શું સુપ્રીમ કોર્ટ કાળાં નાણાં શોધી શકશે?

ન્યાયમૂર્તિ શાહે હજી તો નિમણૂકનો પત્ર મળે એ પહેલાં જાહેરાત કરી દીધી છે કે તેઓ કોઈ પણ મોટા નેતાને કે ઉદ્યોગપતિને છોડશે નહીં જો તે કાળાં નાણાંની હેરાફેરીમાં સંડોવાયેલો હશે કે પછી ભલે તેનાં નાણાં વિદેશી બૅન્કોમાં જમા હોય




કારણ-તારણ - રમેશ ઓઝા

સોગંદવિધિ માટે ખાસ આવેલા લ્ખ્ખ્ય્ઘ્ દેશોના મહેમાનોને વિદાય આપ્યા પછી મંગળવારે નવી સરકારની કૅબિનેટની બેઠક યોજાઈ હતી, જેમાં કાળાં નાણાંની તપાસ કરવા સ્પેશ્યલ ઇન્વેસ્ટિગેશન ટીમ (SIT) રચવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. SITનું નેતૃત્વ સર્વોચ્ચ અદાલતના નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ એમ. બી. શાહ કરશે અને સર્વોચ્ચ અદાલતના હજી વધુ નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ અજિત પસાયત ટીમના ઉપાધ્યક્ષ તરીકે કામ કરશે. ગયા અઠવાડિયે સર્વોચ્ચ અદાલતે આપેલા આદેશને પગલે સરકારે આ વિશે તાત્કાલિક નિર્ણય લેવો જરૂરી હતો. જાહેર હિતની એક અરજીની સુનાવણી દરમ્યાન અદાલતે સરકારને આદેશ આપ્યો હતો કે કાળાં નાણાંની બાબતે સરકાર શું કરવા ધારે છે એનો એક અઠવાડિયામાં જવાબ આપે. SITની રચના એ સરકારે આપેલો જવાબ છે.

સરકાર પાસે જોકે બીજો વિકલ્પ પણ નહોતો અને આની ક્રેડિટ સરકારને આપવાનું બનતું નથી. મૂળમાં આ મામલો બે વર્ષ જૂનો છે. દેશમાં કાળું નાણું કેટલું છે, કોની પાસે છે, કઈ રીતે એને પેદા કરવામાં અને છુપાવવામાં આવે છે અને વિદેશની બૅન્કોમાં કેટલું નાણું જમા છે એની તપાસની માગણી કરતી એક પિટિશન ત્રણ વર્ષ પહેલાં સર્વોચ્ચ અદાલતમાં આવી હતી. ૨૦૧૧માં સર્વોચ્ચ અદાલતે કાળાં નાણાંની અને વિદેશી બૅન્કોમાં કોનાં અકાઉન્ટ્સ છે એની તપાસ કરવા SITની રચના કરવાનો કેન્દ્ર સરકારને આદેશ આપ્યો હતો. ભ્રક્ટાચારથી ગળાડૂબ આગલી સરકારે સર્વોચ્ચ અદાલતના આદેશ સામે કેટલાક કાયદાકીય વાંધા ઉઠાવ્યા હતા અને અદાલતને એના આદેશ વિશે પુનર્વિચાર કરવાની માગણી કરતી રિવ્યુ પિટિશન કરી હતી. બે વર્ષની સુનાવણી પછી ૧૫ દિવસ પહેલાં સર્વોચ્ચ અદાલતે રિવ્યુ પિટિશન ફગાવી દીધી હતી એટલે SITની રચના કરવાનો પ્રસંગ પાછો ઉપસ્થિત થયો હતો. એ પછીની સુનાવણી દરમ્યાન ગયા અઠવાડિયે સર્વોચ્ચ અદાલતે કેન્દ્ર સરકારને ન્યાયમૂર્તિ એમ. બી. શાહનું નામ આપીને SITની રચના કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. આમ ન્યાયમૂર્તિ એમ. બી. શાહના નેતૃત્વમાં SITની રચના કરવી પડે એમ હતી અને સરકાર પાસે બીજો કોઈ વિકલ્પ પણ નહોતો. SITમાં ન્યાયમૂર્તિ પસાયતને ઉમેરવાનો નિર્ણય સરકારનો છે. ન્યાયમૂર્તિ પસાયત પ્રામાણિકતા માટે ખ્યાતિ ધરાવે છે. ૨૦૦૯માં તેઓ સર્વોચ્ચ અદાલતમાંથી નિવૃત્ત થયા ત્યારે જાણીતા ધારાશાસ્ત્રી સોલી સોરાબજીએ તેમને સર્વોચ્ચ અદાલતને મળેલા મુઠ્ઠીભર નો-નૉનસેન્સ જજ તરીકે નવાજ્યા હતા.

ભારતીય કાયદાઓ એવા છે જેમાં કાળાં નાણાંની શોધ કરવી બહુ આસાન નથી. એ ઉપરાંત SITને ટમ્સર્‍ ઑફ રેફરન્સ શું આપવામાં આવે છે અને ક્યાં સુધી જવા દેવામાં આવશે એ હજી સ્પક્ટ નથી. SITના માર્ગમાં અનેક જટિલતાઓ હોવા છતાં આટલી ઉચ્ચ સ્તરે ટીમની રચના થઈ છે અને સર્વોચ્ચ અદાલતના બબ્બે ન્યાયમૂર્તિ તપાસનું નેતૃત્વ કરવાના છે એ પોતે એક આશાસ્પદ ઘટના છે. એ ઉપરાંત SITમાં રિઝર્વ બૅન્કના ડેપ્યુટી ગવર્નર, RAW, IB, CBI, ED, CBDTના અધ્યક્ષ અને રેવન્યુ સેક્રેટરી સભ્ય હશે. વળી ન્યાયમૂર્તિ પસાયત પોતે ચાર્ટર્ડ અકાઉન્ટન્ટ છે એટલે તેમનું નાણાકીય જગલરીનું જ્ઞાન પણ ઉપયોગી થઈ શકે છે. નાણાકીય વ્યવહારના આટલા એક્સપટ્ર્સ SITમાં છે ત્યારે એમાંથી કંઈક નીકળશે એવી આશા બંધાય છે.

ન્યાયમૂર્તિ શાહ વ્યવહારુ અને ઉદ્યમી માણસ છે. તેમણે કહ્યું છે કે કાળું નાણું પેદા કરનારી કાયદાની અને વહીવટી તંત્રની જટિલતાઓ ઘાસની ગંજીમાંથી સોઈ શોધવા જેટલી ભયંકર છે, પણ એમ છતાં વહેલી તકે તપાસનો અહેવાલ આપવાનો તેઓ પ્રયાસ કરશે. આ પહેલાં ઓડિશા અને ગોવાની ખનીજની ખાણોને ગેરકાયદે ઉલેચવાના કૌભાંડની તપાસ ન્યાયમૂર્તિ એમ. બી. શાહને સોંપવામાં આવી હતી અને તેમણે માત્ર બે મહિનામાં વચગાળાનો અહેવાલ આપ્યો હતો અને છ મહિનામાં પૂરો અહેવાલ આપ્યો હતો. જોકે ખાણો ઉલેચનારને શોધવા અને લાંબા અને જટિલ રૂટ દ્વારા ફેરવતા રહીને કાળાં નાણાંને છુપાવનારાઓને શોધવા એમાં જમીન-આસમાનનું અંતર છે. સ્માર્ટ ચોર નથી, કાયદાઓ અસ્પક્ટ છે અને વહીવટી તંત્ર ભોંદુ છે.

ન્યાયમૂર્તિ શાહે તો હજી નિમણૂકનો પત્ર મળે એ પહેલાં જાહેરાત કરી દીધી છે કે તેઓ કોઈ પણ મોટા નેતાને કે ઉદ્યોગપતિને છોડશે નહીં, જો તે કાળાં નાણાંની હેરાફેરીમાં સંડોવાયેલો હશે કે પછી ભલે તેનાં નાણાં વિદેશી બૅન્કોમાં જમા હોય. ગરીબ અને ફૂહડ શાસન ધરાવતા દેશમાં આવી પ્રત્યેક જાહેરાત વખતે હરખાવા અને આશા રાખવા સિવાય આપણા જેવા અદના નાગરિક પાસે બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી. વાચકને યાદ હશે કે પુણેના હસન અલી નામના રેસના ઘોડાઓનો ધંધો કરનાર માણસ સામે કાળાં નાણાં ધરાવવાના, એની હેરાફેરી (હવાલા) કરવાના, બ્લૅકના વાઇટ કરવાના, વિદેશની બૅન્કોમાં પૈસા જમા કરાવ્યા હોવાના અને વિશ્વપ્રસિદ્ધ શસ્ત્રસોદાગર અદનાન ખાશોગીનો ફ્રન્ટમૅન હોવાના ગંભીર આરોપ મૂકવામાં આવ્યા હતા. હસન અલી કુલ ૩૫૦ અબજ રૂપિયાની સંપત્તિ ધરાવતો હોવાની રજૂઆત તપાસ કરનાર સંસ્થાઓએ અદાલતમાં કરી હતી અને આવકવેરા ખાતાએ દાવો કર્યો હતો કે હસન અલી પાસેથી ૮૯,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા આવકવેરા પેટે વસૂલ કરવાના નીકળે છે.

શું થયું એ ખટલામાં? ૭ વર્ષ પછી હજી સુધી કોથળામાંથી બિલાડું પણ નીકળ્યું નથી અને સરકારે અદાલતમાં કબૂલ કરવું પડ્યું હતું કે તપાસકર્તા સંસ્થાઓ કોઈ પુરાવાઓ શોધી શકી નથી. આપણે ત્યાં કેસ દાખલ કરતી વખતે કેસને ફુગાવીને મોટો અને ગંભીર કરવામાં આવે છે અને મીડિયા સામાન્ય બુદ્ધિને વાપર્યા વિના તપાસકર્તા સંસ્થાઓના દાવાઓને સાચા માનીને છાપે છે કે પ્રસારિત કરે છે. હસન અલીએ તો ત્યારે ૨૦૦૭માં જ આવકવેરા ખાતાને અદાલતમાં પડકારતાં કહ્યું હતું કે આવકવેરા ખાતું જેટલી રકમનો દાવો કરે છે એની ચોથા ભાગની રકમ જો આપતું હોય તો તેઓ બધું જ છોડીને ફકીર બનવા તૈયાર છે. હસન અલીનો કેસ કહે છે કે કાં તો સરકારના દાવા ખોટા હોય છે, કાં તપાસ ખોટી દિશાની હોય છે અને કદાચ બન્ને હોય છે.

આ સ્થિતિમાં ન્યાયમૂર્તિ શાહ જ્યારે આશા બંધાવે ત્યારે હરખાવામાં કાંઈ ખોટું નથી અને એનાથી વધારે આપણી પાસે વિકલ્પ પણ શું છે?

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK