IPL - સિલી પૉઇન્ટ પર કૅચઆઉટ

ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ (IPL) રમતના આત્મા પર હાવી થઈ જતી ઝાકઝમાળ, ગ્લૅમર અને અનૈતિકતાનો અખાડો બની રહી છે.


અરિંદમ ચૌધરી

IPLનું આયોજન જ એવી રીતે કરવામાં આવ્યું છે કે જે લોકો ક્રિકેટની રમતના હાર્ડકોર પ્રશંસકો નથી તેઓ પણ સેલિબ્રિટીઓના ઝુંડ, ગ્લૅમર અને એની સાથે સંકળાયેલા ઉન્માદને કારણે તેમના ટેલિવિઝન સેટની સામે ચીટકીને બેસી રહે છે. IPL નાણાં રળી આપતું એક એવું મશીન છે જે નિ:શંકપણે માર્કેટિંગનાં તમામ ચોક્કસ પ્રમાણોનું ખૂબ જ અસરકારક બિઝનેસ મૉડલ સાબિત થઈ રહ્યું છે, પરંતુ સખાવત માટે ભોગ પણ આપવો પડે છે અને IPLના આ ઘમસાણમાં ક્રિકેટની રમતનો જ ખો નીકળી રહ્યો છે. બેટિંગનાં કૌભાંડો, સ્પૉટ-ફિક્સિંગમાં ખેલાડીઓની સંડોવણી, અન્ડરવર્લ્ડના માફિયાઓનો દોરીસંચાર અને આર્થિક ગેરરીતિઓ એક સમયે જેન્ટલમૅન્સ ગેમ ગણાતી ક્રિકેટની નિર્દોષ રમતનો કચ્ચરઘાણ કાઢી રહ્યાં છે.

IPL મૉડલ ચ્ભ્ન્, ફ્ગ્ખ્ અને ફ્જ્ન્નાં મૉડલોને ઓછામાં ઓછું અનુસરે છે. આ બધી જ પ્રોફેશનલ સ્પોર્ટિંગ ઇવેન્ટો છે જેમાં અબજો ડૉલરનું રોકાણ થાય છે. ચ્ભ્ન્ અને ફ્ગ્ખ્ ઇન્ટરક્લબ ટુર્નામેન્ટો છે જ્યારે ક્લબો સ્પોર્ટિંગ પરંપરાઓ અને રમતના સાચા આત્માનું પ્રતિનિધિત્વ કરે  છે. તો બીજી તરફ IPL ક્રિકેટ ટુર્નામેન્ટ કરતાં કંઈક વધુ મસાલો ધરાવે છે, પરંતુ વિશ્વની મોટી લીગો જેટલાં તત્વો એનામાં નથી.

આ ટુર્નામેન્ટ શરૂ થઈ ત્યારથી વિવિધ પ્રકારના વિવાદો અને કૌભાંડોથી ઘેરાયેલી છે. સ્વાભાવિક છે કે મુક્ત બજારના માળખાના અભાવે IPL અને એની સાથે સંકળાયેલા લોકોને સ્પોર્ટિંગ મૉડલને ક્ષતવિક્ષત કરી નાખવાની સંભવિત તમામ તકો પૂરી પાડી છે. લીગની માલિકીની પૅટર્નથી વધુ સારી રીતે એનું વર્ણન શું હોઈ શકે?

રસપ્રદ બાબત એ છે કે જો કોઈ ભૂતકાળના હન્સી ક્રોન્યે સિવાયના કિસ્સાઓ પર નજર નાખે તો સ્પૉટ-ફિક્સિંગમાં સંડોવાયેલા અન્ય તમામ ખેલાડીઓ ભારતીય ઉપખંડના હતા જેમાં મોહમ્મદ અઝહરુદ્દીન, સલીમ મલિક, મનોજ પ્રભાકર અને ઇજાઝ અહમદ ઉલ્લેખનીય છે. કોઈ પણ વ્યક્તિએ એ વાત જાણી લેવી જોઈએ કે યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકા જેવા દેશો દૂધે ધોયેલા છે એમ નહીં પરંતુ ભારતમાં આ દેશો કરતાં સટ્ટો ઘણો વધારે રમાય છે કારણ કે સત્તાવાળાઓ દ્વારા સટ્ટાપ્રક્રિયા પર સારું એવું નિયંત્રણ રાખવામાં આવે છે. ચ્ભ્ન્ અને ફ્ગ્ખ્માં દાખલા તરીકે બેટિંગ મૅનેજરોના સ્પેસ્યલ સેલ હોય છે જેમનું કામ ખેલાડીઓ, રેફરીઓ અને અમ્પાયરો પર આંકડા અને સમીક્ષા સાથે બેટિંગ ઑપરેટરોને અટકાવવા માટે ચાંપતી નજર રાખવાનું છે. એ ઉપરાંત આ દેશોની કાયદો અને વ્યવસ્થાની જાળવણી કરતી એજન્સીઓ વધુ કાર્યક્ષમ અને જવાબદાર છે અને મની-લૉન્ડરિંગના કોઈ પણ સંકેત પર તાત્કાલિક પગલાં સાથે ધ્યાન આપવામાં આવે છે.

અમેરિકામાં રમતોમાં ભ્રષ્ટાચાર નાબૂદ કરવા માટે બે દાયકા જૂના કાયદાની મદદ લેવામાં આવે છે જે ટુર્નામેન્ટોમાં સ્પર્ધાત્મકતા જાળવી રાખે છે અને રમતને લગતા અપરાધો અટકાવે છે. પ્રોફેશનલ ઍન્ડ ઍમેટર સ્પોટ્ર્સ પ્રોટેક્શન ઍક્ટ (ભ્ખ્લ્ભ્ખ્) ન કેવળ રમતના જુગાર પર પ્રતિબંધ મૂકે છે પરંતુ રમતનાં ઉચ્ચ મૂલ્યોને પણ જાળવી રાખે છે.

જોકે ત્ભ્ન્માં રમતમાં બેટિંગ અને ફિક્સિંગ પર નિયંત્રણ રાખવા માટે આપણી પાસે કોઈ વિશેષ વ્યવસ્થા નથી અને જાહેર સત્તાવાળાઓ પણ એવી ઉમદા છાપ ધરાવતા નથી. સ્પોર્ટ્સમાં પારદર્શકતા અને જવાબદારી માટે ભારતમાં પ્રસ્તાવિત નૅશનલ સ્પોટ્ર્સ ડેવલપમેન્ટ બિલ પણ પ્રધાનમંડળ દ્વારા નકારી કાઢવામાં આવ્યું હતું. આ ખરડો નકારી કાઢવાથી કલંકિત ખેલાડીઓ અને સટોડિયાઓને છૂટો દોર મળી ગયો હતો.

ભારતમાં ન કેવળ IPL, પરંતુ તમામ સ્પોર્ટ્સ ઇવેન્ટો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય તપાસ સંસ્થાઓ ઉપરાંત સ્વતંત્ર અને સ્વાયત્ત કાયદાકીય એજન્સીઓ, સ્થાનિક તપાસ એજન્સીઓને સાંકળીને એક કેન્દ્રીયકૃત સંસ્થા હોવી જોઈએ. ત્યાં સુધી ખેલાડી તેનું માથું ખંજવાળશે અથવા તો તેના ટુવાલ સાથે કોઈ ચેડાં કરશે ત્યારે ઘરમાં બેસીને મૅચ નિહાળતા પ્રેક્ષકોને એમ જ લાગશે કે મૅચ ફિક્સ થયેલી છે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK