એક વાત નિશ્ચિત છે કે સાવચેતી રાખીને ચાલવાનું શરૂ કરી દેવું. આથી જ કહેવાનું કે ઇક્વિટી માર્કેટના રોકાણકારોએ ડેટ માર્કેટમાંથી મળતા સંકેત પર નજર રાખવી જોઈએ.

(લેખક CA, CFP અને FRM છે)

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK