આ શનિવારે ઓપન થાય છે ભારતનાં સૌપ્રથમ લેડી ડૉક્ટર પરનું ગુજરાતી નાટક

ઓગણીસમી સદીમાં અમેરિકા જઈને ડૉક્ટર બનેલી આનંદીબાઈ જોશી પ્રૅક્ટિસ કરે એ પહેલાં જ જોકે માત્ર બાવીસ વર્ષની વયે તેનું મૃત્યુ થયેલું

anandibai

રશ્મિન શાહ

શનિવારે સાંજે પાંચ વાગ્યે NCPAના સેન્ટર સ્ટેજ ફેસ્ટિવલમાં ઓપન થઈ રહેલા ગુજરાતી નાટક ‘ડૉ. આનંદીબાઈ - લાઇક, કમેન્ટ, શૅર’ની જો કોઈ ખાસ વાત હોય તો એ કે એ દેશના પહેલાં લેડી ડૉક્ટરની વાત કરે છે, પણ માત્ર અહીં જ વાત અટકતી નથી; આ કામ માટે એ મહિલાએ કરેલા સંઘર્ષ અને ભોગવેલી તકલીફોની વાતો પણ એમાં સામેલ છે. આઇડિયાઝ અનલિમિટેડ નિર્મિત ‘ડૉ. આનંદીબાઈ - લાઇક, કમેન્ટ, શૅર’નાં રાઇટર ગીતા માણેક છે, જ્યારે નાટકનું ડિરેક્શન મનોજ શાહે કર્યું છે અને નાટકમાં આનંદીબાઈનું કૅરૅક્ટર માનસી જોશીએ કર્યું છે. મનોજ શાહ કહે છે, ‘આજે આપણે મૉડર્ન થયા છીએ, એકથી એક ચડિયાતાં ગૅજેટ્સ વાપરીએ છીએ; પણ એના પછીયે આપણી માનસિકતા તો એ જ છે કે બૈરાંઓને કંઈ આવડે નહીં. આ જે બૅગેજ છે એ બૅગેજને તોડવાનું કામ આપણે સૌએ સહિયારી રીતે કરવું પડશે, કારણ કે આ જે કૉમ્પ્લેક્સ છે એ ઇન્ટરનૅશનલ લેવલ પર છે. તમે ઇતિહાસ ખોલીને જોશો તો તમને દેખાશે કે સદીઓ પહેલાં આવું નહોતું. હું તો કહેતો પણ હોઉં છું કે આપણે બાકીની બધી વાતોમાં મૉડર્ન થયા, પણ આ એક બાબતમાં આપણે હતા એના કરતાં પણ વધારે પછાત થયા છીએ.’

નાટક જેના પરથી બન્યું છે તે દેશની પહેલી મહિલા ડૉક્ટર આનંદી જોશીનો જન્મ ૧૮૬૫ની ૩૧ માર્ચે થયો હતો અને તેનું મૃત્યુ માત્ર બાવીસ વર્ષની ઉંમરે ૧૮૮૭માં ૨૬ ફેબ્રુઆરીએ થયું. આનંદી મહારાષ્ટ્રના એક સાવ જ અંતરિયાળ કહેવાય એવા ગામડામાં જન્મી હતી અને દસ વર્ષની ઉંમરે તો તેનાં મૅરેજ પણ થઈ ગયાં અને અગિયાર વર્ષની ઉંમરે તો તે મા પણ બની ગઈ, પણ દુર્ભાગ્યવશ તેનું બાળક થોડા જ સમયમાં ગુજરી ગયું. બાળકનું મોત આનંદીબાઈ માટે એક નવી દિશા ખોલનારું રહ્યું અને આનંદીબાઈએ કિસ્મતને દોષ આપીને બેસી રહેવાને બદલે ડૉક્ટર બનવાનું નક્કી કર્યું. જે ગામે ક્યારેય નિશાળનો વિચાર પણ ન કર્યો હોય એવા ગામમાં રહેતી આનંદીબાઈએ લગ્ન પછી ભણવાનું શરૂ કર્યું અને ભણવા માટે તે છેક અમેરિકા પણ ગઈ. અમેરિકામાં એ જ અરસામાં શરૂ થયેલી પહેલી મહિલા કૉલેજમાં આનંદીબાઈએ ઍડ્મિશન લીધું અને તે ડૉક્ટર બનીને પરત આવી. પાછાં આવ્યા પછી આનંદીબાઈને કોલ્હાપુરની હૉસ્પિટલના મહિલા-વૉર્ડમાં ડ્યુટી પણ મળી, પણ કમનસીબે તે પ્રૅક્ટિસ કરે એ પહેલાં જ ટીબીને લીધે તેનું મૃત્યું થયું. જોકે તેનું મોત એળે નહોતું ગયું, તેણે દુનિયા આખી સામે દાખલો બેસાડી દીધો હતો. નાટકનાં રાઇટર ગીતા માણેક કહે છે, ‘આનંદીબાઈની વાત આજના સમયે પણ એકદમ પ્રસ્તુત છે. જે સમયે તે અમેરિકાથી આવ્યાં એ જ સમયે તેમનો ટીબી થર્ડ સ્ટેજ પર પહોંચી ગયો હતો, પણ એમ છતાં તેમની ભાવનાઓમાં કોઈ કમી નહોતી આવી. આજે ફીમેલને ભણવાથી માંડીને બીજી પણ અનેક છૂટછાટ મળી છે, પણ એ છૂટનો બેનિફિટ વાજબી રીતે નથી લેવાતો. ડૉક્ટર બનવા પાછળ મોટા ભાગની છોકરીઓનો ઇરાદો તો એક જ હોય છે કે તેને સારો હસબન્ડ મળી જાય.’

સંઘર્ષ અને સફળતાની જે યાત્રા ડૉ. આનંદીએ પાર કરી એને આજે સવાસો વર્ષ જેટલો સમયગાળો થઈ ગયો છે, પણ એમ છતાં મહિલાઓનો સંઘર્ષ ક્યાંય અટક્યો નથી. મહિલાઓ હવે ભણેલી છે, પણ એમ છતાં આજે પણ તેમને જોવાના દૃષ્ટિકોણમાં કોઈ ફરક નથી આવ્યો. આજે પણ મહિલાઓ નટબજાણિયાની જેમ પોતાની કરીઅર, સામાજિક જવાબદારી, પરિવારને સંભાળવાની ફરજ અને એ બધા વચ્ચે પોતાના અસ્તિત્વ વચ્ચે ઝૂલ્યા કરે છે. મનોજ શાહ કહે છે, ‘અમારું આ નાટક ‘ડૉ. આનંદીબાઈ - લાઇક, કમેન્ટ, શૅર’ સંઘર્ષ કરી રહેલી એ તમામ મહિલાઓને સમર્પિત છે.’

Comments (0)Add Comment

Write comment
quote
bold
italicize
underline
strike
url
image
quote
quote
smile
wink
laugh
grin
angry
sad
shocked
cool
tongue
kiss
cry
smaller | bigger

security code
Write the displayed characters


busy
This website uses cookie or similar technologies, to enhance your browsing experience and provide personalised recommendations. By continuing to use our website, you agree to our Privacy Policy and Cookie Policy. OK