ઇસ શહર મેં હર શખ્સ પરેશાં સા ક્યોં હૈ?

ક્યાં ગયાં આપણાં શાંતિ, સંતોષ અને આનંદ? બધું હોવા છતાં આપણને કેમ અધૂરપ લાગે છે? કેમ કંઈક ખૂટતું હોય એવું લાગે છે? આ સવાલનો જવાબ આપણી ભીતરથી જ મળશે, આપણે ખુદને જ પૂછવું મળશે

ayushmann

સોશ્યલ સાયન્સ - જયેશ ચિતલિયા

સામાન્ય રીતે આપણે કોઈને પૂછીએ કે કેમ છો? તો તે તરત જ કહે કે મજામાં છું. મજામાં ખરેખર હોય કે ન હોય, પરંતુ સામેની વ્યક્તિ મજામાં છું એવું કહી દે છે અથવા મજામાં છું એવું કહેવાઈ જ જાય છે. આ એક સહજ સંવાદ છે. જોકે હવે બદલાતા સમય સાથે કેમ છો પુછાય ત્યારે મજામાં નથી યાર એવું કહેનારા લોકોની સંખ્યા વધવા લાગી છે. એમાં માનવીની નિખાલસતા કહો કે સચ્ચાઈ કહો; માણસ હવેના સમયમાં વધુ થાકેલો, હારેલો, નિરાશ, હતાશ દેખાવા લાગ્યો છે. તેથી જ તે સ્પષ્ટ કહી દે છે કે મજામાં નથી યાર.

આ મજામાં નથી યાર કહેનાર માણસ પાસે પૈસા છે, સુવિધા છે, સારી કંપનીમાં નોકરી છે, પરિવાર છે, વિવિધ સુખ છે. એમ છતાં માણસ સતત તાણમાં રહેવા લાગ્યો છે જેને આજની ભાષામાં સ્ટ્રેસ કહે છે, ડિપ્રેશન કહે છે. આ સંદર્ભમાં દરેક માણસ બીમાર છે, કારણ કે તેણે સતત સંઘર્ષ કરવો પડે છે. આ સંઘર્ષના પ્રકાર જુદા-જુદા હોઈ શકે, પરંતુ સતત ઝઝૂમવું પડે છે. હદ તો ત્યારે લાગે છે જ્યારે માણસ પોતાનું બધું બરાબર હોય તો પણ એમ કહે છે કે કંઈક ખૂટે છે, કંઈક ખૂંચે છે અને કંઈક તૂટે છે જેમાં કંઈક છૂટે છે. જીવનમાં કેમ જાણે ક્યાંક અધૂરપ લાગ્યા કરે છે, શાંતિ કે સંતોષ નથી મળતાં.

આ વિચારો માત્ર કલ્પના જ છે કે હકીકત એવા ખ્યાલ સાથે અમે એનો અનુભવ લેવા ઘણા માણસો સાથે સંવાદ કર્યો. શું તમે ખુશ છો? કેટલા ખુશ છો? ખરેખર ખુશ છો? શું તમે દુ:ખી છો? નિરાશ છો? કેટલા નિરાશ કે નાખુશ છો? ખરેખર નાખુશ છો? શું તમને તમારા કામથી, આવકથી, પરિવારથી, સગાં-સંબંધીઓ અને બધા મિત્રોથી સંતોષ છે? આવા સવાલોથી મૂંઝાઈ ગયા હો તો પહેલાં જરા વિચારી લો કે આ સવાલ તમને કેમ પુછાયો છે? તમે કહેશો કે હા બોલો, અમને શું કામ પુછાયું આમ? આવું પૂછવાનો અને કન્ફર્મ કરવાનો વિચાર એ માટે આવ્યો કે છેલ્લા કેટલાક સમયથી મોટા ભાગે જે માણસો મળે છે તેઓ એક નહીં તો બીજી ફરિયાદ કર્યા કરે છે, બૂમાબૂમ કરે છે, કાળો કકળાટ કરે છે અને લાંબું-લાંબું બોલીને રોદણાં રડ્યા કરે છે. જાણે તેમના પર દુ:ખના ડુંગર તૂટી પડ્યા હોય એમ.

હવે તમે આ જ સવાલ બીજાઓને પણ પૂછી જુઓ. તમને કદાચ આ જ જવાબ મળશે કે બધા રોદણાં જ વધુ રડે છે. પેલી જૂની વાર્તામાં સુખી માણસનું પહેરણ લાવવા માટે એક દુ:ખી માણસને કહેવાય છે તો તેને કોઈ સુખી માણસ જ મળતો નથી અને એક સુખી માણસ મળે છે તો તેની પાસે પહેરણ જ હોતું નથી. 

એટલે જ આવાં ગીતો વરસો પછી પણ યાદ રહે છે, સવાલ ઉઠાવે છે:

સીને મેં જલન, આંખોં મેં તૂફાં સા કુછ હૈ

ઇસ શહર મેં હર શખ્સ પરેશાં સા ક્યોં હૈ!

બીજી તરફ જીવનભર પ્રેરણા આપતાં રહે અને માર્ગ બતાવતાં રહે અને હૌસલો વધારતાં રહે એવાં ગીતો પણ આવતાં રહે છે:

ઇતની શક્તિ હમેં દેના દાતા

મન કા વિશ્વાસ કમઝોર હો ના

હમ ચલેં નેક રસ્તે પે હમસે

ભૂલ કર ભી કોઈ ભૂલ હો ના

આપણે આ વિચાર કરવાની જરૂર છે યા સવાલ કરવાની આવશ્યકતા છે. શું માત્ર સુખ હોય તો સુખ લાગે ખરું? દુ:ખ છે તો સુખનું મહત્વ સમજાય છે. ઉદાસી છે તો આનંદનું મૂલ્ય સમજાય છે. મૃત્યુ છે તો જીવનનું મૂલ્ય સમજાય છે. આપણે પોતાના કે આપણી આસપાસના લોકોના જીવનમાં ડોકિયું કરીશું યા તેમને સમજવાની કોશિશ કરીશું તો દરેકના જીવનમાં સફળતા, નિષ્ફળતા, સુખ, દુ:ખ, આશા-નિરાશાની લહેરો દેખાશે. લડાઈ કે સંઘર્ષ ઘણી વાર ઉપરના પ્રસંગના પેલા સાદા તાળા જેવા હોય છે જે ખુલ્લું જ હોય છે, માત્ર ઊભા થઈને એની પાસે જઈ એને માત્ર હાથ જ લગાવવાનો હોય છે.

આવી હતાશા કે નિરાશાની બાબતમાં આપણે ઘણી વાર શહેરને, સમાજને કે માહોલને દોષ આપીએ છીએ; પરંતુ કારણ માત્ર શહેર, માહોલ કે સમાજ નથી હોતાં. ખરેખર તો આપણી ભીતરની લાગણીઓ હોય છે જેમાં ક્યાંક કોઈ રંજ છે, ક્યાંક કોઈ ડંખ છે, ક્યારેક કોઈ ગિલ્ટ છે, ક્યાંક ઈર્ષા છે તો વળી ક્યાંક અહંકાર છે. આપણે સંયુક્ત રીતે એવો માહોલ બનાવી નાખ્યો છે જ્યાં સાચાં શાંતિ, સંતોષ અને આનંદ હોય નહીં. આ બધાંને પામવા માટે આપણે શું કરીએ છીએ? શાંતિને પામવા કેટલી બધી અશાંતિ ઊભી કરીએ છીએ! સંતોષને પામવા અસંતોષથી છલકાઈ જઈએ છીએ અને આનંદને મેળવવા માત્ર મનોરંજન તરફ વળી જઈએ છીએ. આમાં આપણને ખરાં શાંતિ, સંતોષ કે આનંદ મળવાનાં ક્યાંથી અને કઈ રીતે? હરીફાઈ, નામના, પ્રસિદ્ધિ, પદ, પૈસા, પોઝિશન, લોકો પર પ્રભાવ, મૂલ્યહીનતા, માત્ર ને માત્ર આગળ રહેવાની દોટ, સતત બીજાઓ સાથે તુલના વગેરે બાબતો આ બધું આપ્યા પછી આપણી સાચી શાંતિ, સંતોષ અને આનંદ છીનવી લેતાં હોય છે એ જ સત્ય આપણને સમજાતું નથી.

બીજા આપણને પૂછે તે પહેલાં આપણે જ આપણને પૂછીએ કે કેમ છે? રોજ ક્યાં સુધી આપણે ખુદને કહ્યા કરીશું કે મજામાં નથી યાર! વાસ્તવમાં જે છે એ આપણી ભીતર છે. સુખ, દુ:ખ, આનંદ, વિષાદ, આશા-નિરાશા બધું જ આપણી અંદર સમાયેલું છે. આપણે કોને બહાર કાઢીએ છીએ એ મહત્વનું છે.

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy