પ્રદૂષિત વાતાવરણને નાથવાનું અમોઘ શસ્ત્ર પ્રાણાયામ અને ડીપ બ્રીધિંગ

મોરારીબાપુ અને ભાઈશ્રી રમેશ ઓઝા જેવા ઘણા પ્રવચનકારો યુરોપ-અમેરિકામાં છે. એમાંના ઘણાની વય થઈ છે.

પ્રેરણાની પળે - કાન્તિ ભટ્ટ

ધીરે-ધીરે મોરારીબાપુની વય થશે. ત્યારે તેમણે કથા કે પ્રવચન કરતાં વચ્ચે થોડીક મિનિટ-બે મિનિટનો વિરામ લઈને ડીપ બ્રીધિંગ, ઊંડા શ્વાસ લેવા જોઈએ. કેટલાક સંગીતકારો

વચ્ચે-વચ્ચે વિરામ લઈને ડીપ બ્રીધિંગ કરે જ છે. વિજ્ઞાનીઓ કહે છે કે માનવીના મગજમાં અમુક વિભાગ સંગીતને લગતો હોય છે. રિસર્ચ દ્વારા માલૂમ પડ્યું છે કે સંગીત પહેલાં કે સંગીતના કાર્યક્રમ વચ્ચે ડીપ બ્રીધિંગ લેનાર ગાયક કે પ્રવચનકાર પ્રવચનને મધુર બનાવે છે. સંગીતને લગતો અમુક ભાગ દરેક માનવના મગજમાં હોય છે. ડીપ બ્રીધિંગ ઉર્ફે ઊંડા શ્વાસ લઈને પછી શ્વાસને ધીરે-ધીરે છોડવાથી મગજ વિકસિત બને છે. સંગીતને લગતો જે ભાગ ઈશ્વરે આપ્યો છે એ તો જરૂર પોષણ પામે છે.

ઉપરાંત ડીપ બ્રીધિંગ અને પ્રાણાયામ કે ઊંડા શ્વાસનો મેડિકલ ઉપયોગ પણ છે. ડિપ્રેશનથી પીડાતા દરદીઓ ઍન્ટિ-ડિપ્રેસન્ટ ટીકડાઓ રોજ-રોજ ઍલોપૅથ ડૉક્ટરના કહેવાથી નાહકના ગળીને પેટમાં ‘ઍલોપૅથિક કચરો’ ભેગો કરે છે એને બદલે ડિપ્રેશનનો સાવ સસ્તો વગર પૈસાનો ઇલાજ ડીપ બ્રીધિંગ છે. ધ અમેરિકન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સ્ટ્રેસ નામની એક મેડિકલ સંસ્થા અમેરિકન સરકારે હમણાં ઊભી કરવી પડી છે. એના કેટલાક સમજદાર ડૉક્ટરો સરસ વાત કરે છે. તે ડૉક્ટરે પોતાની પત્નીને સલાહ આપી છે. આ ડૉક્ટરે તેની પત્નીને પૂછ્યું, ‘આખા દિવસની હડિયાપાટી પછી રિલૅક્સેશન કે મગજને આરામ આપવા માટે તું શું કરે છે?’

પત્નીએ કહ્યું કે હું રોજ ટીવી જોઉં છું. તો ડૉક્ટરે પત્નીને કહ્યું, ‘અરે ડાર્લિંગ, તું તો ભૂત ભગાડીને પલીતને પાળવા જેવી વાત કરે છે! આ ટીવીના કાર્યક્રમોથી ટેન્શન દૂર થતું નથી, ઊલટાનું સ્ટ્રેસ કે ટેન્શન કે તનાવ વધે છે. ટેલિવિઝનમાં એવા-એવા કાર્યક્રમો કે સમાચારો કે ઘોંઘાટિયું સંગીત પીરસાય છે જેનાથી તારા મગજનું સ્ટ્રેસ ઊલટાનું વધે છે.’

ખરેખર તો રિલૅક્સેશન માટે ટીવીના કાર્યક્રમો જોવાનો મતલબ નથી; એક ખૂણામાં નાની સાદડી નાખીને પ્રાણાયામ, ડીપ બ્રીધિંગ અથવા શ્રદ્ધા કે ધર્મ પ્રમાણે નામસ્મરણ કરવું જોઈએ. આજના માનવીના લોહીના પરિભ્રમણમાં નાઇટ્રિક ઑક્સાઇડ ખૂબ જ ઉપયોગી છે. આ નાઇટ્રિક ઑક્સાઇડનું લેવલ ડીપ બ્રીધિંગ, પ્રાણાયામ અને ચિંતનથી વધે છે.

નૅચરોપથીને માનનારા એક ઍલોપૅથિક ડૉક્ટર કહે છે કે ડીપ બ્રીધિંગ થકી શરીરમાંથી એન્ડોર્ફિનનાં તત્વો વધુ ઝરે છે. આ તત્વો આપણા ઊંડા શ્વાસ સાથે શરીરમાં જઈને પેઇનકિલર તરીકે કામ કરે છે.

મુંબઈની મધ્ય વયની ગૃહિણી કે ૫૦-૬૦ વર્ષની સ્ત્રીઓને સાંધાના દુખાવા ખૂબ થાય છે એ દવાથી મટતા નથી અગર દવાનું વ્યસન કરાવે છે. એને બદલે ડીપ બ્રીધિંગ કરવું જોઈએ. એ સસ્તો ઇલાજ છે.

આજે તદ્દન નાની વાતમાં કે શરદીમાં કે માથાના દુખાવા માટે અબજો રૂપિયાનો ટાઇગર બામ (સિંગાપોર) દુનિયાભરમાં વપરાય છે. ‘લિવસ્ટ્રૉન્ગ’ વેબસાઇટમાં એક ડૉક્ટર લખે છે કે ‘હું સ્ત્રીઓ માટેના હેલ્થ કૅમ્પ યોજું છું એમાં મોટા ભાગની સ્ત્રીઓ માથાના દુખાવાની ફરિયાદ કરે છે અને ખિસ્સામાં ટાઇગર બામની બૉટલ રાખે છે! તેમને માટે ડીપ બ્રીધિંગ સાદું અને વગર પૈસાનું બામ (BALM) કે પેઇનકિલર છે.’

ભગવદ્ગીતાના એક શ્લોકમાં પ્રાણાયામનો ઉલ્લેખ છે. ઊંડા-ઊંડા શ્વાસ લઈ કરકસરિયા થઈ શ્વાસને વાપરવાની ઊંચા શબ્દોમાં ગીતામાં સલાહ છે. પતંજલિ નામના ઋષિએ કહ્યું છે કે વિદ્યાર્થી (આશ્રમના) માટે મનની એકાગ્રતા વધારવા હું પ્રાણાયામની ભલામણ કરું છું.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK