સર્વાંગીપણું પણ અહંકાર વિનાનું હોવું જોઈએ

વાત જરાય ખોટી નથી. સર્વાંગીપણું ભલે કોઈ પણ પ્રકારનું હોય અને કોઈ પણ ક્ષેત્રનું હોય, એ સંપત્તિના સ્વરૂપમાં આવવાનું હોય તો પણ આ જ વાત લાગુ પડે અને સુખ નક્કર ખુશીઓ સાથે આવતું હોય તો પણ એની સાથે તમારી ભાવના જોડાયેલી હોય એ જરૂરી છે

amitabh

સોશ્યલ સાયન્સ - રશ્મિન શાહ

તમને જોઈએ શું જીવન જીવવા માટે? પૈસો, સંપત્તિ અને ઐશ્વર્ય. પછી બીજું શું? સુખ, સુવિધા, સંપન્નતા. ઓકે. માન્યું. ત્રીજું, ત્રીજું શું જોઈએ? જ્ઞાન, બુદ્ધિ, બધા વચ્ચે બેઠા હો ત્યારે તમારું ચાતુર્ય દેખાવું જોઈએ અને લોકો એનાથી પ્રભાવિત થવા જોઈએ. રાઇટ. નંબર ચાર. હવે તમને શું જોઈએ એક જીવન જીવવા માટે જે હોય તો તમને એવું લાગે કે સ્વર્ગ આ પૃથ્વી પર જ છે? ચાલો, માની લીધું તમને પૈસો મળી ગયો, સુખ મળી ગયું, બુદ્ધિ પણ તમારામાં ભારોભાર આવી ગઈ. નાઓ નંબર ચાર. બિઝનેસ, એવો બિઝનેસ જેમાં તમારી મોનોપૉલી હોય, જેમાં તમારું નામ હોય, જે જોઈને તમે ‘દીવાર’ના પેલા પૉપ્યુલર ડાયલૉગનો ઉપયોગ કરી શકો : ‘હમ જહાઁ ખડે રહતે હૈં લાઇન વહીં સે શુરૂ હોતી હૈં.’

માન્યું કે બિઝનેસ હોવો જ જોઈએ અને આ બિઝનેસ હોય તો અને તો જ ઉપરના ત્રણની પણ વૅલ્યુ અકબંધ રહે અને સંપત્તિ તથા સુખનો સ્રોત પણ ચાલુ રહે. હવે, હવે શું જોઈએ જે હોય તો તમને લાગે કે જીવન પૂર્ણ થઈ ગયું. વિજ્ઞાન, સાયન્સ જે તમને આજના સમયની પૂર્ણતા આપવાનું કામ કરે છે, જે તમને આજના સમય સાથે તાલ મિલાવવાનું કામ શીખવે છે? આજના સમય સાથે રહેવું હોય તો સાયન્સ, મૉડર્ન સાયન્સની આવશ્યકતા રહેશે અને રહેશે જ. એક સર્વાંગી જીવન માટે તમને વિજ્ઞાનની ઓથ પણ આપી દેવામાં આવી છે. હવે, હવે શું જોઈએ તમને? ધર્મનો સાથ, ધર્મનો આધાર અને ધર્મની ઓથ જોઈએ. આવું માગનારાઓનો પણ આ જગતમાં તોટો નથી અને એમાં કંઈ ખોટું પણ નથી. ધર્મ હોવો જોઈએ. ધર્મથી એક ડર, ભીરુતા રહે છે અને એ ડરને લીધે જ કેટલીક વખત ખોટાં પગલાં લેવામાં ખચકાટ આવી જાય છે. હવે નંબર સાત. સર્વાંગી જીવન માટે સાતનો સાથ જોઈએ અને આ સાતમા ક્રમે આવે છે સત્તા. સત્તા વિનાનું જીવન નકામું છે. સત્તા તાકાત છે, સત્તા શક્તિ છે અને જો એ હોય તો જ બાકીના સૌનું મૂલ્ય અકબંધ રહે છે. સત્તા વિનાની સંપત્તિ નકામી છે અને સત્તા વિનાનો ધર્મ પણ પાંગળો છે. સત્તા વિનાની સમૃદ્ધિનો પણ કોઈ અર્થ નથી અને સત્તાની ગેરહાજરીમાં સુખ પણ માયકાંગલું બની જાય છે એટલે સત્તા આવશ્યક છે અને એ પણ તમને આપવામાં આવે છે.

હવે, હવે તો ખુશને તમે?


જો આ સવાલનો જવાબ તમે હકારમાં આપવાના હો તો કહેવાનું કે ના, તમે ભ્રમણા વચ્ચે જીવો છો અને તમે તમારી જાતને દુ:ખી કરવાના માર્ગ પર લઈ જવાના છો, કારણ કે મળેલાં આ સાત સુખને પણ એક મર્યાદા હોવી જોઈએ અને એ મર્યાદા વચ્ચે જ આ સાત સર્વાંગીપણું સંપત્તિ, સુખ, સમજણ, બિઝનેસ, સાયન્સ, ધર્મ અને સત્તાનું માન જળવાઈ રહેવાનું છે. જો તમારી પાસે અઢળક સંપત્તિ હોય, પારાવાર સંપદા હોય અને એ પછી પણ તમારામાં કોઈ પ્રકારની કામ કરવાની આવડત ન હોય, તમે કામ ન કરતા હો કે પછી કામ સાથે તમારે કોઈ સંબંધ ન હોય તો એ પૈસો, એ સંપત્તિ, એ સંપદાનું મૂલ્ય મસમોટા મીંડાથી સહેજ પણ વધારે નથી. જીવનમાં એ જ સમૃદ્ધિનું મૂલ્ય છે જે સમૃદ્ધિ કામ સાથે આવે છે. માત્ર સમ્ાૃદ્ધિ જો હાથ ઝુલાવતી આવી જાય તો એ સમૃદ્ધિ અઢળક વિટંબણાઓ લાવવાનું કામ કરે છે. એવું જ સુખનું છે. પરસેવા વિનાનું સુખ અર્થહીન છે. પરસેવો પડ્યા પછી મળનારું બિસ્તર કેવું સ્મૂધ છે એ પણ જોવું નથી પડતું એય વાસ્તવિકતા છે. જો સુખ જોઈતું હોય તો એની સાથે પરિશ્રમ ઉમેરાવો જ જોઈએ. અન્યથા એ સુખ સુગંધ વિનાના ચંદનસમું બની જશે. ત્રીજી આવશ્યકતા જ્ઞાનની છે, બુદ્ધિની અને સમજદારીની છે; પણ ભૂલવું નહીં કે ચરિત્ર વિનાનું જ્ઞાન કપડાં વિનાની સ્ત્રી જેવું છે. નર્વિસ્ત્ર સ્ત્રીની કોઈ ખૂબસૂરતી હોતી નથી. ખૂબસૂરતી વસ્ત્રથી આવે અને ઉપાંગોના ઉભાર પણ વસ્ત્રો થકી જ શોભે. એવું જ જ્ઞાનનું છે. ચરિત્ર નહીં હોય કે પછી વ્યક્તિત્વ નહીં હોય તો મળેલા જ્ઞાનનું કોઈ મૂલ્ય રહેવાનું નથી. અરે, એ લેવા માટે પણ બાજુમાં કોઈ બેસવાનું નથી અને એટલે જ જ્યારે પણ જ્ઞાનની અપેક્ષા રાખો ત્યારે ચરિત્ર પર પહેલું ધ્યાન કેãન્દ્રત કરજો. ચોથા નંબરે વાત હતી એ આજીવિકાની એટલે બિઝનેસની હતી અને સિદ્ધાંત વિનાનો કોઈ બિઝેનસ મૂલ્યવાન નથી. આજીવિકાનું મૂલ્ય ત્યારે જ અકબંધ રહે છે જ્યારે એમાં સિદ્ધાંત, આદર્શ અને નીતિ જોડાયેલાં હોય. બાકી પૈસા કમાવાનું કામ લોહીનો વેપાર કરતી વ્યક્તિ પણ કરી લે છે અને બારમાં ઠૂમકા દેખાડતી ડાન્સર પણ રાત પડ્યે રૂપિયાનો ઢગલો ઘરે લઈ જતી હોય છે. જોકે એ ઢગલામાં લક્ષ્મીનું આગમન નથી હોતું. એ પૈસો છે, ધન નહીં. ધન ઘરમાં તો જ આવે જો એ લઈ આવવાનું કામ સિદ્ધાંત સાથે, આદર્શ સાથે થતું હોય. લક્ષ્મી ઘરમાં તો જ આવે જો એ લઈ આવવાનું કામ નીતિમત્તા સાથે કરવામાં આવતું હોય. યાદ રાખજો, આ રીતે આવેલી લક્ષ્મી સ્થાયી સ્વરૂપમાં હોય છે. એ ધનોતપનોત કાઢવા માટે નથી આવતી, એ જવા માટે નથી આવતી. એ ઊગવા માટે અને એ વિસ્તરવા માટે ઘરમાં પ્રવેશતી હોય છે.

તમારા જીવનમાં આવી રહેલાં ગૅજેટ્સના ઉપયોગમાં પણ માનવીય સંવેદના જોઈશે. નહીં તો એ દૂરનાને નજીક લાવવાનું કામ કરશે, પણ નજીકનાઓને દૂર મૂકી આવશે. વિજ્ઞાન ઘરનું હોય કે દુનિયાનું, માનવીય સંવેદના વિનાનું વિજ્ઞાન સંહારક બને છે. ધર્મ પણ એ જ અવસ્થા પર છે. જતું કરવાની ભાવના વિનાનો ધર્મ, બલિદાનની લાગણી વિનાનો ધર્મ અધર્મ સમાન છે તો આદર્શ વિનાની સત્તા અધર્મનું પ્રતીક છે. સત્તા જોઈતી હોય તો આદર્શ હોવા જોઈશે, તાકાત જોઈતી હોય તો એ તાકાતના ઉપયોગ અને દુરુપયોગની સભાનતા પણ હોવી જોઈશે અને જો તમામ સાહ્યબીની સાથે રહેલી આ મર્યાદાઓને વાજબી રીતે સ્વીકારવાની ક્ષમતા હશે તો જ સર્વાંગીપણું આવશે. આ સર્વાંગીપણું આવે ત્યારે એની પણ એક નાનકડી શરત છે. સર્વાંગીપણું પણ અહંકાર વિનાનું હોવું જોઈશે અને જો એ હશે તો જ સર્વાંગીપણાનો સાચો અનુભવ કરવા મળશે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK