કુદરતી તત્વો સાથે માનવીની પ્રીતનો જમાનો

અમે વડોદરાની કૉમર્સ કૉલેજ (મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી)માં ભણતા ત્યારે ૧૯૪૮માં રાણકદેવીની ફિલ્મ આવેલી.

પ્રેરણાની પળે - કાન્તિ ભટ્ટ

ઊંચો ગઢ ગિરનાર

વાદળથી વાતું કરે

મરતાં રા’ખેંગાર

ખરેડી ખાંગો કેમ ન થયો?


(રાણકદેવીનો આ ખરખરો સાંભળી ગિરનારનો ગઢ અંદરથી ઘવાયો અને એના કાંગરા ખેરવવા માંડ્યો)

એ વખતે ફરી રાણકદેવી ગાઈ ઊઠે છે

મત પડ મારા આધાર!

ચોસલા કોણ ચડાવશે?

ગયો ચડાવણ હાર - રા’ખેંગાર!


અમે વડોદરાની કૉમર્સ કૉલેજ (મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી)માં ભણતા ત્યારે ૧૯૪૮માં રાણકદેવીની ફિલ્મ આવેલી. અમે કૉલેજિયનો ગમેતેમ પૈસા ભેગા કરીને આ ફિલ્મ જોતા. અહીં આજે આ જૂનો લગભગ ૭૦ વર્ષ પહેલાંનો પ્રસંગ યાદ કરવાનું પ્રયોજન એ છે કે એક જમાનામાં માનવીની મમતા કેટલીબધી સંવેદનાવાળી હતી? માનવીનાં દુ:ખ-સુખનું પ્રતીક પર્વતો કે પથ્થરમાંથી મળતું. ગાય, ભેંસ, બકરી, ઘોડા વગેરે પ્રાણીઓ પણ લાગણીશીલ હતાં, એને ગામડાની બાઈઓ પોતાનાં દુ:ખ કહેતી.

અમે અમારી ગાય કોઈને વેચી દઈએ તો જલદીથી ગાય બીજાના ઘરે જતી નહીં. અમારા ઘર સાથે, ઘરના ખીલા સાથે અને મારી બા જે ગાયને દોહતાં તેની સાથે ગાયને પ્રીત બંધાઈ જતી! ગાયો જેને-તેને દોહવા ન દેતી. આજના લોકો જેના ઘરે દુઝાણું હોય અને ગાય-ભેંસ જેને હોય તે ‘પ્રાહ્વો’ શબ્દ જાણતા હશે. અજાણ્યા હાથ ગાયને દોહવા આવે તો ગાય પ્રાહ્વો ન મૂકતી. અર્થાત આંચળમાંથી દૂધ જ ન નીકળે. પ્રાહ્વો ત્યારે જ મૂકે જ્યારે જાણીતા અને પ્રેમભર્યા હાથ ગાયને દોહવા બેસે. ગાયો કે બકરી કે પાળેલાં પક્ષી એ બધાંને ઘરના માણસ સાથે પ્રીત બંધાઈ જાય છે. જૂના વખતમાં પોપટ અને બીજાં પક્ષીઓ રાજા માટે જાસૂસી કરતાં. પાળેલો પોપટ ઘણી વખત ઘરની ચોકી કરતો.

આ લેખની શરૂઆતમાં રાણકદેવીની અતિ જૂની લોકકથા યાદ કરી છે. એમાં તો પર્વતને પણ સેન્સિટિવ બતાવ્યો છે. રાણકદેવી ગિરનાર પર્વતને ઠપકો આપે છે કે યુદ્ધમાં રાજા રા’ખેંગાર મરાયો તો ગિરનારને કેમ શૉક ન લાગ્યો? કેમ પીડા ન થઈ? કેમ ગિરનાર પણ ખાંગો ન થયો?

આજે ૨૦૧૭માં માનવ-માનવ વચ્ચે ‘પ્રેમ’ નામની ચીજ અતિ દુર્લભ બની ગઈ છે. ઉપરના કાવ્યમાં અને લેખનમાં જોયું કે જૂના સમયમાં પર્વતો, નદીઓ, પશુઓ અને પંખીઓને માનવ સાથે પ્રીત બંધાઈ જતી.

સાસરે ગયેલી જુવાન સ્રીને જ્યારે સાસરામાં દુ:ખ પડે ત્યારે નદી પર કપડાં ધોવા જાય ત્યારે નદીને પોતાની વ્યથા જણાવે. અગર તો જુવાન કુંવારી સ્ત્રી હોય તે પરદેશ ગયેલા જુવાન પ્રીતમને ઉદ્દેશીને ગીત ગાતી જે ફિલ્મમાં પણ વણી લેવાયું છે :

નદિયા કે પાની ઓ રે નદિયા કે પાની (૨)

ચુપ ચુપ જૈયો સજના સે કહિયો

બૈરી બિન કૈસે મેરી બીતેગી જવાની

કૈસે બીતેગી જવાની!


આજે ૨૦૧૭માં ખુદ માનવી એકબીજાના દુ:ખ પ્રત્યે ઇનસેન્સિટિવ થઈ ગયા છે. એકબીજાના દુ:ખથી નિર્લેપ છે અને અન્યના દુ:ખને સાંભળવાની ફુરસદ નથી ત્યાં આવાં ગીત કોણ ગાય? હું ઇચ્છું છું કે ફરી એક જમાનો આવે જેમાં ગિરનાર કે હિમાલયને મોટો ભાઈ કે દાદો માનીને નવોઢા સ્ત્રી, દુ:ખી કે સુખી સ્ત્રી પોતાનાં દુ:ખ-સુખનો સંદેશ તેના પિયરિયામાં મોકલે કે પરદેશ ગયેલા પિયુને મોકલે. પાળેલા પોપટ આવા સંદેશા પહોંચાડતા.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK