જો શહેરી નક્સલવાદીઓ અસ્તિત્વમાં હોત તો ક્રોની કૅપિટલિસ્ટોની ને દેશને લૂંટનારાઓની હત્યાઓ થતી હોત

સવાલ એ છે કે સશસ્ત્ર ક્રાન્તિ દ્વારા ભારતમાં મૂળભૂત વ્યવસ્થા-પરિવર્તન કરવા ઇચ્છનારાઓ અને પ્રસ્થાપિત ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થાને તોડી પાડવા ઇચ્છનારાઓ પાંચ-પાંચ દાયકા સુધી કોઈ પણ પ્રકારનું મોટું પરાક્રમ કર્યા વિના ટકી શકે એવું બને ખરું?

કારણ-તારણ - રમેશ ઓઝા

સશસ્ત્ર ક્રાન્તિનો દાવો કરનાર કોઈ આંદોલન ક્રાન્તિ કર્યા વિના પાંચ-પાંચ દાયકા સુધી ટકી શકે એ શક્ય જ નથી. ૧૯૬૭ની ૧૮ મેએ પશ્ચિમ બંગાળના નક્સલબાડી નામના ગામમાં રૅડિકલ સામ્યવાદી યુવકોએ શોષિત કિસાનો સાથે મળીને હિંસક વિદ્રોહ કર્યો હતો. આનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષે સંસદીય રાજકારણ અપનાવ્યા પછી એની ક્રાન્તિની ધાર બુઠ્ઠી થઈ ગઈ હતી અને તેલંગણની કહેવાતી સશસ્ત્ર ક્રાન્તિ તો ક્યારનીયે વિસરાઈ ગઈ હતી. બીજું કારણ એ હતું કે ચીન સાથેના યુદ્ધ પછી ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષમાં વિભાજન થયું હતું અને એ રીતે સામ્યવાદી આંદોલન વધારે નબળું પડ્યું હતું. ભારતમાં સામ્યવાદી પક્ષો હતા જેઓ સત્તાનું રાજકારણ કરતા હતા, પરંતુ સામ્યવાદી આંદોલન સમાપ્ત થઈ ગયું હતું એવો રૅડિકલ સામ્યવાદી યુવકોનો આરોપ હતો. તેમણે ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષ (માઓઇસ્ટ-લેનિનિસ્ટ) નામના પક્ષની સ્થાપના કરી હતી.

એ ઘટના પછી રૅડિકલ કમ્યુનિસ્ટ મૂવમેન્ટ નક્સલ આંદોલન તરીકે ઓળખાય છે. પાંચ દાયકા થઈ ગયા એ વાતને જેમાં સશસ્ત્ર ક્રાન્તિ કરવામાં નક્સલવાદીઓને કોઈ સ્થળે આજ સુધી સફળતા મળી નથી. પહેલાં બંગાળ. એ પછી બિહાર અને મુખ્યત્વે ઝારખંડ. એ પછી તેલંગણ. ત્યાંથી આગળ વધીને છત્તીસગઢ અને મહારાષ્ટ્રમાં ગડચિરોલી. થોડા પ્રમાણમાં ઓડિશા પણ ખરું. દેશના આવડા મોટા ક્ષેત્રમાં નક્સલવાદીઓ પ્રભાવ ધરાવે છે એમ કહેવાય છે, પરંતુ તેઓ જે રીતની ક્રાન્તિ ઇચ્છે છે અને જે રીતનું વ્યવસ્થા-પરિવર્તન ઇચ્છે છે એ એક પણ જગ્યાએ થયું નથી.

તો સવાલ એ છે કે સશસ્ત્ર ક્રાન્તિ દ્વારા ભારતમાં મૂળભૂત વ્યવસ્થા-પરિવર્તન કરવા ઇચ્છનારાઓ અને પ્રસ્થાપિત ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થાને તોડી પાડવા ઇચ્છનારાઓ પાંચ-પાંચ દાયકા સુધી કોઈ પણ પ્રકારનું મોટું પરાક્રમ કર્યા વિના ટકી શકે એવું બને ખરું? નવયુવકો શું બેવકૂફ છે કે પરિણામ વિનાની વાંઝણી ક્રાન્તિ માટે મૂલ્યવાન જિંદગી હોમી દે? આમ છતાં હકીકત એ છે કે ભારતમાં નક્સલવાદીઓ અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને નક્સલવાદી આંદોલન પણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. કોઈ મોટી ક્રાન્તિ કર્યા વિના કે કોઈ મોટો મીર માર્યા વિના અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આ એક રહસ્ય છે અને ખરું પૂછો તો રહસ્ય ઉઘાડું પણ છે, માત્ર એનો સ્વીકાર કરવામાં આવતો નથી.

ઉઘાડું રહસ્ય એ છે કે કહેવાતું નક્સલવાદી આંદોલન એક પ્રકારના સ્થાપિત હિતમાં ફેરવાઈ ગયું છે. નક્સલવાદીઓ લોકતંત્રમાં વિશ્વાસ નથી ધરાવતા, પણ નક્સલી પ્રભાવક્ષેત્રોમાં લોકસભાથી લઈને પંચાયત સુધીની દરેક ચૂંટણી નિર્વિઘ્ને યોજાય છે. આદિવાસીઓ મોટા પ્રમાણમાં મતદાન કરે છે. કોઈ ઉમેદવાર સામે જંગલ પ્રવેશબંધી મૂકવામાં આવી હોય એવી એક પણ ઘટના બની નથી. નક્સલવાદીઓ શોષણનો વિરોધ કરે છે, પરંતુ જંગલની પેદાશો સુખેથી જંગલની બહાર જાય છે. જંગલ કપાય છે, લાકડું બહાર જાય છે, બામ્બુ બહાર જાય છે, તેંદુ પત્તાં બહાર જાય છે. નક્સલવાદી પ્રભાવ ક્ષેત્રોમાં પેપરમિલો ચાલી રહી છે વગેરે. ઉગ્ર નક્સલવાદીઓએ કોઈ ઠેકેદારની હત્યા કરી હોય કે પેપરમિલને આગ લગાડી હોય કે એના સંચાલકની હત્યા કે અપહરણ કર્યું હોય એવી ઘટના તમે ક્યારેય સાંભળી છે? કોઈ ખાણિયા ઠેકદારને સતાવવામાં આવ્યો હોય અને તે જીવ બચાવવા ખાણ છોડીને જતો રહ્યો હોય એવું તમે સાંભYયું છે? જો નક્સલવાદીઓનો ભય હોત તો ખાણકૌભાંડ ન થયું હોત.

તો પછી નક્સલવાદીઓ કરે છે શું? આ એક રહસ્ય છે, પણ એ ઉઘાડું રહસ્ય છે. તેઓ સ્થાપિત હિતો પાસેથી પૈસા લઈને કમાય છે અને તેમની મૂવમેન્ટમાં વચ્ચે આવતા પોલીસોને જરૂર પડે તો મારે છે.

રહી વાત શહેરી નક્સલવાદીઓની તો ભારતના કયા શહેરમાં શહેરી નક્સલવાદીઓએ કોઈ ક્રોની કૅપિટલિસ્ટની કે ભ્રક્ટ ઠેકેદારની હત્યા કરી છે? શું તેમને ખબર નથી કે શોષણનું સ્વરૂપ કેવું છે અને કોણ એના લાભાર્થી છે? કોણ બૅન્કોને અને બીજાં સરકારી સંસાધનોને લૂટીને માલામાલ થઈ ગયા છે એની શું તેમને ખબર નથી? શહેરી નક્સલવાદીઓ તરીકે જેમની ધરપકડ કરવામાં આવી છે કે ભૂતકાળમાં જેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી એ દેશપ્રેમી ભક્તો કરતાં ઘણા વધારે બુદ્ધિશાળી છે. જો તેઓ હિંસક ક્રાન્તિ કરવા માગતા હોત તો તેમણે શહેરમાં ક્રોની કૅપિટલિસ્ટોની, ભ્રક્ટ ઠેકેદારો અને રાજકારણીઓની હત્યા કરી હોત. આવું ભારતના એક પણ શહેરમાં આજ સુધી બન્યું નથી.

તો શું નક્સલવાદનો હાઉ જીવતો રાખવામાં આવી રહ્યો છે? યસ. એમાં માત્ર નક્સલવાદીઓનું જ સ્થાપિત હિત છે એવું નથી, શાસકોનું અને રાજકારણીઓનું પણ સ્થાપિત હિત છે. ચૂંટણી નજીક આવવાની હોય ત્યારે નક્સલવાદીઓ વડા પ્રધાનની હત્યા કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે એમ કહેવા માટે એનો ખપ છે. નક્સલવાદને ડામવા માટે ખાસ ફન્ડ મેળવીને એને ચાંઉ કરવામાં આવે છે. લોકોને ડરાવવા માટે એનો ખપ છે. જ્યાં વિપુલ કુદરતી સંપદા પડી છે એ જંગલોમાં નક્સલવાદીઓને જેર કરવાના નામે અમર્યાદિત સત્તા મેળવવા માટે એનો ખપ છે. એ સત્તાનો કુદરતી સંપદા લંૂટવા માટે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. દેશ પર ખતરો છે એમ કહીને દેશપ્રેમીઓને બેવકૂફ બનાવવા માટે એનો ખપ છે. નક્સલવાદનો હાઉ જીવતો રાખવામાં અનેક પ્રકારના લાભ છે.

કહેવાતી નક્સલવાદી પ્રવૃત્તિ એ મૂળભૂત રીતે કાયદો અને વ્યવસ્થાનો પ્રશ્ન છે એટલે નક્સલવાદીઓ અને પોલીસો વચ્ચે અથડામણો થતી રહે છે. નક્સલવાદીઓ સહિત બધા જ સંપીને જંગલો લૂંટે છે, માત્ર પોલીસ એની કિંમત ચૂકવે છે. આને કારણે પોલીસ આક્રમક બને છે અને ગુસ્સામાં જરૂર કરતાં વધારે પ્રમાણમાં જવાબી હિંસા કરે છે. આને કાયદાના રાજમાં શાસકીય હિંસા (સ્ટેટ વાયલન્સ) કહેવામાં આવે છે.

અહીં કહેવાતા શહેરી નક્સલવાદીઓનો પ્રવેશ થાય છે. એમાંના કેટલાક નક્સલવાદને સમજવાનો પ્રયાસ કરે છે. એવું શું છે કે પાંચ-પાંચ દાયકા સુધી કોઈ મોટી સફળતા મળી ન હોવા છતાં આંદોલન ટકી રહ્યું છે? તેઓ આનો ઉત્તર શોધવા બદલતી નક્સલવાદી વિચારધારાનો અભ્યાસ કરે છે અને તેમનો સંપર્ક કરે છે. જંગલમાં પણ જાય છે. કેટલાક પાંચ-પાંચ દાયકા સુધી ટકી રહેલા નક્સલવાદીઓને ખરેખર ઈમાનદાર સમજે છે અને સહાનુભૂતિ ધરાવે છે. કુતૂહલ, વિસ્મય અને સહાનુભૂતિ એ ગુનો નથી. કેટલાક રાજ્ય દ્વારા કરવામાં આવતી હિંસાનો વિરોધ કરે છે. તેમનું કહેવું એવું છે કે રાજ્ય જવાબદાર હોવું જોઈએ અને એ અમર્યાદ પ્રમાણમાં કાયદો પોતાના હાથમાં ન લઈ શકે. રાજ્યની હિંસાનો વિરોધ કરવો એટલે નક્સલી હોવું એવો એનો અર્થ ન થઈ શકે. કેટલાક સેક્યુલર ડાબેરી વિચારધારા ધરાવે છે અને મૂડીવાદી વિકાસના વિરોધી છે એટલે વર્તમાન શાસકોને આંખના કણાની માફક ખૂંચે છે. આવા લોકોને આજકાલ શહેરી નક્સલવાદી તરીકે ઓળખાવીને સતાવવામાં આવે છે.

પુણેની પોલીસે જે સાહસ કર્યું છે એ આવું છે અને યોગ્ય રીતે જ સર્વોચ્ચ અદાલતે એની રેવડી દાણાદાર  કરી નાખી છે. એજન્ડા નરેન્દ્ર મોદીને અને સરકારને તારવાનો છે. એને શહેરી નક્સલવાદ સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. જો શહેરી નક્સલવાદીઓ અસ્તિત્વ ધરાવતા હોત તો ક્રોની કૅપિટલિસ્ટોની હત્યાઓ થતી જોવા મળતી હોત.


Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK