હાથ ખાલી હોય ત્યારે સામ્યવાદ, પૈસો હાથમાં આવે એટલે મૂડીવાદ

હાથ ખાલી હોય ત્યારે સામ્યવાદ, પૈસો હાથમાં આવે એટલે મૂડીવાદ

MANOJ SHAH



નાટક ‘પગલા ઘોડા’માં મને પહેલું કામ સોંપવામાં આવ્યું અને સોંપાયેલા એ કામમાં જ મેં એવો ભગો કર્યો કે મારે ભૂંડી ગાળો ખાવી પડી. જોકે હું એ પછી પણ હિંમત હાર્યો નહોતો. કામ કરે તેની જ ભૂલ થાય, લાંબા ટાંટિયા કરીને બેસી રહે તે ક્યારેય ભૂલ કરે નહીં. આ જ મારી નીતિ રહી છે અને આ જ નીતિને મેં ફૉલો કરી છે. મિત્રો, આ જ દિવસોમાં મારા પપ્પાને પૅરૅલિસિસનો અટૅક આવ્યો અને તે પથારીવશ થયા અને એ પછી ઘરમાં મારા પગારનું મહkવ વધી ગયું. જોકે નાટકનાં રિહર્સલ્સ માટે મને રજા આપવાની ના પાડવામાં આવતાં મેં એક દિવસ નર્ણિય લઈ લીધો. મેડિકલ સ્ટોરની નોકરીને અને મારા શેઠને કાયમ માટે રજા આપી દીધી અને માથા પર કફન બાંધીને રંગભૂમિના ખોળે માથું મૂકી દીધું.

મારા માટે સુખી થવા કરતાં ખુશ રહેવું વધારે મહત્વનું રહ્યું છે અને મેં હંમેશાં સુખ કરતાં ખુશીને વધારે મહત્વ આપ્યું છે. એ સમયે અમારા આ ગ્રુપમાં એક બીજી પણ વ્યક્તિ એવી હતી જેનું બૅકગ્રાઉન્ડ ઘણા અંશે મારા જેવું જ હતું. નામ તેનું મનોજ શાહ. આજની સમાંતર રંગભૂમિના ડિરેક્ટર-પ્રોડ્યુસર છે એ જ મનોજ શાહની હું વાત કરું છું. સ્વભાવ તેનો બોલકો ને રહેવાનું પણ મારી જેમ ચાલીમાં. ઘરની આર્થિક પરિસ્થિતિ પણ અમારી જેમ ખાસ વખાણવાલાયક નહીં. તેણે પણ ઘણીબધી નોકરી કરી હતી અને એ જ દિવસોમાં તેણે પોતાના શેઠને રજા આપી હતી. મનોજ પાસેથી આ બધી વાતો મેં સાંભળી હતી એટલે મને પણ ચાનક ચડી અને મેં પણ નક્કી કરી લીધું કે રોજની કચકચ આપણને જોઈએ નહીં. બસ, પત્યું. શેઠને બાય-બાય-ટાટા કહી દીધું. પૈસા મળે કે નહીં, આર્થિક રીતે પગભર થવાય કે ન થવાય; બસ, નાટકો કરવાનાં અને મોજથી રહેવાનું. એ સમયે નાટકો જ અમારી દુનિયા હતી. ફિલ્મો વિશે તો મેં કંઈ વિચાર્યું પણ નહોતું અને આજે, આજે વાતાવરણ બદલાયું છે. આજે નાટકો તથા ફિલ્મો વચ્ચે એવી દોડાદોડી ચાલે છે કે મુંબઈના ઘર કરતાં વધારે રાતો બહાર હોટેલમાં કાઢવાની થાય છે. આ આખું વીક પણ એવું જ પસાર થયું છે. મારી ફિલ્મ ‘વેન્ટિલેટર’ આવતા વીકમાં રિલીઝ થાય છે. આ ફિલ્મની એક ખાસિયત છે. જૅકી શ્રોફ અને મારી અમારા બન્નેની આ પહેલી ગુજરાતી ફિલ્મ છે (જોક પૂરો). ‘વેન્ટિલેટર’ વિશે મારે થોડી વાત કરવી છે, પણ એ નેક્સ્ટ વીકમાં કરીશું. અત્યારે આપણે નાટકોને આગળ વધારીએ.

એ સમયે ‘પગલા ઘોડા’ની સાથે લતેશ શાહનું બીજું એક નાટક પણ ચાલતું હતું જેમાં શફી ઇનામદાર, હોમી વાડિયા અને યક્ષા ભટ્ટ હતાં. આ નાટકના બૅકસ્ટેજ-વર્ક માટે મને કહેવામાં આવ્યું. આ નાટક મારો ફ્રેન્ડ શશી વાડિયા સંભાળતો, જેના વિશે મેં તમને અગાઉ કહ્યું હતું. શશીના હાથ નીચે એ મારું પહેલું વ્યાવસાયિક નાટક અને તકદીર તો જુઓ સાહેબ. એ જ નાટક શત્રુઘ્ન સિંહા સાથે મેં હિન્દીમાં ‘પતિ, પત્ની આૈર મૈં’ના નામે કર્યું, જેના શો આજે પણ ચાલુ છે અને હજી દોઢેક મહિના પહેલાં જ હું એ નાટક રાજસ્થાન કરીને આવ્યો.


વાત છે ૧૯૭૯ના અરસાની. એ સમયે તો રંગભૂમિ વીક-એન્ડ રંગભૂમિ ગણાતી. વચ્ચે કોઈ શો થાય નહીં. રવિવારથી રવિવારના શો અને વચ્ચે જો કોઈ મંડળનો એકાદ ચૅરિટી શો મળી જાય તો કલાકારો ખુશ-ખુશ થઈ જાય. એ વખતે બે પ્રકારનાં નાટકો થતાં હતાં. કાન્તિ મડિયા અને પ્રવીણ જોષી પોતાનાં નાટકો મંડળોને આપતા નહીં. આજે છે એવાં સોશ્યલ ગ્રુપ્સ તો એ સમયે હતાં જ નહીં. હા, કચ્છી વીસા ઓસવાળ કે પછી દશા સોરઠિયા મંડળ જેવાં સમાજનાં મંડળો હતાં જે વર્ષમાં એકાદ જ્ઞાતિમેળો કે પછી સમાજનો કોઈ પ્રોગ્રામ રાખે અને એમાં નાટક દેખાડવાનું વિચારે. જોકે મડિયા કે પ્રવીણ જોશી તેમને શો આપતા નહીં. તેઓ બહુ-બહુ તો રોટરી કે લાયન્સ જેવી ક્લબને શો આપે અને કાં તો સમાજને મદદ મળે એ માટે ફન્ડ-રેઇઝિંગ શો હોય તો આપે. એનાથી ઊલટું પણ હતું. લાલુભાઈ શાહ આ બધાં મંડળો માટે શો કરતા અને બધાના નિયમિત સંપર્કમાં પણ રહેતા. લાલુભાઈનાં નાટકોમાં સામાજિક તkવ વધારે રહેતું અને એટલે તેઓ મોટા ભાગે સોલ્ડ-આઉટ શો જ કરતાં. પ્રવીણભાઈનાં નાટકો અલગ વિષયો પર આધારિત રહેતાં અને મડિયાનાં નાટકો ઇશ્યુ-બેઝ બનતાં. મહેન્દ્ર જોષીને પણ કોઈ હિસાબે વીસરી ન શકાય. મહેન્દ્ર જોષીને મેં ‘આપણું તો ભાઈ એવું’ નાટકમાં લાઇટિંગ કરતા જોયા છે. લતેશ શાહ દિગ્દર્શિત આ નાટકનું રૂપાંતર કર્યું હતું તીરથ વિદ્યાર્થી અને પરેશ રાવલે. નાટક મૂળ મરાઠી અને એમાં લાઇટ-ડિઝાઇનિંગ મહેન્દ્ર જોષીનું અને તે પોતે જ લાઇટ સંભાળે અને દરેક શોમાં આવે. આ નાટકના પ્રોડ્યુસર લતેશ શાહ અને હોમી વાડિયા. એ સમયે અમારા ગ્રુપમાં સ્ટારિઝમ જેવું કશું નહોતું અને એટલે બધાને પેમેન્ટ પણ એકસરખું મળતું. લતેશભાઈને ત્રીસ રૂપિયાનું કવર મળે તો હોમી વાડિયાને પણ એટલું જ કવર મળે. શફીભાઈને પણ એટલું જ પેમેન્ટ મળે અને બૅકસ્ટેજના લોકોને પણ ત્રીસ રૂપિયા જ મળે. મિત્રો, માણસ જ્યારે યુવાન હોય ત્યારે તે સ્વભાવે સામ્યવાદી હોય છે, પણ પછી ધીમે-ધીમે તે મૂડીવાદી થતો જાય છે. હાથ ખાલી હોય ત્યારે સામ્યવાદ અને જેવી મૂડી ઊભી થાય, જેવા પૈસા કમાય એટલે મૂડીવાદ. આ મારો આજ સુધીનો અનુભવ છે, મારા આજ સુધીના જીવનનો અનુભવ છે અને આ મારું નિરીક્ષણ છે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK