કથા સપ્તાહ - ગત-અનાગત – (સંસાર-સંન્યાસ - 3)

‘સિયાવર રામચંદ્ર કી જય!’ના ઉદ્ઘોષ સાથે સાપ્તાહિક કથાનો મંગળ પ્રારંભ થયો.

 અન્ય ભાગ

1  |  2  |  3  |  4


હજારની ક્ષમતાવાળો બેઠક વિભાગ ખીચોખીચ છે. ઘણા તો પાછળ પાથરણાં પાથરીને બેઠા છે. વચ્ચે પૅસેજની જગ્યા રાખીને આજુબાજુ હારબંધ ગોઠવેલી ખુરસીઓની કતાર વચ્ચે થોડા-થોડા અંતરે પંખા ગોઠવાયા છે. દીપપ્રાગટuની વિધિ પછી સામા મંડપ પર હવે કેવળ ઓમકારનાથ વ્યાસપીઠે બિરાજમાન છે. સ્ત્ભ્ઓ માટેની આગલી બે હરોળની સોફા-બેઠકમાં વસાવાસાહેબ, તેમનાં પત્ની-બહેનની બરાબર પાછળના બાંકડે બ્રિજનાથ બેઠો છે. એામના દબદબાની હવે તો ઈર્ષા પણ થવા લાગી છે. તેને ક્યારેય હું વળોટી નહીં શકું? જીવ ચચરી ઊઠયોો. ત્યાં...

‘આજે ઓમકારનાથ રૂબરૂ થવાથી ખાતરી થઈ ગઈ ભાભી. આ ઓમકારનાથને અગાઉ હું ક્યાંક મળી ચૂકી છું.’

બ્રિજનાથ ચમક્યો. કાન સરવા કર્યા.

‘અદલોઅદ્દલ આ જ, પણ થોડો જુવાન ચહેરો... ગૉડ મને યાદ કેમ નથી આવતું?’

પછી પાછળથી કોઈ પોતાના તરફ ઝૂક્યું હોવાનું કળાતાં ડોક ફેરવી, સીધા થતા બ્રિજનાથને પૂછી લીધું : તમારા મહારાજ ક્યારેય અમેરિકા આવ્યા છે ખરા?

‘અમેરિકા?’ બ્રિજનાથે ભીતરના ભાવ દબાવી રાખ્યા, ‘ઓમ પાસે તો પાસપોર્ટ સુધ્ધાં નથી.’

સાંભળીને શારદાબહેન થોડાં નિરાશ બન્યાં, પણ બ્રિજનાથમાં ઉત્તેજના પ્રસરી ચૂકી હતી. ઓમકારનાથના પૂર્વાશ્રમને અમેરિકા સાથે સંબંધ હોઈ શકે! લાગે છે કે કથાની શરૂઆત તો સારી થઈ!

€ € €

‘આજે આપણે ભગવાન શંકર-પાર્વતીમાતાની કથા માણીશું.’ ત્રીજા દહાડે ઓમે વ્યાસપીઠ પર બેઠક લઈને હજી તો શરૂઆત માંડી ત્યાં...

‘મહાદેવ નીલકંઠ છે. સમુદ્રમંથન વખતે...’ ઓમકારનાથ થોથવાયા. પછી તો હોઠ જ ઉઘાડા રહી ગયા.

શેતરંજી પર બિરાજેલા શ્રોતાગણમાંથી એક સ્ત્રી ઊડીને આવતા પતંગિયાને પકડવા શામિયાણામાં દોટ મૂકીને મંચ તરફ આવે છે, પાછળ ‘મા-મા!’ કરતો દીકરો દોડે છે.

પળવાર તો ઓમકારનાથને એવું જ લાગ્યું જાણે પોતે જ આ સ્ત્રીની પાછળ દોડી રહ્યા છે!

ના, પોતે નહીં, આનંદ શાહ.

- અને બીજી જ પળે આ દૃશ્યનો અર્થ સમજાતાં ઓમકારનાથના દિમાગમાં કડાકો બોલ્યો, અંતર લાગણીના આવેશથી ભીંજાવા લાગ્યું. સંન્યાસીની અંદર છુપાયેલો સંસારી જાગી ઊઠયો!

€ € €

આ શું થઈ રહ્યું છે? શિવપાર્વતીની કથા માંડનારા ઓમકારનાથ પૂતળા જેવા કેમ થઈ ગયા?

શ્રોતા-સમૂહમાં ગણગણાટ ફેલાઈ ગયો. મહારાજની નજર ક્યાં અટકી એ જોવા આગળ બેસનારાઓએ પાછળ ડોક ઘુમાવી એમાં એક શારદાબહેન પણ હતાં.

અરે, આ તો આધેડ વયની કોઈ બાઈ પતંગિયા પાછળ દોડી આવે છે! તેને આસપાસનું કંઈ ભાન નથી? મહારાજની ઉપસ્થિતિમાં આવી બાલિશ ચેષ્ટા! ત્યારે તો બાઈના દિમાગી સંતુલનમાં જ વાંધો. તેની પાછળ

‘મા-મા’ કરતો તેનો જુવાન છોકરો...

છોકરો!

બધું ભૂલીને શારદાબહેન કેવળ તે જુવાનની સૂરતને તાકી રહ્યા. હૃદયમાં હાંફ ઊભરાવા માંડી. સ્મૃતિપટનાં પાનાં ફરફરી ઊઠયાં.

આજથી ૨૪-૨૫ વર્ષ અગાઉનો ભૂતકાળ. અમેરિકાના ન્યુ યૉર્ક શહેરની મલ્ટિ-સ્પેશ્યલિસ્ટ હૉસ્પિટલનું ઍડ્મિન ડેસ્ક. આ જ સુરતવાળો આદમી મને પૂછી રહ્યો છે : હું આનંદ શાહ. ચહેરાની પ્લાસ્ટિક સર્જરી માટે મેં અપૉઇન્ટમેન્ટ નોંધાવી છે...

હા, બિલકુલ આ ચહેરા પર સર્જરી થઈ હતી અને....

હાંફતા શ્વાસે વળી ગરદન ઘુમાવીને શારદાબહેને નજર મહારાજ પર ટેકવી.

તે માણસ આ ચહેરો લઈને હૉસ્પિટલની બહાર નીકળ્યો હતો!

સમસમી ગયાં શારદાબહેન. આનો અર્થ એ કે અત્યારના ઓમકારનાથ પૂર્વાશ્રમના આનંદ શાહ હતા!

‘ભા...ભી...’ તેમણે કોકિલાબહેનને કહ્યું, ‘મને યાદ આવી ગયું. તમારા મહારાજ મને ન્યુ યૉર્કની હૉસ્પિટલમાં મળ્યા હતા. ત્યારે તેમનું નામ પણ જુદું હતું અને ચહેરો પણ!’

તેમને ત્યારે ખ્યાલ નહોતો કે સાધુનો ભેદ પાછળ બેઠેલા બ્રિજનાથના કાનોમાં પણ ઠલવાઈ રહ્યો છે!

બ્રિજનાથ પણ સ્તબ્ધ બન્યો. ઓમે પ્લાસ્ટિક સર્જરીથી ચહેરો બદલ્યો હતો? પછી ઓમની ભાળ ક્યાંથી મળે! અમારે તો આનંદનો ભૂતકાળ ખોળવાનો હોય...આનંદનો ભૂતકાળ!

તેની નજર પાગલ બાઈની પાછળ દોડતા જુવાન પર પડી - આની સૂરતે ઓમ ઉર્ફે આનંદના ભૂત-વર્તમાન એક કરી દીધા ગણાય!

‘તે બાઈ - ગાંડી છે કે શું?’

મહારાજની સ્તબ્ધતાની ક્ષણો લંબાતાં શ્રોતા-સમૂહમાંથી એકાદે બૂમ મારી. માને ગાંડી કહેનારને અર્શï નિહાળે એ પહેલાં...

‘સબૂર!’ હાથ ઊંચો કરીને મહારાજે માઇક પર ત્રાડ પાડી, ‘કોઈ આ સ્ત્રી માટે એલફેલ ન બોલે.’

સોંપો છવાયો. મહારાજની આજ્ઞા અર્શને ગદ્ગદ કરી દેનારી હતી. બહાર શેતરંજી પર બેઠેલાં સુરેશભાઈ-સાવિત્રીબહેન પણ ચોંક્યાં.

રવિની સાંજે કેવડિયાની ધરમશાળામાં ઉતારો મેળવી સોમની સવારથી રોજ અહીં પહોંચી જતા. અહીંની વ્યવસ્થા જોઈને બીજા દહાડાથી દેવયાનીનેય લાવતા થયા. તે સ્થિર બેસી ન રહે; પણ અર્શ તેને કિનારે ફરવા લઈ જાય, બરફગોળો ખવડાવે એમાં તે ખુશ! તેને લીધે તો અમે ખુરસીને બદલે મંડપથી દૂર, વૃક્ષની છાયામાં શેતરંજી પાથરી બેસતા. એમાં આજે પતંગિયા પાછળ તે અણધારી મંચ તરફ દોડી, પણ મહારાજે તેની તરફણ કરી એ ઘણું કહેવાય. આમ પણ ઓમકારનાથની વાણીમાં જાદુ છે. કથા કહેવાની તેમની લઢણ અને૨ી છે. શાjાોની કેવી અગાધ સમજ છે તેમને. વ્યાસ૫ીઠ પરથી અમે તો તેમને નહીં દેખાતા હોઈએ, પણ તેમનું તેજ અમને તો દૂરથી વર્તાય છે. અર્શ પણ કહેતો થઈ ગયો : નાની, આમાં તો મનેય મજા આવે છે! એ કથાકારની જ સિદ્ધિ ગણાય. અત્યારે તેમણે દેવયાની માટે ગમે એમ ન બોલવા કહ્યું એમાં તેમની સૂઝનાં જ દર્શન થાય છે!

એકમાત્ર શારદાબહેન અને બ્રિજનાથ મહારાજની ટકોર પાછળનું કારણ બરાબર સમજ્યાં હતાં!

નૅચરલી, પૂર્વાશ્રમના ઓમ જેવી જ સૂરત ધરાવતો જુવાન આનંદનો જ અંશ હોય અને તે જેને મા કહે તે આનંદ ઉર્ફે ઓમકારનાથની પત્ની હોય - પૂર્વાશ્રમની પત્નીને કોઈ ગાંડી કહે એ સાધુજનથી પણ કેમ ખમ્યું જાય? ત્યાં...

‘દેવી!’

અત્યંત મૃદુતાથી છલોછલ ભાવનાથી બોલાયેલો શબ્દ ભાવિકોને સ્પર્શી ગયો. લગભગ બધાએ એવું માન્યું કે ઓમકારનાથે સ્ત્રીને દેવી સંબોધી કેવા ઉચ્ચ સ્થાને મૂકી દીધી! અર્શ હવે ઓમકારથી પ્રભાવિત બન્યો. કેવળ બહાર બેઠેલાં નાના-નાનીએ હળવી કંપારી અનુભવી. અમારો જમાઈ પણ દેવયાનીને દેવીના હુલામણા નામે આવા જ ભાવથી બોલાવતો એ સાંભરી ગયું.

ગમે એ કહો, આનંદ સાથે દીકરીનું લગ્નજીવન હતું તો સુખી. આમ તો તેમનાં અરેન્જ્ડ મૅરેજ; પણ તેમનાં હૈયાંની ગાંંઠ જોડાઈ ગયેલી, પ્રણયમાં એવા તો ગળાડૂબ.

આનંદનું કામકાજ શૅરબજારનું. તેના પિતા નીરજભાઈ શૅર્સની લે-વેચમાં ખૂબ કમાયા. બ્રોકર તરીકે તેમની છાપ ઊજળી. બહુ સ્વાભાવિકપણે, નાની વયથી આનંદ પણ પિતાની ઘરેડમાં ટેવાઈને માર્કેટનો અભ્યાસી બની ગયેલો. નીરજભાઈના દેહાંત સુધીમાં તે શૅરબજારના દલાલ તરીકે સેટ થઈ ચૂકેલો. તેની ટિપ્સ કદી ફેલ નથી જતીની છાપે કલાયન્ટ્સ તેને લાખો-કરોડોનું કામ આપતા. આનંદે ઘરમાં જ ઑફિસ કરેલી. દેવયાનીને જોકે શૅરમાર્કેટમાં રસ નહીં, ગતાગમ પણ નહીં.

- એ શૅરબજારે જ આનંદને ડુબાડ્યો!

વેવાણની વિદાય બાદ બે ઘટના સમાંતર ઘટી. દેવયાનીને ગભïર્ રહ્યાની ખુશખબરી સાંપડી, બીજી બાજુ દેશની અસ્થિર બનતી જતી રાજકીય સ્થિતિએ શૅરમાર્કેટમાં ભૂકંપ આવ્યો એમાં આનંદની ગણતરીઓ ઊંધી પડતાં તે શબ્દશ: દેવાળિયો થઈ ગયો એની જોકે જમાઈએ કોઈને ગંધ આવવા નહોતી દીધી!

‘પપ્પા-મમ્મી, મારે કામકાજ માટે થોડા દિવસ કલકત્તા જવાનું થાય છે એટલે દેવીને તમારે ત્યાં મૂકતો જાઉં છું...’

બેજીવી દીકરી પિયર આવ્યાનો હરખ જ હોય. તેને મૂકીને નીકળતાં પહેલાં આનંદ અમારી હાજરીમાં દેવીને ભેટuો, કપાળ ચૂમ્યું. હું પાછો આવીશ દેવી, ધીરજ ધરજે કહીને ગયેલો જમાઈ ફરી ક્યારેય દેખાયો જ નહીં! એ તો તેના રોકાણકારોના ધમકીભર્યા ફોન ઠેઠ વલસાડ આવતા થયા ત્યારે જાણ્યું કે નાદાર થઈ ચૂકેલો આનંદ મુંબઈનાં ઘરબાર વેચીને ખરેખર તો પલાયન થયો હોવો જોઈએ!

બદમાશ, રાક્ષસ. ‘કલકત્તા જવા’ નીકળેલા આનંદ તરફથી કોઈ ખબર નહોતા. દેવયાની માટે એ વજ્રાઘાત હતો - આનંદ મને ત્યજીને જઈ ન શકે, તે કહીને ગયા છે કે પાછા આવશે... તે જાણે છે કે હું મા બનવાની છું! સંતાનની તેમને કેટલી ચાહ... નહીં, નહીં. કોઈ મારા આનંદને વગોવો નહીં!

એક તો ગર્ભાવસ્થાની નાજુક હાલત, એમાં આનંદનું સ્ટ્રેસ. કોઈ વળી બોલી જતું કે આનંદે આત્મહત્યા કરી લીધી હશે ત્યારે તો દેવયાની એવી વીફરતી કે સંભાળવી મુશ્કેલ બને.

‘આમ જ રહ્યું તો મા બનતાં પહેલાં દેવયાની પોતાની માનસિક સ્થિરતા ગુમાવી બેસશે.’ ગાયનેક ડૉક્ટરે ચેતવ્યા હતા અને એવું જ થયું.

મહિના ચડતા ગયા એમ આનંદના પાછા ફરવાની આશા ધૂંધળી થતી ગઈ. ન ફોન, ન પત્ર. ક્યાં તો અમને તરછોડી ચૂક્યો કે પછી સાચે જ આપઘાત... દેવયાની તૂટતી ગઈ, વિખરાતી ગઈ. એક તબક્કે સહનશક્તિ જવાબ દઈ ગઈ અને તેણે સંતુલન ગુમાવી દીધું! માનવમન વિચિત્ર છે. પ્રિય વ્યક્તિનો ઝુરાપો અસહ્ય બન્યો ત્યારે તેણે પોતાનું જ સંતુલન ખોરવી દેવાની ચાલાકી અજમાવી એવી સ્થિતિ સર્જી કે દેવયાની બીજા ભેગા આનંદનેય ભૂલી ગઈ! અને આનો કોઈ ઇલાજ નહીં.

દેવયાનીએ દીકરાને જન્મ આપ્યો, ધાવણ આપ્યું; પણ માતૃત્વ શું માણ્યું? અરે, તેના જીવનમાં માણવા જેવું રહ્યું શું? સદ્ભાગ્યે અર્શે ભૂતકાળનો ભાવ પચાવી જાણ્યો. આનંદની સૂરત મળી છે એટલું જ, બાકી સંસ્કારથી તો અમારો અર્શ દેવયાની જેવો જ છે!

- ત્યાં તો સાધુ આગળ બોલતા સંભળાયા એટલે પતિ-પત્ની એકકાન બન્યાં.

‘તમને કહું છું દેવી.’

ઓમકારનાથની સંમોહિત કરતી વાણીથી ખેંચાતું હોય એમ પતંગિયું પણ તેમના ખભે બેઠું એટલે દેવયાનીની નજર ઓમ પર અટકી.

એ જ મૃગનયનીસી ભાવવાહી આંખો... ઓમકારનાથને લાગ્યું કે સમય જાણે થંભી ગયો. સત્વર સાવધ થવું પડ્યું, ‘ઊડતા જીવની પાછળ આમ દોડાય નહીં, આપણને વાગે.’

સામી વ્યક્તિ પોતાને કહી રહી હોવાનો અણસાર પહોંચ્યો હોય એમ દેવયાનીએ જાતને સંકોરી, આમતેમ જોયું. અર્શને ભાળીને ‘એ...એ...‘ કરતી તેની તરફ દોડીને તેનો હાથ પકડી લીધો... પછી તેની પીઠ પાછળ લપાઈ ડોકિયું કરીને મહારાજને જોવા લાગી.

પત્નીની દશાએ ઓમકારનો બોજ વધારી મૂક્યો, પણ પોતે વ્યાસપીઠ પર બેઠા છે એ સાંભરી સાદ ખંખેર્યો

 

‘જુવાન, તારી માતાને તેના બેઠકસ્થળે લઈ જા.’

‘જી મહારાજ.’ અર્શે કહ્યું. માનો હાથ પકડીને નાના-નાની બેઠાં હતાં ત્યાં દોરી ગયો.

અને ઓમકારનાથે આંખો મીંચીને કથાનો આરંભ કર્યો

€ € €

‘અચ્છા!’

કથામાંથી નીકળી આવી બ્રિજનાથે ફોન પર આપેલી માહિતીએ નરોત્તમભાઈના દિમાગમાં કંઈકેટલાં કૂંડાળા રચાઈ ગયાં. ચાલો, આખરે જૅકપૉટ લાગ્યો ખરો!

€ € €

છેવટે આજની કથાનું સમાપન થયું. સવારના વિક્ષેપ પછી જોકે ઓમકારનાથનો વાણીપ્રવાહ અસ્ખલિત રહ્યો હતો. શ્રોતાઓ કથાભાવમાં તણાતા ગયેલા. શારદાબહેનને પ્રબળ ઇચ્છા થઈ કે મહારાજને મળીને ચહેરા બાબતનો ખુલાસો પૂછું, પણ કથા ૫છી આજે કોઈને મળવું ન હોય એમ વ્યાસપીઠથી ઊતરીને ઓમકારનાથ ઉતાવળે નીકળી ગયા એટલે મન મનાવવું પડ્યું.

ઓમને ખરેખર તો જુદી જ અધીરાઈ હતી.

મંડપમાંથી ઉતાવળે નીકળેલા મહારાજ ખરેખર તો અર્શ વગેરેને આંતરીને આગ્રહભે૨ આશ્રમ લઈ ગયાનું શારદાબહેને જાણ્યું હોત તો સંસાર-સંન્યાસીના મિલન વિશે જાણવાની ઉત્કંઠતા જરૂર થાત!

(ક્રમશ:)

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK